جبرگرایی، تعین‌گرایی یا دترمینیسم: determinism، بودا، کارما و کارمیک

جبرگرایی، تعین‌گرایی یا دترمینیسم (به انگلیسی: determinism) مبحثی فلسفی ست که بر طبق آن هر رویدادی از جمله شناخت، رفتار، تصمیمات و کنش‌های آدمی به صورت علی توسط زنجیرهٔ پیوسته‌ای از رخدادهای پیشین تعیین شده‌است. جبرگرایی را به شکل دیگری نیز می‌توان تعریف نمود: فرضیه‌ای که بر طبق آن در هر لحظه یک و تنها یک آیندهٔ فیزیکی ممکن و شدنی وجود دارد. در نتیجهٔ جدال‌های تاریخی بیشماری که بر سر مساله جبرگرایی صورت گرفته‌است دیدگاه‌های فلسفی گوناگونی در این باره وجود دارد. تصور غلط بسیار رایجی که در مورد جبرگرایی وجود دارد اینست که بسیاری گمان می‌کنند جبرگرایی لزوماً گویای اینست که بشر یا افراد هیچ تأثیری بر آینده و رویدادهای آینده ندارند. به این دیدگاه سرنوشت گرایی یا تقدیر گرایی (fatalism) گفته می‌شود. در حالی که جبر گرایان عقیده دارند که آدمی بر آینده و رویدادهای آینده تأثیر دارد اما میزان ِ تأثیر فرد، خود به رویدادهای گذشته و آینده بستگی دارد. به عبارت دقیق تر جبرگرایی عِلّی (سببی) به ایده‌ها ی ماتریالیسم و علیت مربوط می‌شود. از فیلسوفانی که با این مساله درگیر بوده‌اند می‌توان به توماس هابز، اسپینوزا، لایب نیتس، دیوید هیوم، کانت، شوپنهاور، نیچه و اخیراً جان سیرله، تد هاندریخ و دانیل دنت اشاره کرد. همانطور که پیش تر گفتیم طبق جبرگرایی مکانیستی هر رویدادی حلقه‌ای از یک زنجیرهٔ پیوسته و ناگسستنی از رویدادهای پیشین است در حالی که مدل احتمالی یا انتخابی شرایط را این چنین در نظر نمی‌گیرد. ماهیت جبرگرایی معنی دقیق واژهٔ جبرگرایی در طول تاریخ به شکل‌های مختلفی شرح و تفسیر شده‌است. برخی که به آنها «ناسازگاران Incompatibilists» گفته می‌شود به جبرگرایی و ارادهٔ آزاد به عنوان دو پدیدهٔ ناسازگار و مانعة الجمع نگاه می‌کنند. به دیدگاهی که به وجود چیزی به نام ارادهٔ آزاد اعتقاد ندارند و آن را تنها یک توهم می‌دانند اصطلاحاً جبرگرایی سخت گفته می‌شود. برخی دیگر که به آنها سازگاران یا جبرگراهای نرم گفته می‌شود عقیده دارند که این دو ایده را می‌توان با یکدیگر مربوط ساخت و ارادهٔ آزاد و جبرگرایی منافاتی با یکدیگر ندارند. به ناسازگارانی که وجود ارادهٔ آزاد را می‌پذیرند اما جبرگرایی را به کلی رد می‌کنند طرفداران آزادی اراده Libertarians گفته می‌شود.(نباید با تعاریف سیاسی اشتباه گرفته شود). بیشتر اختلاف نظرها به این دلیل است که تعریف واژهٔ «ارادهٔ آزاد» همانند واژهٔ «جبرگرایی» مبهم و متغیر است. برخی گمان می‌کنند که ارادهٔ آزاد مربوط به یک حقیقت متافیزیکی از وساطت مستقل می‌شود، در حالی که از نظر برخی دیگر ارادهٔ آزاد تنها به عنوان یک حس وساطت در نظر گرفته می‌شود که انسان‌ها در حین عمل تجربه می‌کنند. برای مثال هیوم عنوان می‌کند که تا زمانی که امکان دارد یک فرد به طور آزادانه به دسته‌ای از تمایلات و عقاید نرسد، تنها تعبیر معنادار از آزادی مربوط می‌شود به توانایی یک فرد در ترجمهٔ تمایلات و باورها به اعمال اختیاری. تنوع جبرگرایی جبرگرایی علی (یا وابسته به قانون) فرضیه ایست که بر مبنای آن رویدادهای آینده از طریق ترکیب رویدادهای گذشته و حال با قوانین طبیعت مستلزم و بایسته می‌شود. این چنین جبرگرایی را می‌توان در تجارب فکری دیو لاپلاس مشاهده کرد. یک وجود را در نظر بگیرید که از تمامی حقایق گذشته و حال و تمامی قوانین طبیعی که هستی را هدایت می‌کند با خبر است. این چنین وجودی ممکن است تحت شرایط معینی قادر باشد تا از این دانش برای پیش بینی آینده، حتی تا کوچک‌ترین جزئیات استفاده کند. جبرگرایی جزمی لاپلاس (از نظر استفن هاوکین) اصولاً به عنوان جبرگرایی علمی در نظر گرفته می‌شود. بر مبنای این فرض بنا شده‌است که تمامی رویدادها دارای علت و اثر می‌باشند و ترکیب دقیقی از رویدادها در یک زمان خاص باعث تولید یک نتیجهٔ خاص می‌شود. این جبرگرایی علی رابطهٔ مستقیمی با پیش بینی پذیری دارد. پیش بینی پذیری بی عیب و نقص به طور کامل بر جبرگرایی دلالت دارد. اما نبود پیش بینی پذیری لزوماً به معنای نبود جبرگرایی نیست.(به عبارت دیگر می‌توان جبرگرا بود اما توانایی پیش بینی نداشت). عدم توانایی پیش بینی می‌تواند به علل دیگری نظیر کمبود اطلاعات، پیچیدگی بیش از حد و غیره مربوط باشد. برای مثال بمبی را در نظر بگیرید که در حال فرود آمدن بر روی زمین می‌باشد. با استفاده از ریاضیات می‌توانیم زمانی که بمب به زمین می‌رسد را محاسبه کنیم. همچنین با استفاده از رویدادهای گذشته می‌دانیم که با منفجر شدن بمب چه اتفاقی خواهد افتاد. جبرگرایی منطقی نوعی از جبرگرایی است که بر طبق آن همهٔ قضایا خواه مربوط به گذشته باشند یا حال یا آینده هم غلط و هم درست هستند. مسالهٔ ارادهٔ آزاد دراین دیدگاه، اینست که چگونه انتخاب‌ها می‌توانند آزادانه باشند، آنچه که فرد در آینده انجام خواهد داد از قبل به عنوان درست یا غلط در حال حاضر تعیین شده‌است. '''علاوه بر این‌ها جبرگرایی محیطی نیز وجود دارد که به آن جبر جغرافیایی یا آب و هوایی نیز گفته می‌شود که بر طبق آن محیط طبیعی بیشتر از محیط اجتماعی تعیین کنندهٔ فرهنگ می‌باشد. کسانی که به این نوع جرگرایی عقیده دارند عنوان می‌کنند که بشر به شدت توسط محرک – پاسخ (رفتار محیطی) محدود شده‌است و هیچ گونه توانایی برای انحراف از ان ندارد. طرفداران کلیدی این دیدگاه عبارت‌اند از الن چرچیل سمپل، السورت هانتینگتون، توماس گریفیت تایلر و تا اندازه‌ای جیرد دیاموند (هر چند که بر سر اینکه او یک جبرگرایی محیطی هست یا نه اختلافاتی وجود دارد.)''' جبرگرایی زیستی دیدگاه ِ دیگری ست که بر مبنای آن تمامی رفتارها، عقاید و تمایلات از طریق ژنتیک فرد تعیین و ثابت شده‌است. علاوه بر این‌ها، انواع دیگری از جبرگرایی نیز وجود دارد که از بین آنها می‌توان به جبرگرایی فرهنگی، جبرگرایی روانشناختی اشاره کرد. ترکیب و تلفیق دیدگاه‌های جبرگرایی نیز متداول است. مثلاً جبرگرایی زیستی – محیطی. جبرگرایی الهی نوع دیگری از جبرگرایی است که طبق آن خدایی وجود دارد که تمامی آنچه انسان انجام می‌دهد را تعیین می‌کند. هم از طریق دانستن اعمال انسان‌ها از پیش توسط شکل‌هایی از علم لایتناهی و هم از طریق فرمان دادن بر اعمال انسان‌ها از قبل. مساله ارادهٔ آزاد از این دیدگاه به این شکل مطرح می‌شود که چگونه اعمال ما می‌تواند آزادانه باشد در حالی که خدایی وجود دارد که آن اعمال را پیش از ما تعیین کرده‌است. '''''''''جبرگرایی در سنت شرق این ایده که عالم یک سیستم جبری می‌باشد هم در مذهب، فلسفه و ادبیات شرقی و هم غیر شرقی دیده می‌شود. جبر گرایی به خوبی در «اصل وابسته» آیین بودا که عنوان می‌کند هر پدیده‌ای مشروط و وابسته‌است به پدیده‌هایی غیر از خودش. دیده می‌شود. یک داستان آموزندهٔ رایج به نام نت ایندرا این مسئله را به شکل استعاره بیان می‌کند. یک تالار سخنرانی بسیار وسیع به وسیلهٔ آینه‌ها و یا شیشیه‌هایی که توسط طناب‌هایی با طول‌های مختلف از نقاط مختلفی از سقف آویزان شده‌اند تزئین شده‌است. یک نقطهٔ نورانی کافی ست تا تمامی صحنه را روشن کند از آنجاییکه نور از یکی از حباب‌های آویزان به دیگر حباب های آویزان شکسته و منتقل می‌شود. هر حباب به حباب دیگر نور می‌دهد. به همین شکل هر یک از ما توسط همهٔ چیزهای موجود در عالم اصطلاحاً