۱۴۰۴ مهر ۲۲, سه‌شنبه

گنگبار، مجمع الزایر [مالدویز] دیبجات دیباجات عرب

 

گنگبار

لغت‌نامه دهخدا

گنگبار. [ گ َ ] (اِ مرکب ) جزایر. (حاشیه ٔ فرهنگ اسدی نخجوانی ). مجمعالجزایر :
همان تا بدین گنگبار از شگفت
چه بینیم کآن یاد باید گرفت .

اسدی .


شود از ابر تیغپیکر او
تربتش گنگ بار و دریابار.

مسعودسعد.


|| (اِخ ) مجمعالجزایر هند. دیبجات :
وز سهم آب رنگ حسام تو خسروا
آتشکده شود دل رایان گنگ بار.

مسعودسعد.


درخش برق این در سومنات است
خروش رعد آن در گنگ بار است .

مسعودسعد.


ز گنگبار در این وقت بازگشته بُوَد
گرفته گوهر حق را به تیغ تیز عیار.

مسعود سعد.

دیبجات . [ ب َ ] (اِ) مجمع الجزایر (اصل آن در سانسکریت [ دیوپا ] ست ). جمع معدول از کلمه ٔ هندی ، دیب ، دیپا، بمعنی جزیره و جات کلمه ٔ هندی بمعنی قوم ، گروه ، گنگ بار و چون مطلق گویند مراد مجمعالجزایر هند است که آخر آن سرندیب [ سیلان ] است . (یادداشت مؤلف ) : و آخر هذه الجزائر سرندیب فی بحر هند و هی رأس هذه الجزائرکلها و هم یدعونها الدیبجات . (اخبار الصین و الهند ص 4). یاقوت در معجم البلدان نویسد: در اقصای دریای هند در حدود هزار جزیره ٔ متصل بهم و آباد وجود دارد که آنها را دیبجات خوانند و فاصله ٔ جزایر از یکدیگر دو الی سه میل است . و نیز رجوع به الجماهر ص 43 شود.

مالدیوز، (به دیوهیދިވެހިރާއްޖެ) با نام رسمی جمهوری مالدیوز کشوری جزیره‌ای است در اقیانوس هند واقع در در جنوب غربی هندپایتخت آن ماله است. جمعیت این کشور حدود ۵۳۹٬۰۰۰ نفر[۱۲] و واحد پول آن روفیه مالدیوز است. زبان رسمی این کشور دیوِهی نام دارد که زبانی هندواروپایی است و همانندی‌هایی با زبان سینهالی قدیم دارد.

مردم آن از قوم مالدیوزی هستند که تبار اصلی شان هندوآریایی است و به مردم سری‌لانکا (قوم آریایی سینهالی) و هند (آمیخته آریایی و دراویدی) می‌رسد و رگه‌هایی از اعراب نیز در میان آن‌ها وجود دارد. هم زبان و هم مردم آن با نام دیوِهی نامیده می‌شوند که واژه دیبـَجات و دیباجات که در فارسی و عربی در قدیم برای مالدیوز به کار می‌رفت نیز شکلی از همین واژه دیوهی است.

دین رسمی این کشور اسلام است و پیروی از دیگر ادیان در ملأ عام ممنوع و قابل پیگرد قانونی است. مالدیوز در سال ۱۹۶۵ از امپراتوری بریتانیا مستقل شد. مالدیوز هم از نظر جمعیت و هم مساحت کوچک‌ترین کشور قاره آسیا است. زمین‌های این کشور به‌طور میانگین ۱٫۵ متر از سطح دریا ارتفاع دارند و بنابراین کم‌ارتفاع‌ترین کشور جهان به‌شمار می‌آید. بلندترین نقطه این کشور تنها ۲٫۴ متر ارتفاع دارد. ماله، پایتخت مالدیوز ۱۰۴ هزار نفر جمعیت دارد و به‌طور سنتی محل اقامت شاه و تاج‌گذاری‌ها بود. جزایر مالدیوز از مکان‌های جذاب برای غواصان است و ایستگاه‌های غواصی زیادی در این جزایر وجود دارد.

تاریخ

نام یوسف تبریزی بر کاشی‌کاری مسجد آدینه ماله.

