پنجهیر (یا پنجشیر) نام یک ولایت، رود و دره تاریخی در شمال کابل افغانستان است که در زبانهای محلی به معنای «پنج کوه» یا «پنج شیر» (برگرفته از پنج شیر/پیر افسانهای) تفسیر میشود [۲، ۴]. این نام در گذشته به عنوان شهر و ولایتی در میان کوههای بلند، سرسبز و دارای معادن نقره شهرت داشت [۱، ۵].
جزئیات بیشتر درباره معنا و ریشه پنجهیر (پنجشیر):
- ریشهشناسی (پنج + هیر/شیر):
- هیر (Hira/Hera): در زبانهای کهن آریایی (اوستایی) به معنای کوه، بلندی یا جای بلند است [۳].
- پنجهیر: به معنی پنج کوه است که به پنجشیر فعلی تغییر یافته است [۲، ۳].
- تفسیر شیر: برخی نیز آن را ترکیبی از «پنج» و «شیر» (جانور) دانسته و به پنج شیر مرد افسانهای اشاره دارند [۴].
- پیشینه تاریخی:
- در گذشته، پنجهیر شهری بر فراز کوه، آباد و دارای باغهای زیاد توصیف شده است [۵].
- این منطقه توسط لشکر چنگیزخان ویران شد [۳].
- معادن نقره در این منطقه وجود داشته و به دلیل شبکههای آبیاری پیشرفته معروف بوده است [۱، ۳].
- تلفظهای دیگر: در لغتنامه دهخدا، بنجهیر و پنجهیربذ نیز آمده است [۱، ۶].
امروزه، «پنجشیر» به عنوان نمادی از مقاومت در شمال کابل شناخته میشود.