نورانی می‌شویم. در آیین بودا از این آموزه استفاده می‌شود تا نشان داده شود که نسبت دادن هر گونه ارزش ویژه چیزی به معنی نادیده گرفتن وابستگی متقابل بین آن چیز با تمامی چیزهای دیگرست بیشتر از آنکه یک جهان مکانیکی تعینن کنندهٔ اراده یی باشد که انسان‌ها تصور می‌کنند خودشان در حال شکل دهی به آن هستند، این اراده‌های تمام مخلوقات دارای ادراک است که واقعیتی که به نظر می‌رسد و ما خود را در آن به عنوان یک موجود زنده درک می‌کنیم را تعیین می‌کند. در داستان ایندرا نت نوری که در طول صحنه از حبابی به حباب دیگر ساطح می‌شود استعاره‌ای از کارما (karma) می‌باشد. (به خاطر داشته باشید که در غرب، این وا ژه اغلب در رابطه با مفهوم نتیجهٔ اعمال خوب و بد گذشته‌است بکار می‌رود. ''''''''' واژهٔ «کارما» در متن‌های شرقی به یک عمل یا به طور دقیق تر یک عمل از روی قصد گفته می‌شود. در آیین بودا عقیده بر اینست که هر کار ما (هر عمل اختیاری) یک پیامد «کارمیک» در بر خواهد داشت. (در جایی دیگر یک اثر ایجاد خواهد کرد) و این اعمال ارادی عالم را به پیش می‌برد. نتیجهٔ این نوع نگرش اغلب با انتظارات معمول ما در تعارض است. یک جریان متغیر از احتمالات برای آینده در بطن این نظریه‌هایی که به همراه یی جینگ Yi Jing (یا آی چینگ I Ching، کتاب دگرگونی‌ها) وجود دارد. احتمالات در مرکز چیزها و انسان وجود دارد. یک نوع ارادهٔ الهی قوانین بنیادی برای صورت دهی به احتمالات موجود در عالم را نظم و ترتیب می‌دهد و اراده‌ها انسان‌ها همواره عاملی ست که از آن طریق انسان‌ها می‌توانند با موقعیت‌های جهان واقعی دست و پنجه نرم کنند. چنانچه فردی در زندگی با یک طوفان عظیم هم روبرو گردد، او حتی در آن موقعیت هم هنوز تعدادی انتخاب دارد. یک فرد ممکن است تسلیم شود. دیگری ممکن است مبارزه و در نهایت بقا را انتخاب کند. طرز فکر یی جینگ بیشتر ازآنکه به فیزیک کلاسیک شبیه باشد نزدیک به فیزیک کوانتوم است. همچنین با ایده‌های اراده گرا یا اگزیستانسیالیست مبنی بر در نظر گرفتن زندگی فرد به عنوان یک نقشه هم سویی دارد. پیروان فیلسوفی به نام موزی Mozi کشف‌های زودهنگامی در فیزیک نور و دیگر شاخه‌های فیزیک صورت دادند.این کشف‌هایی با ایده‌های جبر گرایانه هم خوانی داشت. جستارهای وابسته جبرگرایی علمی منابع Wikipedia contributors, «Determinism,» Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Determinism&oldid=208141468 از ویکی پدیا

اتیت، سنگ عقاب، حجر الباز

سنگ عقاب. به عربی حجرالباز ( ,eagle-stone, aquiline, or aquilaeus, Aetite, Pierre d' aigle) نوعی سنگال لیمونیتی است که اعلب تو خالی و حفره دار است. در اروپا و خاور نزدیک پادزهر، جلوگیری کننده از بچه انداختن و آسان کننده زایمان شمرده می شد.

خرس بزرگ یا دُبّ اکبر (Big Dipper = Ursa Major= Great Wain) یا هفت‌اورنگ، ساپتا شیشی، هفت فرزانه سانسکریت

خرس بزرگ یا دُبّ اکبر (Big Dipper = Ursa Major= Great Wain ) یا هفت‌اورنگ ایرانیان و ساپتا شیشی (هفت فرزانه هندیان) نام یکی از صورت‌های فلکی است. خرس بزرگ یکی از معروفترین صورت فلکی‌های آسمان و همچنین مهم‌ترین صورت فلکی فروردین ماه است. پنج ستاره کاسه آبگردان آن با یکدیگر در ارتباط هستند و در یک جهت و با یک سرعت در فضا حرکت می‌کنند. شکل و وضعیت این صورت فلکی هر ۱۰۰٫۰۰۰ سال یکبار تغییر می‌کند و آن به این دلیل است که وضعیت دو ستاره انتهائی دسته آبگردان که عناق و قائد نام دارند نسبت به پنج ستاره دیگر عوض می‌شود. یکی از نخستین نام‌هایی که به این صورت فلکی داده شد «خرس بزرگ» بود که عربی آن «دب اکبر» می‌شود. نام علمی این صورت فلکی هم ترجمهٔ لاتینی خرس بزرگ یعنی ursa major است. دلیل این نام روشن نیست زیرا که ناظر به سختی می‌تواند طرح بدن خرس یا حیوان دیگری را در این صورت تصور کند. نام‌های دب اکبر و آب‌گردان هنوز مصطلح‌اند. در عربی آن را بنات‌النعش هم می‌خوانند. در انگلستان این صورت را گاوآهن یا ارابه نامند. در پارسی نیز این صورت فلکی هفت‌اورنگ است. ستاره‌های خرس بزرگ هفت ستارهٔ پرنور نقش دب اکبر (آبگردان یا ملاقه) را پدید می‌آورند. چهار ستاره که کاسه را تشکیل می‌دهند با نام‌های‌ دبه (ظهر دب اکبر)، مراق، فخذ و مغرز معروف اند که همه اسامی عربی‌اند. دبه به معنای خرس است و مراق به معنی گرده و فخذ و مغرز به ترتیب به معنای ران و بن دم خرس اند. ستاره‌هایی که دستهٔ آب گردان را تشکیل می‌دهند به نام‌های قائد، عناق، و جون موسوم‌اند و باز هم نام‌های عربی به معنای جلودار و بزغاله‌اند. در نزدیکی عناق ستاره کوچک سُها قرار دارد. اعراب این دو ستاره را اسب و سوار می‌نامیدند. روشنی ظاهری هفت ستارهٔ آب گردان با هم فرق می‌کند: دبه پر نورترین آن‌ها و مغرز کم فروغ‌ترین شان است. جهت‌یابی با خرس کوچک و خرس بزرگ ستاره قطبی در انتهای صورت فلکی خرس کوچک است که به کمک امتداد ستارگان مراق و دبه خرس بزرگ شناخته می شود. افسانه‌ها بنابر افسانه‌های کهن یونانی خرس نشان دهندهٔ کالیستو دختر شاه آرکادیا و معشوقهٔ ژوپیتر بود و ژوپیتر برای حفاظتش او را به شکل خرسی در آورد و بر آسمان‌ها نهاد. بنابر افسانه‌ای دیگر روح بزرگ خرس بزرگ را با قصد وعمد بر آسمان نهاد تا گاهشمار خرس‌های زمینی باشد در نیم سالی که خرس بزرگبر ارتفاعی کم جای دارد همهٔ خرس‌های زمینی در غارهای خود می‌مانند و خود را گرم نگه می‌دارند. وقتی خرس بزرگ در آسمان اوج می‌گیرد خرس‌ها نیز غارهایشان را ترک می‌کنند زیرا تابستان آغاز شده. دانستنی‌های دیگر با نگاه دقیق تر به دب اکبر شاهد حضور چند کهکشان در آن هستیم، در قسمت شمالی آن M۸۱ و M۸۲ حضور دارند که در حدود ۱۰ میلیون سال نوری از ما فاصله دارند. M۸۱ یک کهکشان مارپیچی از قدر هفتم است که با دوربین‌های کوچک به شکل بیضوی و به رنگ شیری–سفید دیده می‌شود. M۸۲ را هم که یک کهکشان مارپیچی است می‌توان با دوربین‌های دو چشمی مشاهده نمود اما نسبت به M۸۱ کوچک‌تر و دارای فقط ۲۵ درصد از درخشندگی M۸۱ است. منابع کتاب نجوم به زبان ساده -مایر دگانی آکادمی علوم فضایی ایران از ویکی پدیا

فهرست صورتهای فلکی

به گروهی از ستاره‌ها که در تجسم انسان شکل و پیکربندی مشخصی را تشکیل داده باشند صورت فلکی یا پیکر آسمانی می‌گویند. صورت‌های فلکی در فرهنگ‌های گوناگون حضور داشته‌اند و طی گذشت زمان تغییراتی هم در تقسیم‌بندی، تعداد و نامگذاری آنها صورت گرفته است. جدول زیر نام‌های فارسی صورت‌های فلکی امروزی را نشان می‌دهد: ۸۸ صورت فلکی امروزی آبمار • آتشدان • ارابه‌ران • اژدها • اسب بالدار • اسب کوچک • اسکنه • آفتاب‌پرست • بادبان • بزغاله • برساووش • بره • پیاله • پیکان • تاج جنوبی • تاج شمالی • تازی‌ها • ترازو • تک‌شاخ • تلسکوپ • تلمبه • تور • توکان • جوی • چلپاسه • چلیپا • خرچنگ • خرس بزرگ • خرس کوچک • خرگوش • درنا • دلفین • دلو • دوپرگار • دوپیکر • دوشیزه • ذات‌الکرسی • روباهک • زانوزده • زرافه • زن برزنجیر • ساعت • سپر • سکستان • سگ بزرگ • سگ کوچک • سنگتراش • سه‌پایه • سه‌سو • سیاه‌گوش • سیمرغ • شاه‌تخته • شکارچی • شلیاق • شیر • شیر کوچک • طاووس • عقاب • قطب‌نما • قنطورس • قیفاووس • کبوتر • کژدم • کشتیدم • کلاغ • کمان • کوره • کوهمیز • گاو • گاوران • گرگ • گونیا • گیسو • مار • مار باریک • مارافسای • ماکیان • ماهی • ماهی پرنده • ماهی جنوبی • ماهی زرین • مثلث جنوبی • مرغ بهشتی • مگس جنوبی • میکروسکوپ • نهنگ • هشتک • هندی نام‌های دیگر صورت‌های فلکی در زبان فارسی برای دسته‌ای از صورت‌های فلکی (پیکرهای آسمانی) که از قدیم شناخته شده بودند نام‌های گوناگونی بکار رفته است. بسیاری از آنها انواع نامهای عربی یا فارسی بکاررفته در متون قدیمی‌تر هستند. این نامهای مترادف و برابرهای انگلیسی آنها در زیر می‌آیند: نام فارسی نام‌های دیگر در متون فارسی نام‌های انگلیسی آبمار مار آبی، نرمار، هیة الماء Hydrus آتشدان مجمره، عودسوز، محراب نفاطه، الببغاء Ara ارابه‌ران ممسک‌الاعنه، ممسک العِنان، عناندار، صاحب المعز Auriga اژدها تنین، جوزهر (عربی‌شده گوزهر فارسی)، هَشتَنبَر Draco اسب بزرگ فرس اعظم، فرس ثانی، اسب بالدار Pegasus اسب کوچک فَرَس اول، قطعةالفَرَس، پاره‌اسب Equuleus اسکنه قلم Caelum آفتاب‌پرست حرباء Chamaeleon بادبان شراع Vela بزغاله جُدَی، بُزیچه چرخ، بز دریایی، بزماهی Capricornus برساووش بَرَنده سر دیو، برنده سر غول، سوار، حامل رأس الغول، دیوکش Perseus بره حَمَل Aries پیاله جام، کاسه بزرگ، باطیه، معلف Crater پیکان تیر، سهم Sagitta تاج جنوبی اکلیل جنوبی، افسر، قبه Corona Australis تاج شمالی فُکّه، اکلیل شمالی، کاسه درویشان، کاسه یتیمان، کاسه لئیمان، قصعةالمساکین Corona Borealis تازی‌ها سگ‌های تازی، سگ‌های شکاری Canes Venatici ترازو میزان، پله Libra تک‌شاخ - Monocerus تلسکوپ - Telescopium تلمبه مفرغة الهواء، تلمبه بادی Antlia تور تور ماهیگیری، تاربست، شبکه Reticulum توکان طوقان Tucana جوی نهر، رودخانه فلکی، نهر الاردن Eridanus چلپاسه سوسمار، مارمولک، بزمجه Lacerta چلیپا صلیب جنوبی Crux خرچنگ سرطان Cancer خرس بزرگ دب اکبر، هفت اورنگ، ارابه داوود، بنات نعش کبری Ursa Major خرس کوچک دب اصغر، هفت اورنگ کوچک، سریر فلک Ursa Minor خرگوش اَرنَب Lepus دُرنا - Grus دلفین - Delphinus دَلو ریزنده آب، ساکب‌الماء، دال Aquarius دوپرگار پرگار Circinus دوپیکر جوزا، تؤمان Gemini دوشیزه عذرا، خوشه، سنبله Virgo ذات‌الکرسی خداوند کرسی، سرور تخت Cassiopeia روباهک روباه، ثعلب Vulpecula زانوزده برزانونشسته، الجاثی علی رکبتیه، پهلوان، راقص، هرکول Hercules زرافه - Camelopardalis زن برزنجیر اِمرأة المُسلسله، ناقه، زن زنجیری، زن در زنجیر، شاهزاده Andromeda ساعت - Horologium سپر - Scutum سکستان السدس Sextans سگ بزرگ کلب اکبر، کلب الجبار، سگ کلان Canis Major سگ کوچک کلب اصغر، کلب مقدم، الغمیصاء، تریشگ (از پارسی میانه) Canis Minor سنگتراش کارگاه، حَجّار Sculptor سه‌پایه (نقاش) آلةالمصور Pictor سه‌سو مثلث، الاشراط Triangulum سیاه‌گوش وشق Lynx سیمرغ عنقاء، ققنوس Phoenix شاه‌تخته کشتی، تیر حمال، السفینةالطائر Carina شکارچی جبار، راعی، النسق، بزرگ‌منش Orion شَلیاق چنگ رومی، دیگ‌پایه، یک‌پایه، سه‌پایه، لورا (از لاتین)، اثافی، نسر واقع، سلحفات، بربط، الصنج، کَشَف Lyra شیر اسد، شیر سپهر Leo شیر کوچک اسد اصغر Leo Minor طاووس - Pavo عقاب - Aquila قطبنما - Pyxis قنطورس سنطوروس، ظلیم Centaurus قیفاووس سلطان، ملتهب Cepheus کبوتر حمامه Columba کژدم عقرب Scorpius کشتی‌دم دنباله کشتی Puppis کلاغ غُراب، زاغ Corvus کمان قوس، رامی، کماندار، کمانگیر، تیرانداز، نیم‌اسب Sagittarius کوره تنور Fornax کوهمیز میز، میز صحرائی Mensa گاو ثور Taurus گاوران عوّا، گاوچران، بقار، صیّاح، حارس‌الشمال، حارس‌السماء، بورطیس حارس، طاردالدب Boötes گرگ سبع Lupus گونیا خطکش، تراز Norma گیسو گیسوان برنیکه Coma Berenices مار حیّه Serpens مار باریک شجاع Hydra مارافسای حوّاء، حامل مار Ophiuchus ماکیان دجاجه، قو، مرغ، طایر، اوز العراقی، الفوارس Cygnus ماهی حوت، حوتین، سمکه، دوماهی، ماهی سپهر Pisces ماهی پرنده - Volans ماهی جنوب حوت جنوبی Piscis Austrinus ماهی زرین ماهی طلایی، طلاماهی، ابوسیف Dorado مثلث جنوبی - Triangulum Australe مرغ بهشتی پرنده بهشتی Apus مگس جنوبی مگس، ذبابه Musca میکروسکوپ - Microscopium نهنگ قیطُس، هیولای دریایی، مجمع الکواکب، کَهت (از پارسی میانه) Cetus هَشتَک ثُمن، اُکتان Octans هندی - Indus جستارهای وابسته فهرست پیکرهای آسمانی بر اساس وسعت منابع منابع نامهای جدول: فراس، نایجل، آسمان شب، ترجمه علی رؤوف، تهران: چاپ دوم ۱۳۶۹، صص ۷۵-۷۸. لغتنامه دهخدا. ترجمه عجایب‌المخلوقات قزوینی. دانشنامه رشد.[۱] آکادمی علوم فضایی ایران از ویکی پدیا

صورت فلکی= Constellation

صورت ‌فلکی یا پیکرآسمانی مجموعه‌ای از ستاره‌ها است که از دیدگاه زمینی به شکل خاصی تشبیه و نام‌گذاری شده‌است.[۱] در واقعیت سه بعدی، ستارگان یک پیکرآسمانی لزوماً به هم نزدیک نیستند و ربطی به هم ندارند. قرار دادن آن‌ها در یک مجموعه صرفاً به‌خاطر نزدیکی ظاهری از دیدگاه زمینی است. دسته‌بندی ظاهری ستارگان به صورت پیکرهای‌آسمانی از نظر نشانی‌دهی و تهیه نقشه‌های آسان‌فهمِ آسمان مفید است.[۲] مطالعات باستان‌شناسی نشان می‌دهد که نگاره‏های نقاشی شده بر روی دیوارهای غار لاسکو در جنوب فرانسه حاوی نشانه‌های نجومی است. گمان می‌شود خوشه ستاره‌ای پروین در کنار خوشه قلائص (صورت فلکی گاو) بر روی این نگاره‌ها نمایش داده شده‌است.[۳] شاید انسان‌های دوران پارینه‌‏سنگی (۳۰٬۰۰۰ تا ۲۶٬۰۰۰ سال پیش از میلاد) نخستین کسانی بودند که چهار جهت اصلی را تشخیص دادند. در اواخر دوره پارینه‌سنگی (۲۰٬۰۰۰ تا ۱۶۰۰۰ سال پیش از میلاد) در فرانسه هنر ساخت ابزارهای سنگی به اوج خود رسید و در آن هنگام اندیشه نخستین صورت‌های‌فلکی پایه گذاری شد. این را در آثار باقی‌ماندهٔ نقش‌های درون غارهای این دوران می‌توان یافت. در دره میرملاس و همیان در شمال کوهدشت لرستان نیز پناهگاه‌هایی از این دوران وجود دارند. در این پناهگاه‌ها نقش‌های رنگ‌دار زیادی است. حدود ۱۶٬۰۰۰ تا ۸٬۰۰۰ سال پیش از میلاد، کم‌کم اسامی گروه‌های ستاره‌ای (صورت‌فلکی) به سه دستهٔ نمادین تغییر کرد. دنیای پایینی، میانی و بالایی. حدود ۱۰٬۰۰۰ سال پیش از میلاد، عصر یخبندان در اروپا به پایان رسید. با گرم شدن زمین، علفزارها و دشت‌های اروپا جای خود را به جنگل‌ها دادند و دوران نوسنگی آغاز شد. در این دوره، انسان‌ها به جای شکار و جمع‌آوری غذا به کشاورزی و تولید غذا می‌پرداختند. از این رو نیاز آن‌ها به وضعیت آب و هوا، و دانستن فصل‌ها بیشتر شد. به این ترتیب به مسیر سالانه خورشید در آسمان توجه بیشتری کردند. می‌توان گفت حدود ۵٬۶۰۰ سال پیش از میلاد، چهار صورت ‏فلکی در آسمان شکل گرفته بودند: دو پیکر، سنبله، قوس و ماهی. آن‌ها نمایانگر نقاط اعتدال‌ها و انقلاب‌های آن زمان بودند و مبنای صورت فلکی‌های منطقةالبروجی امروزی شد.