محلب . [ م َ / م ِ ل َ ] (اِ) درختی است مانند درخت بید و گل وی سپید بود و ثمر آن را حب محلب خوانند. محلب بهترین دست شویها است .از شاخ وی تازیانه کنند از جهت بوی خوب او که در دست بماند. (از اختیارات بدیعی ). لیث گوید آن چیزی است که دانه ٔ او در عطرها به کار برند. منبت او بلاد آذربایجان است و دانه ٔ او راحب المحلب گویند. از انواع دست شویها نیکوتر از وی نیست و درخت او در زمین سردسیرباشد و بیشتر او را از کوهستانی که در نواحی عراق است چون نهاوند آورند و از ختلان آورند و در آن نواحی درخت او به غایت بزرگ بود و روغن دانه ٔ او را از آن نواحی به اطراف برند و در نواحی کرمان جز این نوع که در اطراف ختلان باشد نیست . (از ترجمه ٔ صیدنه ٔ بیرونی ). درختی است که [ در ] دره های شهرستانک و اشترک که به جاده ٔ چالوس می پیوندد دیده میشود، ونیز در ارسباران دیده شده است . چوب آن خوشبوی است و برای پایه ٔ پیوند درختانی چون گیلاس و امثال آن به کار است (گااوبا) . آلبالوی تلخ . (یادداشت مرحوم دهخدا). عودلیسر. (یادداشت مرحوم دهخدا). یکی از گونه های آلبالو که آن را آلبالوی تلخ . پیوند مریم . شجر ادریس نیز گویند. کنشتو. (حاشیه ٔ لغت فرس اسدی نخجوانی ) (از صحاح الفرس ). خنجک . (بحر الجواهر): محلب ثمره اش از فندق کوچکتر است . (نزهةالقلوب ). و رجوع به حب المحلب و غیاث اللغات و آنندراج و برهان شود. || نوعی است از بوی خوش . (مهذب الاسماء).
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
مشخصات
آلوبالوی تلخ
درختی
است به بلندی تا 10 متر، پوست تنه آن تیره ولی شاخههای جوان آن ابتدا سبز و سپس
قهوهای میشود.
برگها
سبز روشن براق صاف تخممرغی با نوک کمی کشیده و قاعده قلبی، رگبرگ
معارف
گیاهی، ج2، ص: 22
پشت
برگ خزی است به ابعاد 8- 6* 6- 5 سانتیمتر که با دمبرگی به طول 3 سانتیمتر به
شاخهها متصل هستند. گلهای آن سفید و معطر با عطر بادام تلخ است. میوه آن شفت تخممرغی
صاف به رنگ ابتدا زرد و سپس سرخ و سیاه و ترشمزه به ابعاد 12- 7* 10- 6 میلیمتر
است.
ترکیبات
شیمیایی
از
نظر ترکیبات شیمیایی در برگهای گیلاس باریوم 30] وجود دارد و در میوه آن 15- 10
درصد قند یافت میشود. در آلوبالو که ترش است مقدار اسیدها بیشتر و بخصوص دارای
اسید سیانیدریک(HCN)
است.
در
هسته آلوبالو مقدارHCN بیشتر و از نظر دارویی جانشینHCN میباشد.
در برگ آلوبالو مقداری پروسیک اسید[31] که همان اسید سیانیدریک است وجود دارد و
لذا عرق برگ آلوبالو از مسکنها میباشد. در گونه محلب از نظر ترکیبات شیمیایی
کومارین، سالیسیلیک اسید، و آمیگدالین وجود دارد.
در
هریک صد گرم گوشت میوه گیلاس شیرین خام مواد زیر وجود دارد:
آب
80 گرم، پروتین 3/ 1 گرم، مواد چرب 3/ 0 گرم، هیدراتهای کربن 17 گرم، خاکستر 6/ 0
گرم، کلسیم 22 میلیگرم، فسفر 19 میلیگرم، آهن 4/ 0 میلیگرم، سدیم 2 میلیگرم،
پتاسیم 191 میلیگرم، ویتامینA 110 واحد بین المللی، تیامین 05/ 0 میلیگرم،
رایبوفلاوین 06/ 0 میلیگرم، نیاسین 4/ 0 میلیگرم، ویتامینC 10 میلیگرم.
