وین عجوز خشک پستان بهر بیشی امتش مادر یحیی است گویی تازه زهدان آمده . خاقانی .

 

این بیت از قصاید مشهور خاقانی شروانی در نکوهش و توصیف ناپایداری دنیاست. خاقانی دنیا را به پیرزنی فرتوت و خشک‌پستان (عجوز خشک‌پستان) تشبیه کرده که با وجود کهولت، به‌گونه‌ای عجیب و تازه (مانند مادر یحیی، عیشا که در پیری باردار شد) برای پرورش امت پیامبر اسلام (ص) جان گرفته و بارور شده است [۱, ۲].

معنی واژگان و عبارات:

• عجوز خشک‌پستان: کنایه از دنیا که پیر، فرتوت و بی‌بهره است (تشبیه دنیا به پیرزن عجوز).
• بهرِ بیشیِ امتش: برای بزرگی، کثرت و فزونی امت پیامبر (ص) [۲].
• مادر یحیی است گویی: تشبیه به حضرت عیشا (همسر زکریا) که در پیری یحیی را باردار شد [۱].
• تازه زهدان: رحم و بطن جدید، باروری تازه.

مفهوم کلی:
خاقانی می‌گوید این دنیا که همچون پیرزنی ناتوان و بی‌فایده بود، اکنون برای خدمت به امت محمد (ص) گویا دوباره جوان و بارور شده است (از کنایات و تل‌میحات مذهبی). این بیت بخشی از قصیده‌ای است که در وداع کعبه سروده شده است Wikisource.org [۳].