۱۴۰۵ اردیبهشت ۲۹, سه‌شنبه

همی ز آرزوی *یر، خواجه را گَهِ خوان بجز زونج نباشد خورش بخوانش بر.

 این بیت متعلق به معروفی بلخی (از شاعران هم‌عصر رودکی در سده چهارم هجری) است که در لغت‌نامه دهخدا نیز به آن اشاره شده است:

«همی ز آرزوی کیر خواجه را گه خوان
بجز زونج نباشد خورش به خوانش بر»
واژه‌شناسی بیت:
  • زونج: (با تلفظ زَوَنج/زِوَنج) به معنای روده و جگر است که آن را با پیه در هم پیچیده و بریان می‌کنند لغت‌نامه دهخدا.
  • گه خوان: به معنی سفره و خوانِ طعام است.
در واقع شاعر با استفاده از تضاد مفاهیم و ایهام، به شوخی و کنایه دربارهٔ اشتها و غذای خواجه (زونج) صحبت می‌کند. از نظر تاریخی، استفاده از این الفاظ رکیک و مضامین هزل در اشعار شاعران بزرگ درباری و مدیحه‌سرای آن دوران (به‌ویژه در هجو، مطایبه و توصیف سفره و طعام) رایج بوده است لغت‌نامه دهخدا.