۱۴۰۵ اردیبهشت ۲۶, شنبه

 

شاهدی که از عنصری بلخی نقل کردید، دقیقاً یکی از زیباترین و رساترین نمونه‌های کاربرد واژه «پست» و «پستی» در معنای حقیقی، فیزیکی و جغرافیایی آن (یعنی زمین گود، فرود، و نقطه مقابل بلندی) در زبان فارسی کلاسیک است.

 

 

در متون کهن و لغت‌نامه‌های معتبری چون لغت فرس اسدی توسی و لغت‌نامه دهخدا، یکی از معانی اصلی «پست»، همان چیزی است که با زمین راست و هموار باشد، یا هر جای فرود آمده و گود.

 

بیت کامل عنصری در مدح سلطان محمود غزنوی است و تقابل زیبایی میان «بلندی/علوّ» و «پستی/فرود» ایجاد می‌کند:

چون\ آب\ ز\ بالا\ بگراید\ سوی\ پستی

جاه\ تو\ ز\ پستی\ بگراید\ سوی\ بالا

بررسی معنایی و ظرافت بیت:


طبیعت آب: شاعر به یک اصل طبیعی اشاره دارد؛ آب به دلیل سنگینی و طبع خود، همواره از بلندی به سمت پستی (زمین گود و فرود) جاری می‌شود.