مقالهٔ اصلی: تاریخ مالدیوز

بنا بر روایات تاریخی مالدیوز، یک روحانی ایرانی به نام یوسف تبریزی مردم مالدیوز را مسلمان کرده‌است؛ و در سفرنامه ابن بطوطه آمده‌است که شخصی به نام ابوالبرکات بربری که از مغرب (مراکش) به آن محل رسیده بود آن‌ها را به دین اسلام دعوت نمود که خود پیرو مذهب مالکی نیز بود و آن‌ها دین اسلام را پذیرفتند.

دریانوردان قدیم ایران و عرب آن را دیباجات و دیبجات می‌گفتند و به همین شکل در نقشه‌های کهن ضبط شده‌است. سال‌های سال بازرگانان پارسی و عرب سر راه دریانوردی به شرق دور در بندرهای مالدیوز پهلو می‌گرفتند. اولین اشاره‌شان به مالدیوز که دیباجاتش می‌نامیدند از سده دو میلادی است. دیباجات را جزایر پول هم می‌گفتند زیرا مقادیر کلانی از صدف نرم‌تن دریائی کوری (به انگلیسیcowry) که خرمهره نامیده و در قدیم چون پول بین‌المللی کار می‌گرفتند از آنجا بدست می‌آوردند. امروزه صدف کوری نماد نهاد چاپ پول مالدیوز است. به احتمال فراوان در روزگار قدیم این سرزمین را که موج دریا پول به سواحلش می‌ریخت، جادوئی می‌شمردند.

جغرافیا

مقالهٔ اصلی: جغرافیای مالدیوز

همچنین ببینید: جزایر مالدیوز

نمایی از ماله، پایتخت مالدیوز.

مجمع‌الجزایر مالدیوز بر روی فلات زیرآبی چاگوس-لاکادیو قرار گرفته و به همراه جزایر چاگوس و لکشدویپ یک زیست‌بوم خاکی را تشکیل می‌دهد.

مجمع‌الجزایر مالدیوز در جنوب غربی کرانه‌های هندوستان قرار گرفته و کوتاه‌ترین فاصلهٔ آن تا کرانه‌های هند، ۶۰۰ کیلومتر است. مالدیوز تپه‌ماهور و رودخانه‌ای ندارد. جمهوری مالدیوز مجمع‌الجزایری متشکل از ۱۱۹۲ جزیره مرجانی است که در ۲۶ گروه آب‌سنگی گروه‌بندی می‌شوند. این جزایر در پهنه‌ای آبی در حدود ۹۰ هزار کیلومتر مربع پراکنده‌اند اما کل مساحت خشکی آن‌ها فقط ۲۹۸ کیلومتر مربع است. بزرگ‌ترین جزیره ۵ کیلومتر مربع مساحت دارد و در مالدیوز تنها ۹ جزیره با مساحتی بیش از ۲ کیلومتر مربع وجود دارد. ۲۰۰ عدد از جزیره‌ها مسکونی هستند و ۸۸ جزیره دیگر دارای اقامتگاه‌های گردشگری هستند.

پایتخت کشور ماله نام دارد و در کناره جنوبی آبسنگ ماله شمالی قرار گرفته که جزئی از آبسنگ کافو به‌شمار می‌آید.

ماله پایتخت و بزرگ‌ترین شهر و مرکز تجاری کشور مالدیوز به‌شمار می‌رود که دارای مرز آبی با کشور سری‌لانکا است و فرودگاه مجهز و مدرنی دارد. نام ماله از کلمه «ماهالای» گرفته شده که در زبان سانسکریت به معنای «خانه بزرگ» است و به‌طور کلی در این زبان این کلمه اشاره به قصر پادشاه دارد. این شهر، مرکز همه فعالیت‌های تجاری مالدیوز است که از چهار بخش: هنویرو، گالولهو، مافانو و ماچانگولی. تشکیل شده‌است. مسجد جامع، موزه ملی، مقر مولی آگ، مسجد قدیمی و بازار ماهی از نقاط دیدنی شهر ماله می‌باشند.

دمای هوای مالدیوز تحت تأثیر اقیانوس هند در تمام مدت سال بین ۲۴ تا ۳۳ درجه سانتی‌گراد متغیر می‌باشد. علی‌رغم وجود هوای شرجی نسبتاً بالا، نسیم دریایی مداوم خنک باعث جابجا شدن هوا و تعدیل گرما می‌شود. فصول عمده این کشور را دو فصل خشک و بارانی تشکیل می‌دهند که فصل بارانی از اواخر آوریل تا اواخر اکتبر با باد و طوفان همراه می‌باشد.

تقسیمات کشوری

آب‌سنگ‌ها و تقسیمات در مالدیوز.

