در تصحیح پاول هورن از کتاب لغت فُرس اسدی طوسی، واژه «یانگ» یا «یانگ حرکتیله» به معنای آواز، صدا و بانگ است.
در واقع «یانگ» شکلی از همان واژه «بانگ» در فارسی است که در برخی نسخههای قدیمی یا گویشهای خاص با «ی» کتابت شده است. عبارت «یانگ حرکتیله» در واقع اشاره به صدا یا نویز ناشی از حرکت چیزی (مانند حرکت چرخ یا ابزار) دارد.
در ادامه جزئیات بیشتری برای درک بهتر این واژه آورده شده است:
بررسی واژه در لغتفرس
اسدی طوسی در لغتفرس معمولاً واژگان پهلوی و پارسی دری کهن را گردآوری کرده است. در تصحیح هورن:
معنای لغوی: یانگ به چمِ (معنیِ) آواز و فریاد است.
ریشهشناسی: این تغییر صامت (تبدیل «ب» به «ی») در برخی متون کهن دیده میشود، هرچند که در فارسی استاندارد «بانگ» تثبیت شده است.
شاهد مثال: اسدی طوسی برای تبیین معانی معمولاً از اشعار رودکی، دقیقی یا فردوسی استفاده میکند تا نشان دهد چگونه این «یانگ» یا آواز در متن به کار رفته است.
جایگاه در تصحیح پاول هورن
پاول هورن، ایرانشناس آلمانی، در اواخر قرن نوزدهم میلادی این اثر را تصحیح کرد. او در یادداشتهای خود بر این واژه، به پیوند آن با ریشههای هندواروپایی و معادلهای آن در سایر زبانهای ایرانی اشاره کرده است تا نشان دهد که این صرفاً یک غلط املایی نیست، بلکه یک صورتِ زبانیِ ثبتشده است.
نکته: اگر در متنِ خاصی با ترکیب «یانگ حرکتیله» برخورد کردید، احتمالاً منظور صدایی است که از تکان خوردن یا اصطکاک دو شیء برمیخیزد؛ چیزی شبیه به صدای جیرجیر یا طنین حرکت.
