۱۴۰۵ شهریور ۵, پنجشنبه

مندور غمگین بود جلاب گوید: بهار خرم نزدیک آمد از دوری بشادکامی نزدیک شو نه مندوری.

مندور غمگین بود جلاب  گوید:   بهار خرم نزدیک آمد از دوری                  

 بشادکامی نزدیک شو نه  مندوری.

مطلوب است نگارش واژه های پارسی باستان این بیت بخط پهلوی؟

برگردان این بیت کهن (منسوب به جلاب بخاری از لغت فرس اسدی طوسی) به خط و زبان‌های ایرانی باستان و میانه (پهلوی) به دلیل تفاوت ساختاری نیازمند واکاوی ریشه‌شناختی است. از آنجا که خط «پارسی باستان» (خط میخی کتیبه‌های هخامنشی) متعلق به دورهٔ پیش از اسلام است و واژگان این بیت متعلق به فارسی دری و میانه است، واژگان کلیدی این بیت به معادل‌های ریشه‌شناختی پارسی باستان و سپس به خط و آوانویسی پهلوی (فارسی میانهٔ کتابی) برگردانده می‌شوند:

متن اصلی بیت:

«بهار خرم نزدیک آمد از دوری / بشادکامی نزدیک شو نه مندوری»


برگردان واژگان کلیدی به پهلوی (فارسی میانهٔ کتابی):

بهار (Bahar): در پهلوی به صورت vahār (𐭥𐭧𐭠𐭫) نوشته می‌شود.


خرم (Xurram): در پهلوی با ریشه اوستایی به معنای شاد و آباد، හුرم یا xurram / šād ثبت می‌شود.


نزدیک (Nazdīk): در پهلوی و پارسی باستان nazd (نزد) + پسوند؛ معادل پهلوی آن nazdīk (𐭭𐭆𐭃𐭩𐭪) است.


آمد (Āmad): در پهلوی āmad (𐭠𐭬𐭕) مخفف یا فرم فعل گذشته است.


دوری (Dūrī): در پهلوی از ریشه dūr (دور) به صورت dūrīh (𐭣𐭥𐭫𐭩𐭧) یعنی دوری و فاصله.


شادکامی (Shādkāmī): در پهلوی šād-kāmīh (𐭱𐭠𐭃 𐭪𐭠𐭬𐭩𐭧) به معنای به کام بودن و خوشبختی.


مندوری (Mandūrī - غمگینی و اندوه): واژه «مندور» به معنای غمگین و اندوهناک است که ریشه در پهلوی دارد؛ mandūr صفت است و mandūrīh (𐭬𐭍𐭃𐭥𐭫𐭩𐭧) یعنی اندوهگینی.

بازنویسی کل بیت به خط پهلوی کتابی (سیسات یا ام‌دبیره):

از آنجا که خط پهلوی از راست به چپ نوشته می‌شود و ابهاماتی در نگارش مصوت‌های کوتاه دارد، شکل آوانویسی شده و نگارش خطی آن به صورت زیر است:

𐭥𐭧𐭠𐭫 𐭞 𐭭𐭆𐭃𐭩𐭪 𐭞 𐭠𐭬𐭕 𐭞 𐭱𐭠𐭃 𐭞 𐭪𐭠𐭬𐭩𐭧
(vahār nazdīk āmad...)


نکته پژوهشی:
واژه «مندور» در فرهنگ‌ها به معنای پژمرده، دلتنگ و غمگین آمده (در مقابل شادکامی) و در متون پهلوی با پسوند «ی» به صورت حالت اسم مصدری یا وصفی متبادر می‌شود. خط پهلوی مورد استفاده در اینجا «پهلوی کتابی (ساسانی)» است که متون زرتشتی با آن تحریر شده‌اند.