مالدیوز هفت استان دارد به شرح زیر (ماله، پایتخت، واحد تقسیماتی جداگانه‌ای به‌شمار می‌آید):

1.       استان ماتی اوتورو: شامل آب‌سنگ‌ها الیف، آب‌سنگ‌ها دالو و آب‌سنگ شاویانی.

2.     استان اوتورو: شامل آب‌سنگ نونو، آب‌سنگ را، آب‌سنگ با و آب‌سنگ لاویانی.

3.     استان مدو اوتورو: شامل آب‌سنگ کافو، آب‌سنگ الیفو الیفو، آب‌سنگ الیفو دالو و آب‌سنگ واوو.

4.     استان مدو: شامل آب‌سنگ میمو، آب‌سنگ فافو و آب‌سنگ دالو.

5.     استان مدو دکونو: شامل آب‌سنگ تا و آب‌سنگ لامو.

6.     استان ماتی دکونو: شامل آب‌سنگ گافو الیفو و آب‌سنگ گافو دالو.

7.     استان دکونو: شامل آب‌سنگ گناویانی و شهر آدو.

سیاست

نظام حکومتی مالدیوز جمهوری است. این کشور عضو اتحادیه کشورهای همسود می‌باشد.

این کشور در ۲۹ اردیبهشت ۱۳۹۵، کلیه روابط خود را با ایران قطع کرد و اتهامات دولت سعودی را علیه ایران تکرار کرد اما پس از مدتی دوباره خواهان روابط با ایران شد.

مجمع‌الجزایر مالدیوز پس از چند دهه حکومت غیر دموکراتیک، در سال ۲۰۰۸ شاهد اولین انتخابات آزاد بود که در آن آقای نشید به ریاست جمهوری رسید، اما دولت او چندی بعد در اثر کودتای نظامی سقوط کرد.[۱۳]

عبدالله یمین رهبر حزب ˈپیشروˈ، از ۱۷ نوامبر ۲۰۱۳ ششمین رئیس‌جمهوری منتخب مالدیوز است. محمد نشید، رئیس‌جمهوری پیشین مالدیوز، رقیب اصلی او در انتخابات بود.

عبدالله یمین که برادر ناتنی مأمون عبدالقیوم، رئیس‌جمهور مستبد پیشین مالدیوز است، بر پیروی از محافظه‌کاری مذهبی، تأکید کرده‌است.[۱۴]

ملی کردن سرمایه‌گذاری‌های عظیم خارجی، نگرانی‌ها دربارهٔ نقض حقوق بشر از جمله شلاق زدن دختران نابالغی که مورد تجاوز جنسی قرار گرفته‌اند، به اتهام روابط جنسی خارج از ازدواج و بدرفتاری گسترده با کارگران مهاجری که یک سوم جمعیت کشور را تشکیل می‌دهند، از جمله انتقادات بین‌المللی به حکومت مالدیوز است.[۱۴] ولی عربستان سعودی که کمک‌های نقدی‌اش صرف پرداخت حقوق تعداد زیاد کارمندان دولت مالدیوز می‌شود، انتقادی از این وضعیت نمی‌کند. دولت آقای یمین، قوانینی را که به پیروان سایر مذاهب اجازه انجام فرایض دینی شان را می‌دهد، انعطاف ناپذیرتر کرده و ممنوع کردن ورود مواد غذایی حلال را مد نظر قرار داده‌است. این امر نگرانی‌هایی از نفوذ عربستان سعودی در مالدیوز و به تبع آن تندروی اسلامی در این کشور را برانگیخته است.[۱۴]

نشید و انتخابات

محمد نشید چهارمین رئیس‌جمهور مالدیوز و نسیم محمد بانوی نخست کشور

محمد نشید که از فعالان باسابقه حقوق بشر است، در سال ۲۰۰۸ در اولین انتخابات آزاد مالدیوز به قدرت رسید اما در سال ۲۰۱۲ در پی اعتراضات خشونت‌بار و شورش افسران ارشد پلیس از مقامش استعفا کرد. آقای نشید پس از کناره‌گیری از ریاست‌جمهوری، سمتش را به معاونش تحویل داد. او در آن زمان گفت که تهدید شده بود اگر از قدرت کنار نرود، نظامیان و نیروهای پلیس دست به خشونت خواهند زد.

