۱۴۰۵ فروردین ۲۵, سه‌شنبه

فنجی در لغت فرس اسدی طوسی نان نوعی درم چون توتکی و کژکی بوده است؟ به ابر رحمت ماند همیشه کف امیر چگونه ابر کجا تو تکیش بارانست. عماره

 بله، کاملاً درست است. لغت‌فرس اسدی طوسی که از قدیمی‌ترین و معتبرترین فرهنگ‌های لغت فارسی است، «فنجی» (یا گاهی فنج) را به عنوان نوعی پول سیمین یا درم معرفی کرده است.

در واقع اسدی طوسی در کتاب خود، این واژه را در کنار چند واژه دیگر قرار می‌دهد که همگی به نوعی از مسکوکات یا درم‌ها اشاره دارند:

  • توتکی: نوعی درم که شکلی خاص (احتمالا گرد یا شبیه توت) داشته است.

  • کژکی: نوعی دیگر از پول که به دلیل شکل منحرف یا کج آن به این نام خوانده می‌شد.

  • فنجی: که طبق تعریف لغت‌فرس، درمی بوده که در روزگاران گذشته رواج داشته است.

ساختار معنایی در لغت‌فرس

اسدی طوسی معمولاً برای تبیین این واژگان از اشعار شاعران پیش از خود (مانند رودکی یا دقیقی) استفاده می‌کند تا کاربرد زنده واژه را نشان دهد. نکته جالب اینجاست که این واژه‌ها (توتکی، کژکی و فنجی) نشان‌دهنده تنوع مسکوکات و اصطلاحات رایج در خراسان بزرگ و فرارود در سده‌های چهارم و پنجم هجری هستند.

بسیاری از فرهنگ‌نویسان بعدی مانند صاحب آنندراج یا دهخدا نیز با استناد به همین متن اسدی طوسی، «فنجی» را نوعی درم دانسته و آن را در ردیف پول‌های رایج قدیمی طبقه‌بندی کرده‌اند.