خواص-
کاربرد
در
هندوستان از نظر دارویی از میوه گیلاس به عنوان قابض و تونیک استفاده میشود. در
مورد آلوبالو پوست درخت تلخ، قابض، تببر و ضد نقرس است و مغز هسته آن تونیک اعصاب
است و در همان مواردی کهHCN یا اسید سیانیدریک به کار میرود و در همان
حد مجاز از نظر مقدار، تجویز میشود.
در
مورد محلب از مغز هسته آن به عنوان جانشینHCN و در همان مواردی کهHCN مصرف میشود
تجویز میگردد و چون به علت وجود گلوکوزید آمیگدالین
معارف
گیاهی، ج2، ص: 23
در
آن که مولدHCN
است، سمّی میباشد، مصرف داخلی و اصولا مصرف آن باید با کمال احتیاط صورت گیرد. به
علاوه تونیک اعصاب است و در موارد عقربزدگی مفید میباشد.
از
نظر طبیعت طبق نظر حکمای طب سنتی گیلاس و آلوبالو و یا بهطور کلی طبق اصطلاح آنها
قراصیا، وقتی که میوه خام است کمی سرد و خشک و قابض و همینکه نیمرس و سرخ و ترش
شد، بیشتر سرد و خشک ولی وقتی که کاملا رسید و شیرین و آبدار و قرمز تیره یا سیاهرنگ
شد گرم و تر است. در مورد خواص آن معتقدند که گیلاس برای رفع خشونت حلق و ریه مفید
است ولی چون معده را ضعیف و غذا را ترش مینماید و مانع هضم سریع غذا میشود،
توصیه این است که بعد از غذا خورده نشود و اگر بیدرنگ بعد از غذا خورده میشود
برای رفع عوارض آن باید از جوشانده یا دمکرده گیاهان گرم و مقوی برای کمک به
تسریع هضم غذا استفاده نمود.
گیلاس
تازه ملین است. آلوبالو عطش را تسکین میدهد، حدت و حرارت خون و صفرا و آشفتگی، دلبههمخوردگی،
قی صفراوی و اسهال را تسکین میدهد. مقوی معده و کبد گرم است. قابض است و نیروی
قابضه خشک آن بیشتر از تازه آن است.
اگر
مغز هسته آن را کوبیده عصاره گرفته و با 1/ 0 وزن آن رازیانه بخورند برای خرد کردن
سنگ کلیه و مثانه و التیام قرحههای مجرای بول و سوزش مجرای بول نافع است. قاعدهآور
میباشد. دمکرده یا جوشانده دم گیلاس و آلوبالو مدرّ است و باید دم گیلاس یا
آلبالو را قبلا در آب سرد مدت 15- 10 ساعت خیسانده و بعد جوشانده 30 در هزار آن را
تهیه و پس از صاف کردن به عنوان مدر مصرف نمود. شربت آلوبالو و گیلاس برای کاهش تب
و برای مبتلایان به ناراحتیهای کبدی و ورمهای مزمن روده و معده و کلیه تجویز میشود.
از دمکرده پوست درخت آلوبالو به عنوان قابض و تببر استفاده میشود.
مَحلَب (نام علمی: Prunus mahaleb) مترادف (نام علمی: Cerasus mahaleb) نام یکی از گونههای زیرسرده گیلاس (زیرسرده) است. این زیرسرده در ایران ۹ گونه درخت و درختچه دارد که اکثراً در مناطق کوهستانی و صخرهای پراکندهاند.[۲]
محلب که نام دیگر آن آلبالوی تلخ میباشد گونه ای آلبالو است که دارای چوبی سفت و میوه غیر خوراکی است. پس از رسیدن میوه، مغزهسته آنرا کوبیده و به میزان کم به عنوان ادویه در نان و شیرینی بکار میبرند. محل رویش جنوب اروپا، آسیای کوچک، ایران و پاکستان است.
پانویس
- "Prunus mahaleb information from NPGS/GRIN". www.ars-grin.gov. Archived from the original on 20 January 2009. Retrieved 2008-03-14.
- مظفریان، فرهنگ نامهای گیاهان ایران، ۱۱۶.
منابع
- مظفریان، ولیالله (۱۳۷۵). فرهنگ نامهای گیاهان ایران: لاتینی، انگلیسی، فارسی. تهران: فرهنگ معاصر. شابک ۹۶۴-۵۵۴۵-۴۰-۴.
 | این یک مقالهٔ خرد مرتبط با گیاه است. میتوانید با گسترش آن به ویکیپدیا کمک کنید. |