اتهاماتی که علیه رئیس‌جمهور سابق مالدیوز مطرح شده‌است، به ماه ژانویه ۲۰۱۲ مربوط می‌شود. گفته شده‌است که او در آن زمان به‌طور غیرقانونی دستور بازداشت یک قاضی را که به فساد متهم شده بود، صادر کرده‌است.[۱۵]

نشید در انتخابات هفتم سپتامبر ۲۰۱۳ به پیروزی رسید، اما دیوان عالی نتیجه انتخابات را به دلیل تخلف باطل اعلام کرد و برگزاری مجدد انتخابات به ۱۹ اکتبر موکول شد که دادگاه‌ها و پلیس مانع برگزاری آن شدند و نامزدها در نهایت در برابر فشار کشورهای خارجی از جمله آمریکا، انگلیس و کانادا تسلیم شده و موافقت خود را برای برگزاری انتخابات اعلام کردند.[۱۶] نشید در نوامبر ۲۰۱۳ یک سخنرانی ضمن پذیرش شکست خود در انتخابات جدید ریاست جمهوری این کشور با اشاره به اینکه حزب دموکراتیک در پی خشونت نیست، خواستار تبدیل این حزب به یک حزب مخالف وفادار به کشور و تمرکز بر پیروزی در انتخابات پارلمانی شد.[۱۷][۱۸]

اقتصاد

نقشه‌درختی از مهم‌ترین صادرات مالدیوز

اقتصاد مالدیوز بر پایهٔ کشاورزی، ماهیگیری و گردشگری استوار است. در مالدیوز، نارگیل، ذرت، ارزن، سیب‌زمینی شیرین و میوه‌جات به عمل می‌آید. در این کشور صنعت کشتی‌سازی رونق دارد و مردم آن به صنایع‌دستی علاقه‌مندند. از مالدیوز، ماهی، گوشت، صنایع‌دستی و نارگیل صادر می‌شود.

صنعت گردشگری مهم‌ترین منبع درآمد مالدیوز است. شیلات، دومین صنعت مهم مالدیوز است که بیست درصد نیروی کار این کشور را جذب کرده‌است. پس از این که اتحادیه اروپا معافیت گمرکی واردات ماهی از مالدیوز را لغو کرد، این کشور در صدد یافتن بازارهای جدید برآمد.[۱۴]

یک مقام صندوق بین‌المللی پول که اخیراً به مالدیوز رفته بود پیشنهاد کرد با توجه به کسری بودجه فاحش مالدیوز، مالیات صنعت گردشگری کشور افزایش یابد.[۱۴]

گردشگری

جاذبه‌های گردشگری در مالدیوز.

صنعت گردشگری مهم‌ترین منبع درآمد مالدیوز است و برخی از جزایر مالدیوز برای گردشگری اختصاص یافته‌اند. در این جزایر هتل‌هایی برای اقامت گردشگران ساخته شده که بیشتر کارمندان آن از مهاجران کشورهای همسایه هستند. گردشگران مستقیماًّ از فرودگاه بین‌المللی ماله به این جزایر می‌آیند. مردم عادی مالدیوز، ارتباط چندانی با گردشگران خارجی ندارند.

کارشناسان اقتصادی مالدیوز تخمین زده‌اند که ۷۰ درصد اقتصاد و ۹۰ درصد ارز خارجی کشور را به‌طور غیر مستقیم گردشگران خارجی تأمین می‌کنند. سال ۲۰۱۳ میلادی یک میلیون و دویست هزار جهانگرد از مالدیوز که جمعیتش تنها ۳۳۰ هزار نفر است، دیدن کردند.[۱۴]

اگر چه محل‌های گران‌قیمت گردشگری مالدیوز در مالکیت شرکت‌های بین الملی از جمله آمریکایی و فرانسوی است یا توسط آن‌ها اداره می‌شود، این کشور چین است که تعداد گردشگرانش در مالدیوز روز به روز افزایش می‌یابد. در سال ۲۰۱۳ در مقایسه با سال ۲۰۱۲ شمار گردشگران چینی در مالدیوز ۴۴ درصد افزایش داشت.[۱۴]

در فروردین‌ماه ۹۳ سلمان بن عبدالعزیز آل سعود، پادشاه عربستان سعودی برای تقریباً یک ماه سه جزیره مالدیوز را برای مقاصد تفریحی رزرو کرد.[۱۴]

بازدید کنندگان از مالدیوز بدون در نظر گرفتن ملیت خود، نیازی به درخواست ویزای قبل از ورود ندارند؛ مشروط بر اینکه دارای گذرنامه معتبر (با حداقل ۶ ماه اعتبار)، تاییدیه رزرو اقامتگاه، اثبات خروج از کشور در مدت زمان یک ماه از ورود و پول کافی برای خودکفایی برای مدت اقامت در کشور باشند.[۱۹]

مردم

الهام حسین مدافع سلامت اهل مالدیوز

نژاد

مردم مالدیوز، آمیزه‌ای از نژادهای سینهالی، دراویدی، آفریقایی و عرب هستند.

