پایگاه هوایی العدید (عربی: قاعدة العدید الجویة؛ همچنین با نام فرودگاه ابو نخله (مطار أبو نخلة) شناخته میشود) یکی از دو پایگاه نظامی در جنوب غربی دوحه، قطر، در شهرداری الریان است. این بزرگترین پایگاه نظامی ایالات متحده در خاورمیانه است که تا سال 2026 میزبان تقریباً 10،000 پرسنل نظامی بوده است.[5]
این پایگاه محل استقرار نیروی هوایی امیر قطر، نیروی هوایی ایالات متحده (USAF)، نیروی هوایی سلطنتی بریتانیا (RAF) و سایر نیروهای خارجی است. این پایگاه میزبان ستاد فرماندهی مرکزی ایالات متحده، ستاد فرماندهی مرکزی نیروی هوایی ایالات متحده، گروه هوایی اعزامی شماره 83 نیروی هوایی سلطنتی بریتانیا و 379مین شاخه اعزامی هوایی نیروی هوایی ایالات متحده است.
در ژوئن 2017، این پایگاه میزبان بیش از 11000 نیروی ائتلاف ضد داعش ایالات متحده و ائتلاف و بیش از 100 هواپیمای عملیاتی بود.[6]
در ۲۳ ژوئن ۲۰۲۵، [a] ایران در تلافی حملات ۲۱ ژوئن ایالات متحده به تأسیسات هستهای ایران به عنوان بخشی از جنگ ایران و اسرائیل، موشکهایی را به این پایگاه شلیک کرد.[7][8] ایران در طول جنگ ۲۰۲۶ ایران دوباره به العدید حمله کرد.
تاریخچه
نیروی هوایی ایالات متحده
نمای هوایی از "شهر عملیات" در پایگاه هوایی العدید در سال ۲۰۰۴
نمای هوایی از "شهر لاگ" در پایگاه هوایی العدید در سال ۲۰۰۴
پس از عملیات نظامی مشترک در طول عملیات طوفان صحرا در سال ۱۹۹۱، قطر و ایالات متحده یک توافقنامه همکاری دفاعی منعقد کردند که متعاقباً گسترش یافته است. در سال ۱۹۹۶، قطر پایگاه هوایی العدید را با هزینهای بیش از ۱ میلیارد دلار ساخت. ایالات متحده برای اولین بار در اواخر سپتامبر ۲۰۰۱، زمانی که نیروی هوایی ایالات متحده (USAF) نیاز به استقرار هواپیما برای عملیات خود در افغانستان داشت، از این پایگاه که در آن زمان مخفی بود، استفاده کرد. ایالات متحده نزدیک به 40000 پرسنل نظامی در خاورمیانه دارد. ناوگان پنجم ایالات متحده در بحرین است و 28000 پرسنل نظامی در کویت، بحرین و قطر دارد. پادشاهیها، از جمله قطر، 60 درصد از هزینهها، حدود 650 میلیون دلار را پوشش میدهند.[9]
اعتراف رسمی به وجود این پایگاه در مارس 2002 صورت گرفت، زمانی که دیک چنی، معاون رئیس جمهور ایالات متحده، طی سفری به منطقه به همراه گروهی از خبرنگاران در آنجا توقف کرد. در آوریل 2003، اندکی پس از آغاز حمله به عراق به رهبری ایالات متحده، مرکز عملیات هوایی رزمی ایالات متحده برای خاورمیانه از پایگاه هوایی شاهزاده سلطان در عربستان سعودی به جایی که در آن زمان یک ستاد پشتیبان بود، منتقل شد. این مرکز یک سال قبل در قطر ساخته شده بود و به عنوان مکانی مناسبتر برای استقرار نیروهای آمریکایی در نظر گرفته میشد.[10]