[۴] از سویی به نظر می رسد اولین صورت فلکی دب اکبر بوده که توسط سومریان بعلت تشخص آن و تعیین جهت شمال معین شده است و پس از آن صورتهای فلکی دایرةالبروج و آنگاه توسط مصریان، بابلیان و اعراب تعداد آنها به ۴۸ صورت فلکی رسیده است. در سال ۱۹۳۰ میلادی برای تمام آسمان ۸۸ صورت فلکی بصورت بین المللی شناسایی و به تصویب رسید. صورت‌های فلکی برای برابری نامهای صورتهای فلکی با نامهای عربی و انگلیسی آنها به فهرست صورت‌های فلکی رجوع نمائید. ۸۸ صورت فلکی امروزی آبمار • آتشدان • ارابه‌ران • اژدها • اسب بالدار • اسب کوچک • اسکنه • آفتاب‌پرست • بادبان • بزغاله • برساووش • بره • پیاله • پیکان • تاج جنوبی • تاج شمالی • تازی‌ها • ترازو • تک‌شاخ • تلسکوپ • تلمبه • تور • توکان • جوی • چلپاسه • چلیپا • خرچنگ • خرس بزرگ • خرس کوچک • خرگوش • درنا • دلفین • دلو • دوپرگار • دوپیکر • دوشیزه • ذات‌الکرسی • روباهک • زانوزده • زرافه • زن برزنجیر • ساعت • سپر • سکستان • سگ بزرگ • سگ کوچک • سنگتراش • سه‌پایه • سه‌سو • سیاه‌گوش • سیمرغ • شاه‌تخته • شکارچی • شلیاق • شیر • شیر کوچک • طاووس • عقاب • قطب‌نما • قنطورس • قیفاووس • کبوتر • کژدم • کشتیدم • کلاغ • کمان • کوره • کوهمیز • گاو • گاوران • گرگ • گونیا • گیسو • مار • مار باریک • مارافسای • ماکیان • ماهی • ماهی پرنده • ماهی جنوبی • ماهی زرین • مثلث جنوبی • مرغ بهشتی • مگس جنوبی • میکروسکوپ • نهنگ • هشتک • هندی جستارهای وابسته [ویرایش] فهرست پیکرهای آسمانی فهرست درخشان‌ترین ستاره‌ها فهرست پیکرهای آسمانی بر اساس وسعت پیوند به بیرون [ویرایش] تاریخچه نگاره‌های ستاره‌ها، صورفلکی و سایر اجرام سماوی Space Today: نجوم باستانی، سیاره زمین، دستگاه خورشیدی منابع ↑ بدون ذکر منبع، به بحث این مقاله نگاه کنید. ↑ بدون ذکر منبع، به بحث این مقاله نگاه کنید. ↑ اتحادیه بین‌المللی نجوم: حاوی نقشه‌های با کیفیت بالا و مختصات مرزهای صور فلکی ↑ مقاله: در جستجوی نخستین صورت‌های فلکی - ماهنامه نجوم، سال ششم، شماره یازدهم، مرداد ۱۳۷۶، نجوم ۷۱ از ویکی پدیا

خدایان باستانی لیتوانی و ارتباط با پارسی و سنسکریت

The list of Lithuanian gods is reconstructed based on scarce written sources and late folklore. Lithuania converted to Christianity in 1387, but elements of the Lithuanian mythology survived into the 19th century. Earliest written sources, authored by foreigners and Christians, only briefly mention the Lithuanian gods. Beginning in the 16th century, the pagan religion received more attention from authors, but often their accounts were confused, contradictory, and heavily influenced by various religious agendas. Collection and recording of folklore began in the 19th century. By that time the pagan mythology became fragmented and mixed with Christian traditions. The cults of old deities transformed into folklore (individual tales, myths, songs, etc.) without associated rituals. Because of such difficulties obtaining data, there is no accepted list of Lithuanian gods. Different authors present wildly contradictory reconstructions of Lithuanian pantheon. Contents [hide] 1 Names from folklore myths and legends 1.1 Gods and god-like beings 1.2 Heroes and heroines 1.3 Local and nature spirits 1.4 Various lower beings 1.5 Demonic beings 1.6 Holy places and things 2 Names by written sources 2.1 Earliest Russian chronicles 2.2 Martynas Mažvydas 2.3 Maciej Stryjkowski 2.4 Jan Łasicki 2.5 Matthäus Prätorius 2.6 Theodor Narbutt 2.6.1 Male deities 2.6.2 Female deities 2.7 Other written sources 2.8 Other names 3 See also 4 References 5 Further reading [edit]Names from folklore myths and legends This section includes the names of gods, divine or demonic beings, and other personages from Lithuanian myths, legends, folklore, and fairy-tales. [edit]Gods and god-like beings Dievas, the Chief God (whose name was possibly cognate with the Hindu Dyaus and Greek Zeus). Dievas Senelis ("God Old Man"), a manifestation of God. According some reconstructions, that do not recognize manifestations of God in the primary Lithuanian mythology, he was a separate deity, a teacher of people and judge of their morality. He looks like an old traveling beggar. Dievas Senelis is proficient at magic and medicine. Praamžius, an epithet of God. Aušrinė, the Morning Star, a goddess, a daughter of the God ("dievaitė"). She was the goddess of the morning. Aušrinė has many similarities with Vedic Ushas, the Greek goddess Eos, and the Roman goddess Aurora. Alternatively her name is given as Aušra ("dawn"). Dalia, goddess of fate and weaving. Gabija, the foster of the Holy Fire, a goddess, a daughter of the God ("dievaitė"). Laima, goddess of Fate and Luck (Laxmi in Hinduism). Mėnuo, the Moon, a son of God ("dievaitis"). Perkūnas, the Thunder, a son of God ("dievaitis") (Parjanya in Hinduism). Saulė, the Sun (Surya in Hinduism). Ašvieniai, the divine twins who pulled the chariot of the Sun (the Vedic Ashwins or the Greek Dioskouri). Vakarinė, god of the Evening Star. Žemyna, goddess, the deified soil (Zamin in Persian and Hindi for "land"). Deivės Valdytojos (Lithuanian: Governing Goddesses), were the goddesses who made garments from human's lives. They were seven sisters: Verpiančioji (who spun the threads of life), Metančioji (who threw rims of life), Audėja (the weaver), Gadintoja (who broke the thread), Sergėtoja (who scolded Gadintoja, and instigated war between people), Nukirpėja (who cut the cloth of life), and Išskalbėja (the laundress). They have similarities with the Greek Fates and the Norse Norns. Deivės Valdytojos were associated with Dalia and Laima. Žvaigždės (žvaigždė, in singular), stars, having the Sun as their mother and, sometimes, the Moon as their father. One of the most important stars is Aušrinė. Other stars, Aušrinė's sisters, are less important, but they, like Vakarinė or Vakarė (the evening Venus, who makes the bed for Saulė, the sun), Indraja (Jupiter; Indra in Hinduism), Sėlija (Saturn), Žiezdrė (Mars) and Vaivora (Mercury), sometimes appear in mythic stories too. [edit]Heroes and heroines Pajauta, the legendary princess of Kernavė Jūratė and Kastytis are heroes of a Lithuanian legend, which subsequently became popular, mostly because of its modern poetic interpretation by Maironis. The queen of the amber palace Jūratė may be considered a manifestation of the goddess of Sea in this legend. [edit]Local and nature spirits Ežerinis, a spirit of lakes Upinis, a spirit of rivers Auštaras (Auštra), the god of the northeast wind, who stands at the gates of paradise and lights the way for those going to paradise. His function of shining this beacon makes him similar to Aušrinė; some consider him to be her cousin. Bangpūtys, the god of the seas and storms Javinė, a household god who protects grain in barns. Jievaras, a household spirit who protects grain. Sacrifices to Jievaras are made after the rye harvest. While cutting grain, women would leave a few grain tufts uncut, which