نیکی» گره خورده است.
در واقع در اینجا «بینی»، فعل مضارع از مصدر دیدن است (میبینی/خواهی دید)، اما در سبک خراسانی و بهویژه در شعر منوچهری، این فعل برای برانگیختن تحسین و اشاره به یک امر نیکو و شگفتآور به کار میرود.
تحلیل بیت منوچهری:
در این بیت، منوچهری در حال توصیف مهارت یک نوازنده (تُرکِ چنگنواز) است:
بینی آن ترکی که چون او برزند بر چنگ، چنگ
از دل ابدال بگریزد به صد فرسنگ، سنگ
معنای «بینی» در اینجا: یعنی «آیا میبینی؟» یا «ببین که چقدر نیکو است». شاعر با این واژه مخاطب را به تماشای یک صحنهی زیبا و دلپذیر دعوت میکند.
مفهوم بیت: آیا آن نوازندهی زیبا (ترک) را میبینی که وقتی انگشتانش (چنگ) را بر سازِ چنگ میزند، از اثرِ نیکوی نوازندگی او، حتی سختی و سنگدلی از دلِ عارفان و مردان حق (ابدال) فرار میکند؟ (یعنی موسیقی او چنان لطیف و نیکو است که هر سختی را از بین میبرد).
نکتهی لغوی:
علت اینکه در برخی نسخهها یا حواشی، «بینی» را به «نیکو» تعبیر کردهاند، به قرینهی محتوای شعر است. در سبک منوچهری:
بینی در ابتدای جمله برای توصیف جمال و کمال میآید.
این ساختار مشابه جملاتی است که میخواهیم بگوییم: «ببین چه زیباست» یا «چه نیکو منظرهای است».
بنابراین، «بینی» در اینجا صرفاً یک عضو بدن یا یک اسم نیست، بلکه فعلی است که برای تأیید زیبایی و نیکی سوژه (آن نوازنده و هنر او) به کار رفته است.
آیا در نسخهای که مطالعه میکنید، به ریشهی «بَین» (به معنای جدایی یا آشکاری) هم اشاره شده یا صرفاً بر جنبهی دیداری و تحسینِ نیکی تمرکز دارد؟