العدید و دیگر تأسیسات در قطر به عنوان مراکز لجستیکی، فرماندهی و پایگاهی برای منطقه عملیاتی فرماندهی مرکزی ایالات متحده (CENTCOM) عمل میکنند و بر عملیات هوایی ایالات متحده در کشورهایی از جمله عراق، افغانستان و سوریه نظارت دارند.[11]
نیروی هوایی سلطنتی
بین سالهای 2004 تا 2009، این پایگاه هوایی توسط نیروی هوایی سلطنتی بریتانیا با هواپیماهای ترابری و جتهای سریع برای پشتیبانی از عملیات تلیک (جنگ عراق) و عملیات هریک (جنگ افغانستان) مورد استفاده قرار گرفت.[12]
این هواپیماها شامل 6 تا 8 فروند هواپیمای پاناویا تورنادو GR4 از بخشهای مختلف نیروی هوایی سلطنتی و همچنین چندین فروند ویکرز VC10 از اسکادران شماره 101 نیروی هوایی سلطنتی بودند. تورنادوهای بریتانیایی به مجموعهای از انبارها، از جمله غلاف شناسایی Vicon، غلاف هدفگیری LITENING، بمبهای 1000 پوندی HE، بمبهای هدایت لیزری Paveway II و Paveway III و غلاف شناسایی RAPTOR مجهز بودند. آنها به دلیل وضعیت بهروز و بهروز بودنشان انتخاب شدند.[13]
هواپیماهای نیروی هوایی سلطنتی توسط مهندسان هواپیما و پرسنل فعال در نقشهای پشتیبانی و مدیریت عملیات همراهی میشدند. بین 20 مارس تا 15 آوریل 2003، شاخه هوایی العدید نیروی هوایی سلطنتی استرالیا، در آغاز جنگ عراق، 268 سورتی پرواز علیه دولت صدام حسین در عراق انجام داد.[12]
نیروی هوایی سلطنتی استرالیا
به عنوان بخشی از مشارکت استرالیا در نیروهای ائتلاف در حمله به عراق در سال 2003، 14 جنگنده F/A-18 هورنت از اسکادران شماره 75 نیروی هوایی سلطنتی استرالیا، به همراه دو هواپیمای گشت دریایی لاکهید P-3 Orion و سه هواپیمای ترابری نظامی لاکهید C-130 Hercules در العدید مستقر بودند. در مراحل اولیه جنگ، هورنتها ماموریتهای طولانی را برای اسکورت و محافظت از هواپیماهای هشدار زودهنگام آواکس ائتلاف و هواپیماهای تانکر مورد استفاده برای سوختگیری هوا به هوا انجام دادند.[14]
بعداً، هنگامی که تهدید علیه هواپیماهای ائتلاف کاهش یافت، هورنتها به نقشهای حمله زمینی و پشتیبانی رزمی روی آوردند و برای حمله به نیروهای زمینی عراق با بمبهای هدایتشونده لیزری مورد استفاده قرار گرفتند. اوریونها ماموریتهای طولانی و مداومی را بر فراز کشتیهای ردیابی خلیج فارس انجام دادند، قاچاق را مهار کردند و در برابر تهدید قایقهای انتحاری محافظت کردند. هرکولهای مستقر، تدارکات و تجهیزات را به عراق منتقل کردند و بعداً برخی از اولین کمکهای بشردوستانه را به بغداد رساندند. 14 فروند هورنت نیروی هوایی سلطنتی استرالیا در طول جنگ بیش از 670 سورتی پرواز، از جمله 350 سورتی پرواز جنگی بر فراز عراق، انجام دادند.[15]
حملات موشکی ایران
دونالد ترامپ در حال بازدید از پایگاه هوایی العدید قطر در سال 2025
مقاله اصلی: حملات ایران به پایگاه هوایی العدید در سال 2025
