پرسش ما: کی - بزرگترین ملکان را کی خوانند و این از کیوان گرفتند سوی[ بلندی. رودکی گفت :
کی کردار بر اورنگ بزرگی بنشین
می گردان
که جهان یاوه و گردانستا.
پاسخ جمنای: این جملهای که به آن اشاره کردید، بخشی از متن کتاب نوروزنامه منسوب به عمر خیام نیشابوری است. در این بخش، نویسنده به ریشهیابی نام و لقب پادشاهان ایران باستان (کیانیان) و پیوند آن با مفاهیم نجومی میپردازد.
تحلیل متن و مفهوم آن
در رسالهی
معنای «کی»: نویسنده توضیح میدهد که چرا پادشاهان بزرگ را «کی» (مانند کیخسرو، کیقباد) مینامیدند. «کی» در لغت به معنای پاک، شریف و بزرگ است.
ارتباط با کیوان (زحل): در متن آمده است که این لقب را از نام سیاره کیوان (زحل) گرفتهاند. دلیل این انتخاب، جایگاه کیوان در نجوم قدیم است؛ چرا که کیوان دورترین و بلندمرتبهترین سیاره نسبت به زمین در نظام بطلمیوسی بود (هفتمین آسمان).
سوی بلندی: از آنجایی که کیوان نماد رفعت، بلندی و پایداری بود، ایرانیان باستان بزرگترین پادشاهان خود را «کی» نامیدند تا نشاندهنده شکوه و والایی مقام آنها باشد.
خلاصه محتوا در نوروزنامه
طبق متن کتاب، پادشاهان عجم (ایرانی) القاب خود را بر اساس تأثیرات ستارگان و معانی بلند انتخاب میکردند. خیام در این اثر تلاش کرده تا پیوندی میان فرهنگ پادشاهی ایران و دانش ستارهشناسی برقرار کند.
