کمتر کسی در جهان به اندازه شوجی ناکامورا زندگی روزمره مردم را تغییر داده است. اگر امروز صفحه تلفن همراه، تلویزیون، چراغ راهنمایی، نمایشگرهای شهری و حتی بسیاری از لامپهای خانهها با مصرف برق بسیار کمتر روشن میشوند، بخش بزرگی از آن به اختراع «الایدی آبی» توسط این دانشمند ژاپنی بازمیگردد؛ اختراعی که جایزه نوبل فیزیک سال ۲۰۱۴ را برای او به همراه داشت.
اما ناکامورا میگوید مهمترین دستاورد زندگیاش هنوز از راه نرسیده است. او اکنون تمام تمرکز خود را روی ساخت نیروگاهی گذاشته که با استفاده از همجوشی هستهای بتواند انرژی پاک، بدون کربن و تقریبا بیپایان تولید کند؛ فناوریای که در صورت موفقیت، میتواند آینده صنعت انرژی جهان را متحول کند.
به کانال تلگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
از شکستهای پیاپی تا تغییر جهان
امروز نام شوجی ناکامورا در کنار بزرگترین مخترعان تاریخ قرار گرفته، اما آغاز مسیر حرفهای او چندان امیدوارکننده نبود.
او از سال ۱۹۷۹ در شرکت کوچک ژاپنی «نیشیا» مشغول به کار شد؛ شرکتی که آن زمان کمتر کسی نامش را شنیده بود. پس از حدود ۱۰ سال فعالیت، تنها سه محصول طراحی کرده بود که هیچیک موفقیت تجاری نداشتند.
همکارانش در مسابقات فوتبال و سافتبال شرکت بارها او را دست میانداختند و میگفتند: «چرا هیچ محصولی تولید نکردهای؟ بهتر است استعفا بدهی.»
ناکامورا حتی جمعهشبها به عنوان نگهبان شب در کارخانه کار میکرد و میگوید همان دوران بود که روحیهای در او شکل گرفت که خودش آن را «اختراع از روی خشم» توصیف میکند؛ تلاشی برای اثبات اشتباه بودن همه کسانی که او را دستکم گرفته بودند.
پروژهای که همه آن را شکستخورده میدانستند
در دهه ۱۹۸۰ بسیاری از غولهای فناوری جهان از جمله آیبیام، جنرال الکتریک، سونی، توشیبا و بل لبز میلیونها دلار برای ساخت الایدی آبی هزینه کرده بودند، اما همگی شکست خورده بودند.
چراغهای الایدی قرمز و سبز سالها قبل ساخته شده بودند، اما تولید نور آبی به دلیل ویژگیهای فیزیکی آن بسیار دشوار بود.
در حالی که تقریبا تمام پژوهشگران دنیا روی مادهای به نام «سلنید روی» کار میکردند، ناکامورا تصمیم گرفت مسیر متفاوتی را انتخاب کند و روی «گالیوم نیترید» سرمایهگذاری کند؛ مادهای که بسیاری از دانشمندان آن را بنبست میدانستند.
حتی پس از بازگشت از یک دوره آموزشی در آمریکا، مدیران شرکت به او دستور دادند تحقیقاتش را متوقف کند.
ناکامورا میگوید هر بار که یادداشت دستور توقف روی میزش گذاشته میشد، آن را بدون خواندن داخل سطل زباله میانداخت؛ اقدامی که در فرهنگ کاری ژاپن تقریبا غیرقابل تصور بود.
چند ماه بعد مشخص شد او درست فکر میکرد. وقتی نخستین الایدی آبی در آزمایشگاه روشن شد، ابتدا نور بسیار ضعیفی داشت. ناکامورا آن شب آزمایشگاه را ترک کرد و صبح روز بعد با نگرانی برگشت. چراغ هنوز روشن بود. او میگوید: «آن لحظه بزرگترین لحظه زندگی من بود.»
در سال ۱۹۹۳ شرکت نیشیا رسما از تولید الایدی آبی خبر داد؛ موفقیتی که صنعت الکترونیک جهان را دگرگون کرد.