would later be braided into plaits. They would also leave some bread and salt under the plait, and would say: Davei manei, Žemele, duodame ir tau ([You] gave for us, Mother Earth, we are giving for you too), a request for the land to continue to be fruitful. Kupolė, the spirit of springtime vegetation and flowers. The Festival of Kupolė (Kupolinės) was associated with Feast of St. John the Baptist (Joninės). In this festival, women picked sacral herbs, danced and sang songs. Kupolinės is also known as Rasos. Compare this with Ziedu māte in Latvian mythology, Kupala in Polish mythology and Ivan Kupala in Russian mythology Laukų dvasios (spirits of fields), spirits, who were running through the fields. When crops in the fields waved in the wind, people saw them as being the actions of spirits. Laukų dvasios include Nuogalis, Kiškis (hare), Meška (bear), Lapė (fox), Katinas (tomcat), Bubis, Bubas, Bubė, Baubas, Babaužis, Bobas, Maumas (bugaboo), Raudongalvis (red-headed), Raudongerklis (red-throated), Žaliaakis (green-eyed), Paplėštakis, Guda, Dizikas, Smauglys (boa), Ruginis (spirit of rye), Papiokė, Pypalas, Žebris, Arklys (horse), Vilkas (wolf). [edit]Various lower beings Kaukas, spirits similar to trolls. Laumė, a fairy like female creature (pixies). Described as white, and blue as the sky itself. Good spirit, very friendly with the Earth and Nature gods. However, if anyone tried to use them, the punishment was grave. Nykštukas, gnomes. Vėlės, spirits of dead human beings. [edit]Demonic beings Aitvaras, a household spirit bringing both good and bad luck Baubas, an evil spirit with long lean arms, wrinkly fingers, and red eyes. He harasses people and tears their hair or stifles them. To children, he is the equivalent of the boogeyman of the English-speaking countries. A misbehaving child could be told by the parents: "Behave, or baubas will come and get you". Also it could be described as a black and dark creature living under the carpet or in some dark spot of the house. Giltinė – goddess of death, also The Reaper. Other names include Kaulinyčia, Maras (black death or the Plague), Maro mergos, Kolera, Pavietrė, Kapinių žmogus.[1] Her sacral bird is the owl. Sometimes she was considered to be a sister of Laima (luck). Ragana, is an old looking female, or witch. Mostly has dark intentions and powers to control forces of nature. They probably were old ladies living by the forest, having a good knowledge of plants and their use for medical and other purposes. Slogutis, means pain, misery or nightmare. Also can mean fear or bad feelings. Velnias, devil, not the pure evil being of Christianity, but a trickster. Earlier - dweller or even god of bogs and marshes. Žiburinis, a scary forest spirit that appears as a phosphorescent skeleton. [edit]Holy places and things Dausos or Dangus, the home of good souls. Dausos is on a high mountain (Latvian Debeskalns, or Norse Valhalla), between two rivers. There are golden apple-trees in the Dausos garden. Day in the garden is perpetual but outside its confines is perpetual night. Master of Dausos is Vėjopatis (Lord of the wind) or Vėjas (Wind) who is also one of the oldest gods in Lithuanian mythology. Vėjas is identical to Vayu of Hinduism. Auštaras and Vėjopatis are keepers of Dausos’s gates (Dausų Vartai). While Auštaras shows the way for good souls, Vėjas (Vėjopatis) blows bad souls into oblivion. [edit]Names by written sources [edit]Earliest Russian chronicles Some names from Lithuanian mythology are also found in Russian chronicles of the 13th century. These deities were supposedly worshiped by King of Lithuania Mindaugas secretly after baptizing. Russian chronicles are considered the best source of information about ancient Lithuanian pantheon worshiped by feodals and military. Sovijus in 13th century Russian chronicles was a person who introduced the pagan custom of burning bodies after death, according to studies by Gintaras Beresnevičius. The mediaeval chronicles tells that this custom is very old and was called Sovica. Sovica was practicated not only by Lithuanians but also by other pagan tribes (Livonians, Estonians and others). Žvoruna was a euphemism of the hunting and forest goddess like Roman Diana. Her name is connected with wild animals. There was mentioned in chronicle that she is a bitch, it means that her zoomorphic shape is female dog. Medeina (Medeinė) is other euphemism of the hunting and forest goddess. Medeina also was mentioned in 16th century by J. Lasicki. She was worshiped by peasants. Teliavelis (Televelis) was a powerful smith who made the sun and threw it to the sky. This myth survived in folk tales in the beginning of 20th century. Some scholars, like K. Būga tried to prove that Televelis is incorrectly written Kalvelis (smith diminutive in Lithuanian). Teliavelis has connections with Finnish Ilmarinen. Andajus (Andajas, Andojas, etc.) was mentioned in medieval chronicles as supreme deity. It may be euphemism of Dievas. There was mentioned in chronicle that warriors invoke Andajus in battle. Nonadievis (Nunadievis, by some scholars etimologized as Numadievis) is incorrectly written name of supreme god or just another euphemism. Perkūnas was the god of thunder, one of the most powerful deities. Perkūnas survived in people faith and folk tales till the 20th century. Diviriks is thought to be one of Perkūnas euphemisms, meaning leader of gods. [edit]Martynas Mažvydas Martynas Mažvydas in his Latin introduction to Catechismusa Prasty Szadei (1547) urged the people to abandon their pagan ways and mentioned the following gods:[2][3] Perkūnas (Percuno) – god of thunder Laukosargas (Laucosargus) – god of grains and other agricultural plants Žemėpatis (Semepates) – god of cattle and other farm animals Aitvaras and kaukas (Eithuaros and Caucos) – evil spirits [edit]Maciej Stryjkowski Maciej Stryjkowski (1547–1593) was a Polish–Lithuanian historian and author of Chronicle of Poland, Lithuania, Samogitia and all Russia. In this work, Stryjkowski provided two lists of gods, one Old Prussian and another Lithuanian. He listed 16 Lithuanian gods:[4] Prakorimas (Prokorimos) – the supreme deity. Stryjkowski elaborated that people used to sacrifice white cocks to Prakorimas. The flesh would be dividing into three pieces: one for peasants, another for pagan priests (Lithuanian: žynys), and third for burning. Stryjkowski pointed out that Prakorimas was similar to Prussian supreme god Okopirmas. Rūgutis (Ruguczis) – god of fermentation and fermented foods Žemininkas (Ziemennik) – god of land and agriculture. The cult of žaltys (grass snake) is associated with the cult of Žemininkas. Krūminė (Kruminie Pradziu Warpu) – deity of ears, provider of crops Lietuvonis (Lituwanis) – god of rain Kauriraris (Chaurirari) – deity of war and war-horses. The name etymology is unclear. Vladimir Toporov suggested that it is derived from Lithuanian word kaurai (fur), while Wilhelm Mannhardt argued it stems from karas (war).