عبارت «طالب جِری» (یا به صورت دقیقتر در متن عربی: طالبَ جَري) معانی و نکات ظریفی دارد که به شرح زیر است:
۱. معنی لغوی و ریشهای
کلمه «جَری» در زبان عربی به معنای جسور، بیباک و دلیر است. بنابراین «طالبِ جری» یعنی:
جویندهای که جسور و بیباک است.
کسی که با شجاعت به دنبال مقصود (در اینجا مرگِ ارادی یا فنا) میرود.
۲. نکته دستوری و قرائت
بسیاری از شارحان مثنوی معتقدند که این پاره از بیت، تحت تأثیر قواعد شعری یا تحریفِ نُسخ قرار گرفته است. دو دیدگاه اصلی وجود دارد:
دیدگاه اول (صفتِ طالب): «طالبِ جری» صفت و موصوف است؛ یعنی «آن طالبِ بیباک». مولانا میگوید: «من مرگ را آزمودم در حالی که طالبی جسور بودم.»
دیدگاه دوم (تغییر در کتابت): برخی معتقدند اصلِ عبارت «طالِبَ اجْری» بوده است (به معنی: در طلبِ پاداش و اجرِ من). یعنی: «من مرگ را آزمودم در حالی که خواهان پاداشِ خود بودم.» اما قرائت «جری» به معنای شجاع، با سیاقِ بیباکیِ صوفیانه در مواجهه با مرگ سازگارتر است.
۳. مفهوم عرفانی در بیت
مولانا در این بیت به پارادوکس (متناقضنما) حیات در فنا اشاره دارد. او میگوید:
من مرگ (فنایِ نفس) را امتحان کردم و در این راه جسورانه قدم برداشتم؛ چرا که یافتم زندگیِ حقیقیِ من در همین مرگِ ایگو و خودپرستی نهفته است.
خلاصه: در بیت مذکور، طالب جری یعنی «جویندهی شجاع». کسی که نمیترسد از اینکه «خودِ» کاذبش را فدا کند تا به «خودِ» الهی برسد. همانطور که در جای دیگر میفرماید: «بمیرید بمیرید در این عشق بمیرید...»
