آیا صلح در خاورمیانه از دل جنگ با جمهوری اسلامی زاده میشود؟
روزنامۀ فیگارو در تحلیلی تازه مینویسد «جنگ دوازدهروزه» علیه ایران، بهباور دونالد ترامپ و شاید بنیامین نتانیاهو، میتواند به فرصتی تاریخی برای بازآرایی صحنۀ خاورمیانه و گشودن راهی برای صلح بدل شود. اسرائیل و آمریکا با ضربات سهمگین به تهران و نیروهای نیابتیاش، جمهوری اسلامی را برای نخستینبار در جایگاهی تدافعی قرار دادهاند و ترامپ امیدوار است بر این موفقیت نظامی سرمایهگذاری کند تا هم آتش جنگ غزه را خاموش کند و هم توافقنامههای ابراهیم را به ریاض بکشاند.
نتشر شده در: : روزآمد شده در
فیگارو روزنامۀ صبح پاریس در مطلبی تحلیلی پرسیده است که : آیا «جنگ دوازدهروزه» علیه ایران، فرصتی برای برقراری صلح در خاورمیانه فراهم خواهد کرد؟ به نوشتۀ فیگارو، این دستکم آرزوی دونالد ترامپ است و شاید نیز خواست بنیامین نتانیاهو، که میخواهند موفقیتهای نظامی را به پیروزیهای سیاسی بدل کنند و برای نخستینبار از زمان کشتارهای ۷ اکتبر ٢٠٢٣ و متعاقب آن، جنگ در غزه دود سیاه شاید از آسمان خاورمیانه کنار برود.
تحولی تعیینکننده
به نوشتۀ فیگارو یک مانع برای رسیدن به این مقصود فرو ریخته است. مداخلات نظامی اسرائیل در منطقه و حملات هوایی آمریکا به تأسیسات هستهای فردو، نطنز و اصفهان فضای خاورمیانه را دگرگون کرده است. به گمان مقالهنویس فیگارو، این اقدامات، تهدید موجودیتی را که حکومت ایران از سال ۱۹۷۹ بر اسرائیل تحمیل میکرد، از میان بردند و دستکم برای مدتی، جمهوری اسلامی را به حاشیه راندند.
فیگارو می افزاید : حذف تدریجی رژیم ایران در چند مرحله انجام شد: ارتش اسرائیل در پاسخ به حملات ۷ اکتبر، ضربههای سنگینی به «نیروهای نیابتی» تهران در منطقه وارد آورد. اسرائیل با حملات خود حزبالله لبنان را از سر برید به طوری که این گروه نتوانست هنگام حمله اسرائیل به ایران در ژوئن گذشته، به کمک حامی و پدرخواندۀ خود، جمهوری اسلامی، بیاید.
پس از جنگی سهمگین، حماس نیز در غزه سر و دست خود را از دست داد و ناچار شد از درآمد کمکهای بشردوستانه صرفنظر کند؛ کمکی که اکنون با مدیریت آمریکاییها صورت می پذیرد. بدون حکومت ایران، حماس دیگر تاب مقاومت ندارد—بهویژه اگر دونالد ترامپ بتواند قطر را از تأمین مالی آن بازدارد.
خاموش کردن جنگ در غزه
فیگارو در ادامه می افزاید : آتش خاورمیانه به سوریه نیز سرایت کرد و رژیم متحد تهران را سوزاند، بدون آنکه جمهوری اسلامی بتواند مانع سقوط بشار اسد شود. این چرخش سوری، که به تغییر فضای منطقه کمک کرده، به اسرائیل اجازه داد تا حمله به «سر اختاپوس» برنامه هستهای ایران را—به گفته بیشتر منابع—دستکم دو سال به عقب بیندازد. فیگارو تصریح میکند که روسیه به رهبری ولادیمیر پوتین نیز به یاری رژیم ایران نشتافت و اکنون بسیاری امیدوارند که حذف عامل اصلی بیثباتی در منطقه، راه را برای صلح باز کند. یک منبع دیپلماتیک اسرائیلی میگوید: «اکنون باید دستی دیپلماتیک وارد میدان شود تا مرحلۀ نظامی بسته شده و اسرائیل بتواند سرانجام با همسایگانش در منطقه در صلح زندگی کند.»