[5] Sutvaras (Sotwaros) – god of all cattle Šeimos dievas (Seimi Dewos) – god of family Upinis dievas (Upinis Dewos) – god of rivers Bubilas – god of honey and bees Didis Lado (Dzidzis Lado) – the great god. Festivities, songs, and dances in his honor lasted from May 25 to June 25. There are doubts whether it was an actual god.[6] Gulbis (Gulbi Dzievos) – the good spirit of every human, guardian angel Ganiklis (Goniglis Dziewos) – god of herds and shepards Šventpaukštinis (Swieczpunscynis) – god of all domesticated and wild birds. People did not offer sacrifices to him as he was a free spirit. Kelių dievas (Kielu Dziewos) – god of roads, trade and travel Pušaitis or Puškaitis (Puszajtis) – deity of land, living in bushes of sambucus and commanding chthonic dwarfs barstukas [edit]Jan Łasicki Jan Łasicki (Lasicius) was a Polish Protestant activist. He wrote a treatise on idolatry About gods of Samogitians, other Sarmatians, and false Christians (De diis Samagitarum caeterorumque Sarmatarum et falsorum Christianorum, written ca. 1582 and published in 1615). This 18-page treatise contained a lists of 76 Lithuanian gods with brief description of their functions. Łasicki obtained most of his information from Łaszkowski, a Polish lesser noble who worked as a royal land surveyor. The list contained very minor deities, representing everyday household items. Łasicki was also not intimately familiar with Lithuanian culture or language. Therefore, the academic opinion on the list ranges from a valuable resource to a practical joke designed to poke fun of Christian saints through an inverted mirror. Deities mentioned by Jan Łasicki were:[7] Aukštėjas (Auxtheias Vissagistis) – an euphemism of the supreme god. Derived from Lithuanian word aukštas (high). Žemėpatis (Zemopacios) Perkūnas (Percunos) – god of thunder god Audros – god of storm Algis Aušra (Ausca) – the morning star (Venus). Her other name was Aušrinė. Bežlėja (Bezlea) Brėkšta (Breksta) – goddess of twilight. Also it could be a euphemism of Vakarė. Ligyčius (Ligiczus) Datanus Kirnis (Kirnus) – local god of cherries Kremata – god of hogs[8] Pyzius (Pizio) – god of spouses Medeina (Modeina et Ragaina) – goddess of forest and hunting Kerpyčius and Šilinytis (Kierpiczus and Siliniczus) – gods of forest, mosses and lichens Tavalas (Tavvals) – deity of physical strength. Gintaras Beresnevičius noted that this deity could be the same medieval Teliavelis. Orthus Ežerinis (Ezernim) – spirit or deity of lakes. Derived from ežeras (lake). Sidžius, Simonaitis and Ventis Rekičionis (Simonaitem, Sidzium, Ventis Rekicziouum) – spirits worshiped by individual noble families Karvaitis Ėraitinis (Kurvvaiczin Eraiczin) – deity of calves and lambs[8] Gardūnytis (Gardunithis) – protector of newly-born lambs[9] Prigirstytis (Prigirstitis) – can hear whispers Derintojas (Derfintos) Bentis Lavvkpatimo Priparšis (Priparscis) Ratainyčia (Ratainicza) – god of horses[5] Valgina (Walgina) – god of cattle[8] Krikštas (Kriksthos) – protector of tombstones[8] Apydėmė (Apidome) – deity of changed residence. The name is also known from hand-written collection of sermons from 1573.[10] Kriukis (Krukis) – deity of pigs Lazdona (Lasdona) – goddess of hazelnuts Bubilas (Babilos) – household god of bees, husband of Austėja Žemyna (Zemina) – goddess of land and agriculture Austėja (Austheia) – household goddess of bees, often presented as wife of Bubilas Deuoitis Vetustis Guboi and Tvverticos Veliuona (Vielona) – goddess of death Warpulis Salaus – no function recorded by Łasicki. Šluotražis (Szlotrazis) – no function recorded by Łasicki. The name is derived from šluota (broom).[11] Tiklis – no function recorded by Łasicki. Beržulis (Birzulis) – no function recorded by Łasicki. Based on etymology, it could be a god of birches and birch sap. Šeryčius (Siriczus) – no function recorded by Łasicki. The name is possibly derived from šerti (feed).[11] Dvargantis (Dvvargonth) – no function recorded by Łasicki. Klamals – no function recorded by Łasicki. Atlaibas (Atlaibos) – no function recorded by Łasicki. Numeias Ublanyčia (Vblanicza) – patron of beggars[12] Dugnai – spirit of flour Pesseias Trotytojas kibirkščių (Tratitas Kirbixtu) – deity of spark, fire Alabathis Polengabia Užpelenė (Aspelenie) Budintojas (Budintaia) Matergabiae Raugo Žemėpatis (Rauguzemapati) – deity of sourdough, leaven and fermentation Luibegeldas Ziemennik Vaižgantas (Waizganthos) – a god of flax Gabija (Gabie) – goddess of household fire Smik smik per velėną (Smik Smik Perleuenu) – a phrase rather than a being Ežiagalis (Ezagulis) – god of death Aitvaras (Aitvvaros) Kaukas (Kaukie) Gyvatė (Giuoitos) – black snake (see also žaltys) Srutis and Miechutele – deities of paint and color[11] [edit]Matthäus Prätorius Deities mentioned by Matthäus Prätorius (1635–1704) were:[11] Žalius (Zallus) – god of disagreement Žėlius (Zelus) – god of grass Šulininis (Szullinnijs) – god of wells Bangpūtys, Vėjopatis, Bičbirbis, Giltinė, Gota, Jaučių Baubis, Karvaitis, Ėraitis, Skalsa, Biržulis / Beržulis, Prigirstytis / Girystis, Ligyčius / Lygėjus, Kelio dievas / Kelukis Drebkulis and Magyla - Prussian Lithuanian Gabjauja (Gabvartas)[13] [edit]Theodor Narbutt Polish historian Theodor Narbutt wrote the ten-volume work History of the Lithuanian Nation (Dzieje starożytne narodu litewskiego) between 