در 23 ژوئن 2025، در پاسخ به عملیات چکش نیمهشب توسط ایالات متحده، که در آن تأسیسات هستهای هدف قرار گرفته بودند، ایران حملات موشکی به این پایگاه نظامی را کمی قبل از ساعت 8 شب به وقت استاندارد شرقی و پس از آنکه قطر حریم هوایی خود را بست، آغاز کرد.[16] پس از آن انفجارهایی در دوحه رخ داد.[17]
قطر اعلام کرد که هیچ تلفاتی نداشته و همه موشکها به جز یک موشک رهگیری شدهاند.[18] ایران اعلام کرد که شش موشک با موفقیت اصابت کردهاند.[19][20] تصاویر ماهوارهای Planet Labs تخریب رادوم سفید حاوی تجهیزات ارتباطی امن آمریکایی را نشان داد.[21]
در 28 فوریه 2026، در طول جنگ ایران و عراق در سال 2026، ایران دوباره به این پایگاه حمله کرد. CBC News با استناد به وبسایت وزارت دفاع ملی کانادا گزارش داد که سربازان کانادایی در زمان حمله حضور داشتند.[22]
کاربرد فعلی
نیروی هوایی امیری قطر
پایگاه هوایی العدید مقر اصلی نیروی هوایی امیری قطر است، اگرچه برخی از اسکادرانهای آن در فرودگاه بینالمللی دوحه و سایر فرودگاهها مستقر هستند.[23]
ساختار:[24]
کالج هوایی الزعیم محمد بن عبدالله العطیه
اسکادران سیام با هواپیمای سوپر موشاک PAC MFI-395
اسکادران سی و یکم با هواپیمای پیلاتوس PC-21
اسکادران سی و دوم با هواپیمای سوپر موشاک PAC MFI-395 و هواپیمای پیلاتوس PC-21
اسکادران سی و سوم با هلیکوپترهای ایرباس H125
اسکادران سی و چهارم با هواپیمای پیلاتوس PC-24
گروه ترابری
بال پروازی 8
اسکادران دهم ترابری با بوئینگ C-17A گلوبمستر III
بال پروازی 10
اسکادران دوازدهم ترابری با هواپیمای لاکهید مارتین C-130J-30 سوپر هرکولس
گروه هلیکوپتر
بال پروازی 3
اسکادران بیستم با هواپیمای آگوستا وستلند AW139
اسکادران بیست و یکم با آگوستا وستلند AW139
اسکادران بیست و دوم با آگوستا وستلند AW139
بال پروازی ۴
اسکادران چهل و یکم با بوئینگ AH-64E آپاچی (QRA)
اسکادران چهل و سوم با بوئینگ AH-64E آپاچی
نیروی هوایی سلطنتی
مرکز عملیات هوایی و فضایی مشترک (CAOC) فرماندهی و کنترل نیروی هوایی را در سراسر عراق، سوریه، افغانستان و 17 کشور دیگر بر عهده داشت.
پس از خروج تورنادوها و VC10 های بریتانیایی در تابستان 2009 به مکانهای دیگر، فعالیتهای نیروی هوایی سلطنتی در العدید کاهش یافت.[13]
از سال 2014، این مرکز به عنوان مقر اصلی برای مشارکت بریتانیا در حملات هوایی علیه داعش در عراق (عملیات شیدر) مورد استفاده قرار گرفته است.[25]
نیروی هوایی سلطنتی رسماً یک هواپیمای اطلاعاتی سیگنالینگ RC-135 Rivet Joint را در این پایگاه مستقر کرد تا بر فراز عراق و سوریه عملیات انجام دهد، اگرچه این هواپیما گاهی اوقات از فرودگاه بینالمللی چانیا در کرت در حال عملیات دیده شده است.[26]
نیروی هوایی ایالات متحده
اطلاعات بیشتر: جنگ علیه داعش، نظم هوایی نبرد
همکاری نظامی و کمک خارجی