فیگارو تأکید کرده که دقیقاً دونالد ترامپ مایل است بر موفقیت عملیات علیه ایران سرمایهگذاری کند تا با اعمال «فشار حداکثری»، تا اواسط ژوئیه آتشبس و آزادی گروگانها را بهدست آورد. حماس اعلام کرده که آمادۀ دادن امتیازاتی است—نهتنها دربارۀ گروگانها، بلکه همچنین درباره تبعید رهبرانش و چشمپوشی از حاکمیت بر غزه. یک منبع لبنانی به فیگارو گفته است: «رهبران باقیماندۀ حماس فهمیدهاند که ایران دیگر قادر به کمک نیست و جنگ را باختهاند.»
اسرائیل که عملیات نظامی در غزه را پایانیافته تلقی میکند، ظاهراً با آتشبس شصتروزه و بازگشت به مسیر دیپلماتیک در صورت آزادی گروگانها موافقت کرده است. موضوع صلح در غزه در دستور کار دیدار نتانیاهو و ترامپ در کاخ سفید در تاریخ ۷ ژوئیه خواهد بود. کشورهای عرب منطقه، بهویژه قطر و مصر، نیز در گفتگوها شرکت دارند و ممکن است در مدیریت آیندۀ نوار غزه مشارکت کنند.
گسترش توافقنامههای ابراهیم
فیگارو می نویسد : برخی به پیامدهای مثبت احتمالی این وضعیت چشم دوختهاند. توافقنامههای ابراهیم، که روابط اسرائیل با چند کشور عربی (امارات متحده عربی، مراکش، بحرین) را عادی کرد، یکی از دستاوردهای بزرگ سیاست خارجی ترامپ بود، حتا اگر مسئله فلسطین در این روند عامدانه نادیده گرفته شد.
هدف دونالد ترامپ و بنیامین نتانیاهو، گسترش این توافقنامهها به عربستان سعودی بوده است؛ کشوری که رهبر جهان عرب و مسلمانان سنی بهشمار میرود و یکی از کلیدهای صلح منطقه را در دست دارد.
این گام بزرگ بهسوی آرامسازی خاورمیانه، با جنگ غزه که در پی رویداد ۷ اکتبر آغاز شد، به حالت تعلیق درآمد. اکنون پرسش این است: آیا نتانیاهو، زیر فشار ترامپ، مسیر «شفاف و برگشتناپذیر» بهسوی تشکیل یک دولت فلسطینی را خواهد پذیرفت؛ مسیری که شرط ریاض برای پیوستن به توافقنامههای ابراهیم به شمار می رود؟
در ریاض، برخی مقامات پنهان نمیکنند که از بیرون راندن حماس از نوار غزه خشنودند. یک دیپلمات فرانسوی میگوید: «محمد بن سلمان، که با آمریکا توافق دفاعی امضا کرده، نمیتواند به ترامپی که به دشمن ایرانیاش ضربه زده، نه بگوید—البته بهشرط آنکه خود، بخشی از راهحل باشد.»
پروندۀ ایران همچنان باز است
به نوشتۀ فیگارو، دونالد ترامپ، که علاقهای به جنگ ندارد، امیدوار است عملیات مشترک اسرائیل و آمریکا با تخریب جزئی برنامۀ هستهای ایران و متزلزل کردن رژیم، راه را برای مذاکرات و توافقی تازه هموار کند. با این حال، موانع صلح فراواناند. ترامپ به پایداری در پیگیری موضوعاتش شهرت ندارد و در دور نخست ریاستجمهوری خود، موضوع بحران هستهای کرهشمالی را به همان سرعتی که مطرح کرد، کنار گذاشت. او اکنون نیز با مسئلۀ اوکراین همین رفتار را دارد.
فیگارو سپس در بارۀ دومین مانع میگوید : هرچند حماس تا حد زیادی از میان رفته، اما روح آن هنوز زنده است و ممکن است دوباره از خاکستر برخیزد. اگر اسرائیل از نظر نظامی پیروز شده، حماس از نظر سیاسی پیروز شده و تبلیغات آن موجب افزایش یهودستیزی در سراسر جهان شده است. پس از ویرانیهای وحشتناک انسانی و مادی در غزه، بسیاری از فلسطینیها تنها یک خواسته دارند: انتقام. در نهایت، جناح راست افراطی ائتلاف حاکم بر اسرائیل ممکن است مانعی جدی در برابر نخستوزیر ایجاد کند... و موضوع حکومت آیندۀ غزه نیز بیتردید به موضوع مذاکراتی دشوار بدل خواهد شد.
