سِتیر
شش درم سنگ و چهار دانگ بود، فردوسی گفت:
خدنگی و پیکان او ده ستیر
و ترکش بر آورد گُرد دلیر
همه واژگان پهلوی این قطعه و نگارش آنها بخط پهلوی؟
در این بیت از فردوسی بزرگ، واژه «سِتیر» به کار رفته است. در ادامه، بررسی واژگان پهلوی مرتبط با این بیت، ریشه آنها و نگارش آنها به خط پهلوی (دبیره پهلوی کتبی / کتابی) آورده شده است.
۱. بررسی واژگان اصلی در پهلوی
- سِتیر (Stīr / Satīr):
- معنی: سنگینیِ وزن معادل ۶ درهم و ۴ دانگ (واحد وزن باستانی)، درشت، کلفت، قوی و ستبر.
- پهلوی کتبی: 𐭮𐭕𐭩𐭫 (styl) یا 𐭮𐭕𐭩𐭫𐭠
- خدنگ (Xadang):
- معنی: درخت چوب تیر، و به مجاز تیرِ چوبین.
- پهلوی کتبی: 𐭧𐭣𐭭𐭪 (xdnk)
- پیکان (Pīkān):
- معنی: سرِ تیر.
- پهلوی کتبی: 𐭯𐭩𐭪𐭠𐭭 (pykʾn)
- ترکش (Tarkash):
- معنی: تیردان، جعبەی نگهداری تیر.
- پهلوی کتبی: 𐭲𐭫𐭪𐭱 (trlkš یا اشکال مشابه در فارسی میانه)
- گُرد (Gurd):
- معنی: پهلوان، دلاور.
- پهلوی کتبی: 𐭢𐭥𐭫𐭣 (gwld)
- دلیر (Dalēr):
- معنی: شجاع، بیپاک.
- پهلوی کتبی: 𐭣𐭫𐭩𐭫 (dlyl)
۲. واژهشناسی «ستیر» به عنوان واحد وزن
دربارەی این واژه در لغتنامه و فرهنگها آمده است که «ستیر» وزنی است معادل شش درهم و چهار دانگ (چیزی حدود ۳۰ گرم یا کمتر بسته به عیار درهم ساسانی). ریشەی آن در پهلوی stīr (به معنای سنگین، بزرگ یا واحد وزن سیمین) است.
نکته: خط پهلوی کتابی (متصّل) است و حروف آن به دلیل ابهامِ نگارشی معمولاً با آوانگیسی لاتین دقیقتر خوانده میشوند.
آیا مایل هستید تحلیل دستوری یا ریشهشناسی (اتیمولوژی) بیشتری روی یکی از این واژگان انجام شود؟
