معامله در پس پرده : آیا پوتین ایران را با اوکراین تاخت میزند؟
در گفتگویی دو ساعته با ولادیمیر پوتین، رئیسجمهوری فرانسه بیش از آنکه نگران جنگ در اوکراین باشد، امیدوار به نقش روسیه در مهار برنامهٔ هستهای جمهوری اسلامی است. امانوئل ماکرون از موضع قاطع پوتین برای نگهداشتن ایران در چارچوب "انپیتی" استقبال کرده، در حالی که مواضع کرملین دربارۀ جنگ اوکراین همچنان بر مدار انکار صلح میچرخد. این تماس، به باور ناظران غربی، بوی یک معاملۀ پشتپرده میدهد: اگر پوتین در زمین ایران همکاری کند، شاید در زمین اوکراین امتیازی مطالبه کند.
نتشر شده در: : روزآمد شده در
به گفتۀ سخنگوی دولت فرانسه رئیسجمهوری این کشور، امانوئل ماکرون، در نشست امروز هیئت دولت گفته است که او «نسبت به همکاری ولادیمیر پوتین در جلوگیری از خروج حکومت ایران از پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای خوشبین است». این همکاری، در نگاه ماکرون، میتواند «پایهای قوی برای بازسازی نظم نظارتی و بینالمللی» حول برنامۀ هستهای ایران باشد.
سخنگوی دولت فرانسه تأکید کرده است که ماکرون از «موضع نسبتاً محکم و تعیینکنندۀ پوتین» در حمایت از ماندن ایران در «انپیتی» استقبال کرده است. به گفتۀ او «این همکاری میتواند راه را برای راهحل دیپلماتیکی باز کند که به بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی اجازه دهد دوباره به تأسیسات هستهای ایران بازگردند.»
در گفتگوی جداگانه با صدراعظم آلمان، فریدریش مرتس، ماکرون جزئیات گفتگوی تلفنیاش را با پوتین بازگو کرده، هرچند بر اساس اظهارات اشتفان کورنلیوس، سخنگوی دولت آلمان، «برلین در حال حاضر قصدی برای تماس مستقیم با پوتین ندارد.»
از موشکباران اسرائیل تا صفآرایی در شورای امنیت
منابع فرانسوی از گفتگوی دو ساعتۀ ماکرون با پوتین چنین برداشت کردهاند که ماکرون به دنبال استفاده از نفوذ باقیماندۀ روسیه بر ایران، برای جلوگیری از گسست احتمالی تهران از ساختارهای نظارتی بینالمللی است – بهویژه پس از حملات اخیر اسرائیل و آمریکا به مراکز هستهای ایران و انفعال آشکار جمهوری اسلامی در برابر آن.
حکومت ایران همکاری خود را با آژانس بینالمللی انرژی اتمی به حال تعلیق درآورده و گفته است که قصد دارد غنیسازی اورانیوم را تا ۹۰ درصد یعنی تا سطح نظامی افزایش دهد و به این ترتیب عملاً به آستانۀ ساخت بمب هستهای نزدیک شود. اکنون که شورای امنیت در آستانۀ ضربالاجل ۱۷ سپتامبر برای احیای احتمالی تحریمها بر اساس «مکانیسم ماشه» قرار دارد، چراغ سبز مسکو در این میدان میتواند ورق بازی را بهکلی برگرداند.
در تماس دو ساعتۀ ماکرون با پوتین بر خلاف انتظارها، نه اوکراین، بلکه برنامۀ هستهای جمهوری اسلامی ایران به نقطۀ ثقل بحث بدل شد. سخنگوی دولت فرانسه تصریح کرده است که در همان نشست هیئت دولت فرانسه، امانوئل ماکرون نسبت به همکاری پوتین درباره جنگ اوکراین «کمتر ابراز خوشبینی» کرد. ماکرون گفته است که «پوتین حملات بیسابقه را، حتی علیه اهداف غیرنظامی، ادامه میدهد» و دربارۀ پیشنهاد آتشبس نیز «همان شرایط تکراری را مطرح کرده که هنوز محقق نشدهاند.» بر اساس منابع نزدیک به الیزه، پوتین در گفتگو با ماکرون دوباره گفته است که هر گونه توافق صلح باید «بر مبنای واقعیتهای جدید سرزمینی» باشد. یعنی الحاق رسمی چهار منطقۀ اوکراین به روسیه، در کنار کریمه. پس از پایان این تماس، ماکرون بلافاصله با ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهوری اوکراین تماس گرفته و جزئیات گفتگویش را با پوتین با وی در میان گذاشته است.
پوتین در ازای ایران، امتیاز در اوکراین میخواهد؟
این تماس، بهزعم ناظران غربی، نه صرفاً تلاشی برای حل بحران اوکراین، بلکه حرکتی حسابشده برای سنجش آمادگی روسیه جهت پیوستن به جبهۀ مهار جمهوری اسلامی است. بهویژه که فرانسه، آلمان و بریتانیا در آستانۀ تصمیمگیری برای فعالکردن تحریمهای جهانی علیه تهران هستند و حضور یا غیاب روسیه در این تصمیم، تأثیری تعیینکننده دارد. در تحلیل نهایی، اگر پوتین در میدان ایران همکاری کند، این احتمال هست که در میدان اوکراین، چیزی بخواهد. این بدهوبستان خاموش، اگرچه هنوز علنی نشده، در نفسِ خود، نشاندهندۀ ورود جمهوری اسلامی به صحنۀ یک معاملۀ بزرگ بینالمللی است؛ معاملهای که آیندهاش، اینبار نه در تهران، که در مسکو و پاریس و واشنگتن رقم خواهد خورد.