قطر با قلمرو کوچک و پایگاه جمعیتی محدود خود، تا حد زیادی به همکاری و حمایت خارجی برای امنیت خود متکی است. قطر در دهه 1990 بیش از 1 میلیارد دلار آمریکا برای ساخت فرودگاه العدید سرمایهگذاری کرد؛ در آن زمان نیروی هوایی بزرگی از خود نداشت. سپاه مهندسان ارتش ایالات متحده همچنین بیش از 100 میلیون دلار قراردادهای نیروی هوایی ساخت و ساز نظامی (MCAF) را برای ساخت تأسیسات انبار، مسکن، خدمات، فرماندهی و ارتباطات ایالات متحده اعطا کرد.[27]
نیروی هوایی ایالات متحده KC-135 Stratotankers در پایگاه هوایی العدید در سال 2017
در اوایل ژوئن 2017، پنتاگون اعلام کرد که گسست دیپلماتیک و تنشها بین قطر و برخی از همسایگان عرب آن بر عملیات ایالات متحده در پایگاه هوایی تأثیری نخواهد گذاشت.[28]
در ژوئن 2019، این پایگاه برای اولین بار هواپیماهای لاکهید مارتین F-22 Raptor را مستقر کرد.[29] یک ماه بعد، اعلام شد که توسعه پایگاه توسط قطر تأمین مالی خواهد شد،[30] که 1.8 میلیارد دلار هزینه خواهد داشت.[31]
تخصیصها و مجوزهای کنگره
قانون مجوز دفاع ملی برای سال مالی 2008 (P.L. 110-181) مبلغ 81.7 میلیون دلار را برای ساخت تأسیسات جدید نیروی هوایی و عملیات ویژه در قطر در سال مالی 2008 تصویب کرد.[32]
قانون مجوز دفاع ملی برای سال مالی 2009 (P.L. 110-417) مبلغ 69.6 میلیون دلار را برای ساخت تأسیسات جدید نیروی هوایی و عملیات ویژه در سال مالی 2009 تصویب کرد.[33]
قانون مجوز دفاع ملی برای سال مالی 2010 (P.L. 111-84) مبلغ 117 میلیون دلار را برای ساخت تأسیسات تفریحی، خوابگاهی و سایر تأسیسات جدید نیروی هوایی در العدید در سال مالی 2010 تصویب کرد.[34]
یادداشتها
گزارش شده است که این حملات تقریباً ساعت 7:39 بعد از ظهر رخ داده است. AST (یعنی UTC+03:00) در ۲۳ ژوئن، که معادل ساعت ۱۶:۳۹ UTC در ۲۳ ژوئن است.
منابع
"آتشبار پاتریوت از پایگاه هوایی AUAB در برابر تهدیدات هوایی دفاع میکند". مرکز نیروی هوایی ایالات متحده. بایگانی شده از نسخه اصلی در ۲۴ ژانویه ۲۰۲۵. بازیابی شده در ۲۳ ژوئن ۲۰۲۵.
اطلاعات فرودگاه برای OTBH از DAFIF (از اکتبر ۲۰۰۶)
اطلاعات فرودگاه برای IUD در Great Circle Mapper. منبع: DAFIF (از اکتبر ۲۰۰۶).
"نقشههای گوگل - پایگاه هوایی العدید". نقشههای گوگل. بایگانی شده از نسخه اصلی در ۳ آوریل ۲۰۲۱. بازیابی شده در ۴ ژانویه ۲۰۱۹.
"پایگاههای نظامی اصلی ایالات متحده در خاورمیانه کدامند؟". رویترز. ۱۴ ژانویه ۲۰۲۶. بازیابی شده در ۱ مارس ۲۰۲۶.
"ایالات متحده انگیزههای واقعی پشت محاصره قطر توسط خلیج فارس را زیر سوال میبرد". الجزیره. بایگانی شده از نسخه اصلی در 16 ژوئن 2018. بازیابی شده در 28 دسامبر 2024.
آکسیوس: ایران شش موشک به سمت پایگاه های آمریکا در قطر پرتاب کرد. رویترز 23 ژوئن 2025. بازیابی شده در 23 ژوئن 2025.