زبان

زبان رسمی مالدیوز، زبان دیوهی است که زبانی از خانواده هندوآریایی بوده و با زبان سینهالی (زبان رسمی سری لانکا) هم‌خانواده‌است.

بیشینهٔ مطلق (صد در صد) مردم بومی مالدیوز مسلمان سنی هستند و اسلام دین رسمی این کشور است. پیشینهٔ اسلام در مالدیوز به سدهٔ دوازدهم میلادی بازمی‌گردد، هنگامی که دریانوردان مسلمان به این سرزمین آمده‌اند. پیش‌تر، ساکنان مالدیوز پیرو آیین بودا بوده‌اند.

فرهنگ

فرهنگ مالدیوز به شدت تحت تأثیر فرهنگ کشورهای همسایه خود یعنی سریلانکا و هند جنوبی می‌باشد. از میانه‌های سده دوازدهم با تغییر دین مردم این کشور از بودایی به اسلام شاهد تأثیر اسلام، فرهنگ عربی و همچنین فرقه‌های تصوف بر فرهنگ و میراث این کشور بوده‌ایم.

معابد سنگی، حصیربافی، مجسمه‌های چوبی، خطاطی و ساخت قایق از چوب نارگیل از تولیدات فرهنگی این کشور است. فوتبال، کریکت، بای بالا (بازی محلی) و والیبال ساحلی عمده ورزش‌های محبوب در مالدیوز می‌باشند.

محوریت غذا در مالدیوز روی ماهی (به‌خصوص ماهی تن) می‌باشد و متأثر از ذائقه غذایی سریلانکا و هند جنوبی قرار دارد. خوراک‌ها عمدتاً گرم، تند و با ادویه‌جات مختلف به‌خصوص نارگیل بوده و نوع سنتی آن شامل برنج، ماهی پاک کرده، لیمو ترش، چیلی و پیاز است.

ماهی تن از پایه‌های اصلی در بسیاری از خوراک‌های مالدیوزی است.

برخی از غذاهای محلی مالدیوز:

گارودیا: یک غذای سنتی شامل برنج و ماهی است که همراه فلفل تند و پیاز سرو می‌شود

ماس هونی: یک وعده غذایی برای صبحانه، شامل ماهی دودی و نارگیل رنده شده

فیهونو ماس: ماهی با فلفل قرمز

هدیکا: یک میان‌وعده که از ماهی درست شده و در روغن سرخ شده که در بیشتر رستوران‌ها یافت می‌شود

باجیا: یک شیرینی شامل ماهی، نارگیل و پیاز

گولها: شیرینی‌های توپی شکل از ماهی دودی

کیمیا: ماهی سرخ شده رولتی

کولهی بورکیبا: کیک ماهی ادویه دار

تلولی ماس: ماهی سرخ شده با فلفل قرمز و سیر[۲۰]

جمعیت مالدیوز مسلمان سنی و پایبند هستند و مصرف الکل برای مردم محلی منع قانونی دارد؛ اما کشتی‌های تفریحی مجاز به سرو الکل هستند و خارجی‌ها نیز می‌توانند در ماله الکل را خریداری کنند. اکثر مالدیوزی‌ها الکل نمی‌نوشند، اما ممکن است بعضی از جوانترها بنوشند. آب مراکز اقامتی به صورت لوله‌کشی است و غیرقابل نوشیدنی.[۲۰]

پدیده گرم شدن زمین و مالدیوز

زمانی که نخست‌وزیر مالدیوز به هیئت دولت خویش دستور داد تا غواصی یاد بگیرند محافل خبری این خبر را به صورت طنز گونه منتشر کردند. حتی برخی گمان کردند که محمد ناشید در پی افزایش جاذبه‌های توریستی کشورش است ولی در اصل غرق شدن مالدیوز در آب‌های اقیانوس بر اثر گرم شدن زمین واقعیتی بود که محمد ناشید و هیئت دولتش سعی داشت تا به وسیله جلسه نا متعارفشان به جهانیان گوشزد کنند. پدیده بالا آمدن سطح آب اقیانوس‌ها حدوداً با یک سوم جمعیت جهان به‌طور مستقیم سر و کار دارد؛ کشور مالدیوز نیز به علت ارتفاع بسیار کم از سطح دریا مطمئناً با این مشکل روبه رو خواهد بود.[۲۱]

منابع

ویکی‌سفر یک راهنمای سفر برای مالدیوز دارد.