1835 and 1841. The first volume contained a description of Lithuanian mythology. However, modern historians have accused Narbutt of falsifying historical facts and reporting speculations. Thus, some gods mentioned only by Narbutt and unknown from other sources are usually treated as a figure of author's imagination. [edit]Male deities Praamžius (Pramżimas) – highest god, determines the fate of people, world, and other gods Ukapirmas (Okkapirmas) – preceded time, his feast is celebrated on December 25 Viršaitis (Wirszajtos) – protected household, domestic animals. Narbutt claimed that he was equivalent to Auxtejas Wissagistis mentioned by Łasicki and to Roman Saturn Perkūnas (Perkunas) – thunder god Kovas (Kawas) – god of war Ragutis – god of beer, vodka, mead Santvaras or Sotvaras (Sotwaros) – god of daylight, poets, doctors Atrimpas (Atrimpos) – god of sea and water Gardaitis (Gardeoldiis) – god of wind, storm, protector of ships Poklius (Poklus) – god of death and underworld Kriukis (Krugis) – god of smiths Žiemininkas (Ziemienikas) – god of earth, harvest, and darkness Patelas (Patelo) – flying god of air, similar to an angel Šneibratas (Sznejbrato) – god of birds and hunting Kibirai (Kabiry) – a trinity [edit]Female deities Praurimė (Praurime) – goddess of sacred fire, she was served by vaidilutės Lada (Lado) – the great goddess, Rasos festival is dedicated to her Budtė (Budte) – goddess of wisdom Laima (Lajma) – goddess of fate Pelenų Gabija (Polengabia) – goddess of fireplaces Moterų Gabija (Matergabia) – goddess of bread and bakery Perkūnaitėlė (Perkunatele) – wife of Perkūnas Pilvytė (Pilwite) – goddess of money, riches, and good luck Lietuva (Liethua) – goddess of freedom, pleasure, joy Veliuona (Wellona) – goddess of eternity, afterlife Pergrubė (Pergrubie) – goddess of spring, flowers, gardens Milda – goddess of love, courtship Krūminė (Krumine) – goddess of grain, agriculture Nijolė (Nijola) – mistress of the underworld, wife of Poklius Alabatis – goddess of flax Aušra (Ausssra) – morning goddess Bezelea – evening goddess Brėkšta (Brekszta) – goddess of darkness and dreams Kruonis (Kronis) – goddess of time Užsparinė (Usparinia) – goddess of land borders Verpėja (Werpeja) – weaver of the thread of life Gondu – goddess of weddings Upinė (Upine) – goddess of rivers, springs Ratainyčia (Ratajniczu) – goddess protecting horses Valginė (Walgina) – goddess protecting domestic animals Luobo gelda (Lajbegelda) – goddess of knowledge and rumors Mėšlų boba (Mahslu baba) – goddess of garbage Budintoja – spirit that wakes sleeping people Austėja (Austheja) – goddess of bees Ragutiene Pati (Ragutenapati) – wife of Ragutis Žemės Motina (Zemmes mahti) – goddess of underground, responsible for lost items Gaila (Gajla) – spirit torturing people and animals Neris – nymph of Neris River Dugnė (Dugna) – nymph of rivers Ragana – goddess of trees Lazdona – goddess of hazelnut Medziojna – goddess of forests Pajauta – worshiped woman, daughter of Duke Kernius, wife of Živinbudas Birutė (Biruta) – worshiped woman, wife of Kęstutis [edit]Other written sources This section contains those names of Lithuanian and Prussian gods or other mythical beings that are mentioned in old treatises on history or philosophy, sometimes accompanied by brief descriptions, and which are known from a few independent sources or from their counterparts under different names in later collections of myths and tales. Dimstipatis (mentioned by Jokūbas Lavinskis), is a masculine deity (genius loci). It is a household god, the guardian of houses and caretaker of the hearth. People sacrificed roosters and black hens to the deity. The birds were boiled; later people would gather around the kettle and eat the birds. The bones were burned. Sometimes Dimstipatis is reconstructed as a god of housewives, to whom pigs were sacrificed. Dimstipatis was also seen as a power protecting from fires.[2] Dirvolika, Nosolus (Jesuit reports from 1605)[14] Pagirnis (Jesuit reports from 1605)[2] Baukuris (Kraziu kolegijos)[15] Velinas (mentioned by Konstantinas Sirvydas)[1] Javinė (Jawinne by Jacob Brodowski)[14] Laima (Daniel Klein in 1666)[16] [edit]Other names The names, that were more marginal in Lithuanian mythology or less known from existing sources are put here. In fact they denote some spirits or local deities, that don't play a main role in the mythology of Lithuanians. Blizgulis, a god of snow. His name means "that who glitters." Junda, Goddess of War Baubis, a household god of meat and cattle. Divytis, a god-like hero of fishermen legends. Fishermen at sea sang songs about Divytis. Gardaitis, a god (a spirit?) of ships and sailors. Jagaubis, a household spirit of fire and the furnace. Rasa, Kupolė's and Kaupolis' daughter. She is the goddess of summer's greenage and flowers. Mokas, a stone with an ability to teach people, sometimes they are found in families - with wife Mokienė and children Mokiukas [edit]See also Latvian mythology Lithuanian mythology Slavic mythology Romuva (temple) [edit]References ^ a b (Lithuanian) Balsys, Rimantas (2005). "Prūsų ir lietuvių mirties (požemio, mirusiųjų) dievybės: nuo Patulo iki Kaulinyčios". Lietuvininkai ir lietuviai. Etninė kultūra IV: 27–51. ^ a b c (Lithuanian) Beresnevičius, Gintaras (2006-12-16). "Laukpatis ir Dimstipatis. Lauko ir namų dievai". Šiaurės Atėnai (825). ISSN 1392-7760. ^ Adalbert Bezzenberger, ed (1874). Litauische und Lettische Drucke des 16. Jahrhunderts. Göttingen: Robert Peppmüler. p. 3. ^ (Lithuanian) Beresnevičius, Gintaras (August 2006). "M. Strijkovskio „Kronikos“ lietuvių dievų sąrašas (1)". Metai 8–9 (89). ISSN 0134-3211. ^ a b (Lithuanian) Balsys, Rimantas (2006). "Žirgų (arklių) dievybės rašytiniuose šaltiniuose". Žemaičių žemė (3): 17–19. ISSN 1392-2610. ^ Balsys, Rimantas (2006). "Lada (Didis Lado) in Baltic and Slavic Written Sources". Acta Baltico-Slavica. Archeologia, Historia, Ethnographia, et Linguarum Scientia (30): 597–609. ISSN 0065-1044. ^ (Latin) Łasicki, Jan (1868) [1615]. De diis samagitarum libellus. Riga: J. Bacmeister. pp. 10–16. OCLC 60605501. ^ a b c d Mitchel, B. W. (April 1919). "The Early Centuries of