الکومبس، الکومپیس -. (23 ژوئن 2025). «الكومبس – دولية: دوّت أصوات انفجارات في سماء العاصمة القطرية الدوحة، وفقاً لما نقله شاهد لوكالة رويترز، وذلك وسط تقارير عن تهديد إيراني محتمل يستهدف أكبر قاعدة الأسكرية في القاعدة القطرية الدوحة». [الکامبس – اینترنشنال: به گفته شاهدی که با رویترز صحبت میکرد، در بحبوحه گزارشهایی مبنی بر تهدید احتمالی ایران که بزرگترین پایگاه نظامی آمریکا در خاورمیانه را هدف قرار میدهد، انفجارهایی در آسمان دوحه، پایتخت قطر شنیده شد.]. alkompis. بازیابیشده در ۲۳ ژوئن ۲۰۲۵.
زینالوف، ماهر (۲۵ دسامبر ۲۰۱۷). "دفاع از متحدان: در اینجا میزان سود ایالات متحده از نظارت بر جهان آمده است". گلوب پست. بازیابیشده در ۱۰ مه ۲۰۱۸.
پایگاههای Aftereffects؛ ایالات متحده عملیات هوایی را به پایگاه قطر منتقل خواهد کرد. بایگانیشده در ۱۶ ژوئن ۲۰۱۸ در Wayback Machine نیویورک تایمز، ۲۸ آوریل ۲۰۰۳.
درون جنگ هوایی بر سر سوریه: یک «بازی پوکر» در ارتفاع بالا. بایگانیشده در ۱۶ ژوئن ۲۰۱۸ در Wayback Machine نیویورک تایمز، ۲۳ مه ۲۰۱۷.
ریچی، سباستین. "نیروی هوایی سلطنتی در عملیات هدفمند: قدرت هوایی تهاجمی، مارس-آوریل ۲۰۰۳". شاخه تاریخی هوایی (RAF). بازیابیشده در ۲۸ فوریه ۲۰۲۴.
"۱۹ سال بر سر عراق". بررسی رسمی سالانه نیروی هوایی سلطنتی ۲۰۱۰. استمفورد: انتشارات کلیدی: ۱۲ دسامبر ۲۰۱۰.
"آخرین ماموریت جنگی جنگ عراق". نیروی هوایی سلطنتی استرالیا. بازیابی شده در ۲۸ دسامبر ۲۰۲۴.
"آخرین ماموریت جنگی جنگ عراق". نیروی هوایی سلطنتی استرالیا. بازیابی شده در ۲۸ دسامبر ۲۰۲۴.
"قطر در بحبوحه تهدیدهای تلافیجویانه ایران علیه ایالات متحده، حریم هوایی خود را میبندد؛ پروازهای ورودی را منحرف میکند". روزنامه اکونومیک تایمز. ۲۳ ژوئن ۲۰۲۵. ISSN 0013-0389. بازیابی شده در ۲۳ ژوئن ۲۰۲۵.
"ایران تلافی میکند و موشکهایی را به پایگاههای ایالات متحده در قطر و عراق شلیک میکند". AL-Monitor. بایگانی شده از نسخه اصلی در ۲۳ ژوئن ۲۰۲۵. بازیابی شده در ۲۳ ژوئن ۲۰۲۵.
الیز هاموند؛ نکتار گان؛ هلن ریگان؛ جسی یونگ؛ ریا موگول؛ راب پیچتا؛ مورین چودوری؛ آدیتی سانگال (۲۳ ژوئن ۲۰۲۵). «بهروزرسانیهای زنده: حمله به سایتهای هستهای ایران، ایالات متحده را وارد درگیری اسرائیل و ایران میکند». سیانان. بازیابیشده در ۲۳ ژوئن ۲۰۲۵.
«حمله ایران به پایگاه ایالات متحده در قطر / آژیر خطر در عراق، کویت و بحرین / شش موشک به پایگاه العدید در قطر متعلق به نیروهای آمریکایی برخورد کرد / ویدئو». خبر فوری - اخبار فوری و لحظه ای | در لحظه با خبر شوید (به فارسی). ۲۳ ژوئن ۲۰۲۵. بازیابیشده در ۲۳ ژوئن ۲۰۲۵.