در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ مالدیوز موجود است.

1.       Levinson, David (1947). Ethnic groups worldwide: a ready reference handbook. Oryx PublishersISBN 978-1-57356-019-1. Archived from the original on 14 January 2021. Retrieved 22 August 2020.

2.     خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref> غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام Maloney, Clarence وارد نشده است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).

3.     خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref> غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام r1 وارد نشده است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).

4.     "President"The President's Office – Republic of Maldives. Archived from the original on 14 January 2021. Retrieved 13 January 2021.

5.     "Vice President"The President's Office – Republic of Maldives. Archived from the original on 14 January 2021. Retrieved 13 January 2021.

6.     "19th Parliament Speaker". People's Majlis. Archived from the original on 14 January 2021. Retrieved 13 January 2021.

7.     "President appoints Chief Justice and Supreme Court Justice". presidency.gov.mv. Archived from the original on 14 January 2021. Retrieved 8 December 2019.

8.     "Maldives Population Projections 2014–2054"Statistics Maldives. National Bureau of Statistics. Archived from the original on 14 January 2021. Retrieved 24 May 2020.

9.     "Maldives"International Monetary Fund. Archived from the original on 14 January 2021. Retrieved 23 April 2018.

10.    "Gini Index coefficient". CIA World Factbook. Retrieved 16 July 2021.

11.     خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref> غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام HDI وارد نشده است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).

12.    "Maldives Population (2020) - Worldometer"www.worldometers.info (به انگلیسی). Retrieved 2020-05-08.

13.   بی‌بی‌سی فارسی. بازدید: مه ۲۰۱۴.

14.    بی‌بی‌سی فارسی: سرمایه‌های عربستان سعودی روانه مالدیوز می‌شود. ۲۱ فروردین ۱۳۹۳.

15.   رئیس‌جمهور سابق مالدیوز بازداشت شد. بازدید: مه ۲۰۱۴.

16.    خبرگزاری مهر. بازدید: مه ۲۰۱۴.

17.   خبرگزاری ایرنا. بازدید: مه ۲۰۱۴.

18.   خبرگزاری فارس. بازدید: مه ۲۰۱۴.

19.    «Tourist Visa | Maldives Immigration» (به انگلیسی). بایگانی‌شده از اصلی در ۱۴ ژانویه ۲۰۲۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۸-۲۶.

20.   آژانس مسافرتی اینترکس بایگانی‌شده در ۲۵ مه ۲۰۱۴ توسط Wayback Machine. بازدید: مه ۲۰۱۴.

21.    «گرم شدن زمین داغ ترین موضوع سال ...»web.archive.org. ۲۰۱۰-۰۶-۲۰. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۰۳-۳۰.

·       عبدالحسین سعیدیان، اطلاعات عمومی، نشر علم، چاپ سوم بهار ۷۵

  • James Lyon, Maldives, Lonely Planet, 2003, ISBN 1-74059-176-3, Google Books
  • Rabindra Nath Ghosh, Rony Gabby, Muhammed Abu B. Siddique, Tourism and Economic Development: Case Studies From The Indian Ocean, Ashgate Publishing Ltd. , 2003, ISBN 0-7546-3053-6, Google

Books

  • Wikipedia, the Free Encyclopedia

 

 

اعضای اتحادیه کشورهای مشترک‌المنافع

  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

 

مرجان‌ها و آبسنگ‌های مرجانی

  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

·        

    •  
    •  
  •  

  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

·        

    •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

·        

    •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

 

سازمان‌های اطلاعاتی کشورها

  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

 

امپراتوری پرتغال

Anachronous map of the Portuguese Empire (1415-1999)

 

 

  •  
  •  
  •  



 

 

 

 



 

 

  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

 

پایتخت‌های آسیا

  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  



]]

رده‌ها

  • این صفحه آخرین‌بار در ۲۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۵ ساعت ۰۲:۱۳ ویرایش شده است.