این دیدگاه که اسدی طوسی (صاحب لغتفرس
و گرشاسپنامه) لزوماً همان نویسنده یا کاتب «الابنیه عن حقایق الادویه»
نیست، یا دستکم تخصص عمیقی در پزشکی نداشته، مورد توجه برخی پژوهشگران بوده است.
در ادامه، ابعاد این موضوع و دلایل تردید
در دانش پزشکی او را بررسی میکنیم:
۱. تفاوت میان «نویسنده» و «کاتب»
بسیاری از محققان معتقدند که اسدی طوسی
صرفاً کاتب (نسخهنویس) قدیمیترین نسخه موجود از کتاب الابنیه بوده است،
نه مؤلف آن. کتاب الابنیه تالیف ابومنصور موفق بن علی هروی است.
- اگر اسدی را
تنها یک کاتب زبردست بدانیم، اصرار بر دانش گیاهشناسی او بی مورد خواهد بود؛
چرا که وظیفه او تنها انتقال متن از نسخهای به نسخه دیگر با خط خوش (خط کوفی
مشجری که در این نسخه به کار رفته) بوده است.
۲. نقد دیدگاه «لا کارد» (Lazard)
ژیلبر لازار در پژوهشهای خود درباره زبان
فارسی، به جایگاه اسدی اشاره کرده است. اما منتقدان (مانند آنچه شما نقل کردید)
معتقدند:
- صرفِ نگارش یک
کتاب علمی یا حتی جمعآوری لغات تخصصی در «لغتفرس»، دلیلی بر متخصص بودن
در آن علم نیست.
- اسدی بیشتر به
عنوان یک زبانپژوه و شاعر شناخته میشود که هدفش حفظ واژگان اصیل
فارسی بود، نه تبیین خواص بیولوژیک گیاهان.
۳. شواهد در کتاب الابنیه
کتاب الابنیه یکی از مهمترین متون
داروشناسی (Pharmacology) به زبان فارسی است.
- دقت علمی: متن کتاب حاوی جزئیات دقیقی از ۵۴۷ ماده دارویی است.
- اشکالات
احتمالی: اگر بپذیریم
اسدی در برخی بخشها دچار لغزش شده یا اصطلاحات را صرفاً از دیدگاه لغوی
بررسی کرده، فرضیه عدم آشنایی تخصصی او با طبابت تقویت میشود.
۴. تضاد در شخصیت علمی
اسدی در «لغتفرس» نشان داده که بیشتر
دغدغه گویشها و واژگان را دارد. در حالی که یک پزشک یا گیاهشناس در قرن
پنجم هجری، باید بر منابع یونانی و هندی مسلط میبود و دیدگاهی تجربی میداشت.
- نتیجهگیری: به نظر میرسد اسدی طوسی بیشتر یک
«فرهنگنویس» است که از سر علاقه به زبان فارسی یا به سفارش دیگران، آثار
علمی را کتابت یا واژهگزینی کرده است، بدون آنکه خود در آن رشته صاحبنظر
باشد.
به عبارت سادهتر، او «امینِ متن» بوده
است، نه لزوماً «عالمِ به محتوا» در حوزه پزشکی.