اختراعی که میلیاردها دلار صرفهجویی داشت
بر اساس گزارش آژانس بینالمللی انرژی اتمی، اگر جهان هنوز از لامپهای قدیمی استفاده میکرد، مصرف برق برای روشنایی ساختمانها حدود ۷۰ درصد بیشتر از امروز بود.
میزان برقی که تنها به لطف استفاده از الایدی در جهان صرفهجویی میشود، تقریبا معادل کل مصرف برق کشور کره جنوبی است.
همین دستاورد باعث شد ناکامورا در سال ۲۰۱۴ همراه با ایسامو آکاساکی و هیروشی آمانو جایزه نوبل فیزیک را دریافت کند.
دعوای حقوقی با شرکتی که او را مشهور کرد
موفقیت علمی ناکامورا به اختلاف شدید با شرکت نیشیا هم انجامید. او معتقد بود سهم بسیار ناچیزی از درآمد حاصل از اختراعش دریافت کرده است و سالها علیه شرکت در دادگاه جنگید.
در نهایت دو طرف در سال ۲۰۰۵ با پرداخت ۸.۱ میلیون دلار به توافق رسیدند؛ رقمی که بسیار کمتر از حدود ۱۸۰ میلیون دلاری بود که یکی از دادگاههای ژاپن پیشتر حق او دانسته بود. ناکامورا میگوید بخش عمده همان مبلغ نیز صرف مالیات و هزینه وکلا شد.
با این حال معتقد است مهمتر از پول، دریافت جایزه نوبل بوده است.
هدف بعدی: انرژی بیپایان
اکنون این دانشمند ۷۱ ساله پروژهای را دنبال میکند که به گفته خودش حتی از اختراع الایدی آبی نیز مهمتر است.
او شرکتی به نام «بلو لیزر فیوژن» تأسیس کرده که تلاش میکند با استفاده از لیزرهای بسیار قدرتمند، واکنش همجوشی هستهای را به روشی جدید کنترل کند.
برخلاف نیروگاههای هستهای رایج، در همجوشی هستهای از اورانیوم استفاده نمیشود و خطر ذوب شدن راکتور یا حوادثی مانند چرنوبیل و فوکوشیما وجود ندارد.
هدف این فناوری تولید انرژی پاک، بدون انتشار گازهای گلخانهای و تقریبا نامحدود است.
روشی متفاوت از همه دنیا
به گفته ناکامورا، حدود ۹۹.۵ درصد تحقیقات همجوشی هستهای جهان بر استفاده از میدانهای مغناطیسی متمرکز بوده است، اما او معتقد است پاسخ در همان نیم درصد باقیمانده نهفته است.
شرکت او سامانهای طراحی کرده که انرژی لیزر را در یک محفظه ویژه ذخیره و سپس تا ۱۰۰ هزار برابر تقویت میکند.
دانشگاه کالیفرنیا در توضیح این فناوری نوشته است: «اگر بخواهیم ساده بگوییم، لیزر مانند چکشی است که به یک گلوله بسیار کوچک از ایزوتوپهای هیدروژن ضربه میزند و محفظه نیز مانند سندان، همه چیز را در کنترل نگه میدارد. نتیجه، تولید انرژی همجوشی پاک و ایمن است.»
به کانال تلگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
هدف: روشن کردن یک میلیون خانه
ناکامورا میگوید هنوز راه زیادی تا تجاری شدن این فناوری باقی مانده، اما شرکتش قصد دارد تا سال ۲۰۳۲ نخستین نیروگاه آزمایشی یک گیگاواتی را در نزدیکی سانتا باربارا در ایالت کالیفرنیا بسازد.
چنین نیروگاهی در صورت موفقیت میتواند برق ۷۵۰ هزار تا یک میلیون خانه را تامین کند. او معتقد است اگر این پروژه به نتیجه برسد، مهمترین دستاورد زندگیاش خواهد بود. وقتی از او پرسیدند اگر یکی از پژوهشگران جوان آزمایشگاهش برخلاف دستور او عمل کند، چه واکنشی نشان خواهد داد، با خنده پاسخ داد. پیامی که او برای دانشمندان جوان دارد، کوتاه است: «مهمترین چیز، ریسک کردن است. شاید همین ریسک، دنیا را دوباره تغییر دهد.»