Kultur". The Classical Journal 7 (14): 421. ^ (Lithuanian) Paulauskytė, Teresė (2004-08-21). "Ką garbino žemaičiai XVI amžiuje – dievus ar demonus?". Šiaurės Atėnai (713). ISSN 1392-7760. ^ Simas Sužiedėlis, ed (1970–1978). "Apydėmė". Encyclopedia Lituanica. I. Boston, Massachusetts: Juozas Kapočius. pp. 113–114. LCC 74-114275. ^ a b c d (Lithuanian) Balsys, Rimantas (2007). "Kai kurios Motiejaus Pretorijaus hipotezės ir jų interpretacijos XX a. pabaigos – XXI a. pradžios mitologų darbuose". Res Humanitariae I: 76–94. ISSN 1822-7708. ^ (Lithuanian) Razauskas, Dainius (2009-12-04). "Krosnis – aukuras, namų šventovė". Šiaurės Atėnai (967). ISSN 1392-7760. ^ http://www.aidai.us/index.php?option=com_content&task=view&id=892&Itemid=127 ^ a b (Lithuanian) Ona Verseckienė, ed (2004). "Namų dievai. Baltiškieji namų dievai". Lietuvių etninė kultūra. Namai etninėje kultūroje. Elektroninės leidybos namai. ISBN 9955-606-04-5. ^ Zinkus ^ Simas Sužiedėlis, ed (1970–1978). "Laima". Encyclopedia Lituanica. III. Boston, Massachusetts: Juozas Kapočius. pp. 269–270. LCC 74-114275. [edit]Further reading Lithuanian Religion and Mythology by Gintaras Beresnevičius Jūrate Baranova, et al., ed (2001). "Chapter iv: Lithuanian mythology by Gintaras Beresnevičius". Lithuanian philosophy: persons and ideas Lithuanian philosophical studies, ii. Cultural heritage and contemporary change series IVa, Eastern and Central Europe, volume 17. The Council For Research In Values And Philosophy. ISBN 1-56518-137-9. Retrieved 2007-09-07. Gintaras Beresnevičius on periodisation and Gods in Lithuanian mythology.[1] Algirdas Julien Greimas, "Of Gods and Men: Studies in Lithuanian Mythology", Indiana Univ. Press (November 1992)

استکان، قوری، سماور و کتری. به یاری عادل اشکبوس روسی را نگر

از میان 32 حرف الفبای فارسی برخی حروف تنها ویژه واژه های عربی است . حرف (ث) : هر واژه ای که دارای ث است بی گمان عربی است و ریشه ی فارسی ندارد . جز (کیومرث: مرد دانا یا گاو مرد) ، ( تـَهمورث : دارنده ی سگ نر قوی ) و واژگان لاتین مانند بلوتوث یا نام هایی مانند ادوارد ثورندایک و ... که بسی آشکار است نام های لاتین هستند نه عربی یا فارسی. حرف (ح): هر واژه ای که دارای حرف ح است بی گمان عربی است و ریشه ی فارسی ندارد.غیر از کلمه ی حوله که درست آن هوله است وبه گمان نزدیک به یقین ریشه ی ترکی دارد و به معنی (پُرزدار ) است . عرب به هوله (حوله) می گوید : مِنشَفة در سعودی / خاولی یا خاولیة و بَشکیر در عراق / بِشکیر یا فوطة در سوریه .واژه حول و حوش هم به گمان بسیار فارسی و درست آن هول و هوش است . کردهای فهلوی یا فَیلی هنوز به خانه می گویند هاوش که با house در انگلیسی همانندی دارد. حرف (ذ) : هرچند در فارسی کهن تلفظ این حرف مانند تلفظ عربی آن وجود داشته اما امروزه دیگر هیچ ایرانی ای ذال را ذال تلفظ نمی کند بلکه زاء تلفظ می نماید .بیش از 95% واژه های دارای ذال ریشه ی عربی دارند مگر واژه هایی مانند گذر ، گذراندن ، گذشتن ، پذیرش ، پذیرفتن ، آذین، گنبذ (امروزه گنبد خوانده می شود.)ذانستن ( که امروزه دانستن تلفظ می شود. اما کردها ، لَکها و برخی دیگر از اقوام ایرانی ذانستن را زانستن تلفظ می کنند. مانند تالشی ها که به (می دانم) می گویند ( زُنُـمzonom) و کردها می گویند ( اَزانِـم یا زانِـم یا مَزانِم یا دَزانِم ) حرف(ص): هر کلمه ای که صاد دارد بی شک عربی است مگر عدد شصت و عدد صد که عمداً غلط نوشته شده اند تا با انگشت شست و سد روی رودخانه اشتباه نشوند. صندلی نیز بی جهت با صاد نوشته شده و البته عربی شده ی چَندَل است. عرب به صندلی می گوید کُرسی ، مَقعَد و در گویش محلی عراق و سوریه اِسکَملی . صابون هم در اصل واژه ای فارسی است و درست آن سابون است و این واژه از فارسی به بیشتر زبانهای جهان رفته مثلاً soap در انگلیسی همان سابون است . ما سابون را به صورت معرَّب صابون با صاد می نویسیم.اصفهان نیز معرّب یعنی عربی شده ی اَسپَدانـه یا سپاهان است. حروف( ض/ظ /ع ): بدون استثنا تنها ویژه واژه های دارای ریشه ی عربی است و در فارسی چنین مخارجی از حروف وجود ندارد . به ویژه ضاد تا جایی که عرب ها به الناطقین بالضاد معروفند زیرا این مخرج ویژه عرب است نه دیگر مردمان نژاد سامی. حرف(ط) : جنجالی ترین حرف در املای کلمات است . مخرج طاء تنها ویژه واژه های عربی است و در فارسی ط نداریم و واژه هایی که با ط نوشته می شوند یا عربی اند و یا اگر عربی نیستند غلط املایی هستند . مانند طهران ،طالش، اصطهبان ، طوس که خوشبختانه امروزه دیگر کسی تهران ،تالش ، استهبان و توس را دیگر نادرست نمی نویسد. اما بلیت واژه ای فرانسوی است . تایر tire واژه ای انگلیسی است . اتاق مغولی است . تپش فارسی است و دلیلی ندارد که آن ها را نادرست بنویسیم و امروزه دیگر این واژه ها را درست می نویسند مگر کسانی که با ریشه واژه ها آشنا نیستند. حرف( ق ): نیز در مرتبه دوم حروف جنجالی است . در فارسی قاف نداریم غ داریم . قاف ویژه واژه های عربی در 90 درصد موارد است واژه های عربی دارای ریشه ی اغلب سه حرفی و دارای وزن و هم خانواده اند مانند: قاسم ، تقسیم ، مقسِّم ، انقسام ، قَسَم ، قسمت ، اقسام ، مقسوم ، قسّام ، منقسم و تشخیص واژه ی عربی الاصل دارای قاف کار ساده ای است . اما دیگر کلمات قاف دار یا ترکی اند و یا مغولی . مانند قره قروت: کشک سیاه / قره قویونلو : صاحبان گوسفند سیاه/ قره گوزلو: دارنده ی چشم سیاه / قزل آلا : ماهی طلایی کلماتی مانند آقا ،قلدر ، قرمساق نیز مغولی اند. کلمه قوری نیز روسی است اصلاً قوری ،کتری ، سماور ، استکان همه واژه های روسی اند و اینها زمان قاجاریه و در دوره صدارت اعظمی امیر کبیر وارد ایران شدند . کلماتی مانند قند و قهرمان و قباد معرب کند کهرمان و کَواذ هستند همان گونه که کرماشان یا کرمانشاه را عرب قرماسان یا قَرمسین تلفظ می کرده اما امروزه ما ایرانیان کرمانشاه یا کرماشان را قرماسان یا قرمسین تلفظ نمی کنیم اما کواذ را قباد می گوییم و این تأثیر زبان عربی بر فارسی است. حروف چهارگانه ( گ /چ/ پ / ژ ) : نیز در عربی فصیح یعنی نوشتاری وجود ندارد. و هر کلمه ای که دارای یکی از این چهار حرف است حتماً عربی نیست و به احتمال بسیار ریشه ی فارسی دارد . مانند منیژه ، مژگان ، ژاله ،پروین ، پرنده ، گیو، گودرز ،منوچهر ، پریچهر و ... البته اغلب چنین است و موارد اندکی نیز امکان دارد از دیگر زبانها باشد مانند پینگ پونگ که چینی است . یا چاخان و خپل که مغولی اند . اشتباه نکنید چاخان ترکی نیست . مغولی است زیرا در ترکی به دروغ می گویند یالان .یا پارتی party کلمه ای انگلیسی است و آپارتمان واژه ای فرانسوی است. شاید بپرسید پس سایر حروف مانند الف ب ت ج د ر ز س ش ف ک ل م ن و ه ی چگونه هستند ؟ پاسخ شما این است که اینها حروف مشترک در سراسر زبانهای جهان است . هرچند برخی اقوام بعضی حروف را ندارند و به گونه دیگر ادا می کنند . مانند حرف ر که در فرانسه غ گفته می شود و یا همین ر در چین ل خوانده می شود . نوشته عادل اشکبوس با اندکی ویرایش