«۱۰ ویدئو از حمله ایران به پایگاه ایالات متحده در قطر و تأثیرات آن» (به فارسی). «عکسهای ماهوارهای نشان میدهند که حمله ایران به پایگاه هوایی قطر به گنبد ژئودزیک مورد استفاده برای ارتباطات ایالات متحده برخورد کرد». apnews. ۱۱ ژوئیه ۲۰۲۵.
«آیا افسران تبادل کانادایی در برنامهریزی حمله ایالات متحده به ایران شرکت داشتند؟ وزارت دفاع ملی میگوید نه، اما سوالات همچنان باقی است». سیبیسی نیوز. ۱ مارس ۲۰۲۶. بازیابی شده در ۳ مارس ۲۰۲۶. وبسایت وزارت دفاع ملی نشان میدهد که ۱۸ پرسنل نظامی از نیروهای مسلح کانادا (CAF) به بنیاد عملیات وابسته هستند و در ستاد ناوگان پنجم ایالات متحده در بحرین و در مرکز عملیات هوافضای ترکیبی (CAOC) در پایگاه هوایی العدید در قطر مشغول به کار هستند.
آنتونی اچ. کوردزمن؛ خالد آر. الرودان (۲۰۰۶). نیروهای نظامی خلیج فارس در دوران جنگهای نامتقارن. پریگر. صفحه ۱۵۰. شابک ۹۷۸-۰۲۷۵۹۹۲۵۰۷.
"نیروی هوایی امیری قطر - العدید (OTBH) العدید AB". Scramble.nl. بازیابی شده در ۲۸ فوریه ۲۰۲۶.
"بریتانیا و قطر پیمان مبارزه با جهادیها و جنگ سایبری را امضا کردند". ft.com. ۲ نوامبر ۲۰۱۴. بایگانیشده از نسخه اصلی در ۸ ژانویه ۲۰۱۵. بازیابیشده در ۱۳ دسامبر ۲۰۱۴. این پایگاه همچنین مقر عملیات شیدر (Shader) در مبارزه بریتانیا علیه داعش است.
"نیروی هوایی سلطنتی جتها را برای حمله به اهداف داعش در عراق آماده میکند". گاردین. ۲۳ سپتامبر ۲۰۱۴. بایگانیشده از نسخه اصلی در ۲۴ دسامبر ۲۰۱۷. بازیابیشده در ۱۳ دسامبر ۲۰۱۴. یک هواپیمای نظارتی مشترک ریوت (Rivet) نیروی هوایی سلطنتی مجهز به دستگاههای شنود نیز از پایگاه هوایی العدید در قطر برای استراق سمع ارتباطات داعش پرواز کرده است.
"ارتش ایالات متحده به دنبال معامله ۱۰۰ میلیون دلاری با قطر است". بیبیسی. ۷ مه ۲۰۰۳. بایگانیشده از نسخه اصلی در ۱۰ مه ۲۰۰۴. بازیابیشده در ۲۸ دسامبر ۲۰۲۴.
پنتاگون با وجود اختلاف قطر با همسایگان عرب، به عملیات خود در پایگاه هوایی کلیدی خاورمیانه ادامه میدهد. بایگانیشده در ۲۱ ژوئیه ۲۰۱۸ در Wayback Machine. واشنگتن پست، ۵ ژوئن ۲۰۱۷.
"جنگندههای اف-۲۲ برای اولین بار در بحبوحه تنشهای ایران به قطر اعزام شدند". Military.com. ۲۸ ژوئن ۲۰۱۹. بایگانیشده از نسخه اصلی در ۲۰ ژوئیه ۲۰۱۹. بازیابیشده در ۳۰ ژوئن ۲۰۱۹.
"سخنان رئیس جمهور ترامپ در ضیافت شام به میزبانی وزیر خزانهداری"
