بازسازی امنیتی جمهوری اسلامی با بازگشت لاریجانی و تدارک آیندهای نامعلوم
در پی ضربات سنگین وارد آمده به زیرساختهای امنیتی و هستهای ایران در جریان جنگ دوازده روزه با اسرائیل، جمهوری اسلامی به بازسازی ساختار دفاعی و امنیتی خود روی آورده است. به گزارش ژرژ مالبرونو در روزنامۀ فیگارو، بازگشت علی لاریجانی به رأس شورای عالی امنیت ملی و احیای شورای دفاع ملی به ابتکار مسعود پزشکیان، نشانگر تلاشی هدفمند از سوی دولت ایران برای مهار جریانهای تندرو، آمادهسازی کشور برای توافقی احتمالی با آمریکا و عبور از دوران پرمخاطرۀ پیش روست.
نتشر شده در:
بر پایۀ گزارش تحلیلی "ژرژ مالبرونو"، خبرنگار باسابقۀ روزنامۀ فیگارو، جمهوری اسلامی ایران که در پی جنگ دوازده روزۀ اخیر با اسرائیل، متحمل ضربات سهمگینی بر زیرساختهای امنیتی و هستهای خود شده، در تلاش است با بازسازی آرایش دفاعیاش، تعادل ازدسترفتۀ خود را بازیابد. در این چارچوب، "علی لاریجانی"، سیاستمداری کهنهکار و میانهرو، به ریاست "شورای عالی امنیت ملی" از سوی مسعود پزشکیان منصوب شدهاست؛ اقدامی که به نوشتۀ مالبرونو، حاکی از چرخشی راهبردی در سطوح بالای قدرت و تلاش دولت برای مهار نفوذ جریانهای تندروست.
مهندسی نوین در ساختار امنیتی
به نوشتۀ فیگارو، شورای عالی امنیت ملی ایران نهادی کلیدی در ساختار سیاسی جمهوری اسلامی است که تصمیمهای اساسی در زمینۀ امنیت و دفاع را، تحت نظر مستقیم علی خامنهای، اتخاذ میکند. مسعود پزشکیان شخصاً علی لاریجانی را به ریاست این شورا منصوب کردهاست. افزون براین، پزشکیان با صدور حکمی دیگر، از احیای "شورای دفاع ملی" بیش از سی سال بعد از پایان جنگ ایران و عراق خبر داده که خود ریاست آن را برعهده گرفته و شماری از فرماندهان نظامی و وزیران وی در حوزۀ امنیت و دفاع در آن عضویت دارند.
به گفتۀ مالبرونو در فرمان احیای این شورا، از لاریجانی خواسته شده است که "بر شناسایی و اولویتبخشی به مخاطرات امنیت ملی، بهویژه تهدیدهای برخاسته از فناوریهای نوین" نظارت کند. این تغییرات در حالی رخ میدهد که به گفتۀ نشریۀ نظامی Raids، عملیات "شیر خیزان" که از ۱۳ ژوئن توسط اسرائیل آغاز شد، با اتکا به نفوذ اطلاعاتی و فنی موساد، آسیبهای سنگینی به زیرساختهای امنیتی و تاسیسات هستهای و نظامی ایران وارد کردهاست.
تضعیف تندروها در بازسازی امنیتی
"ژرژ مالبرونو" مینویسد که نقشآفرینی پررنگ پزشکیان در این بازآرایی امنیتی، در میان ناظران داخلی و خارجی چنین تفسیر شده که دولت وی درصدد است با تقویت چهرههای عملگرا، از نفوذ جناح تندرو در ساختار تصمیمگیری بکاهد. علی لاریجانی که خود برخاسته از خاندانی روحانی و اصولگرا است، طی سالهای گذشته به جریانهای میانهرو نزدیک شده و به دلیل همین نزدیکی، از سوی شورای نگهبان از رقابت در انتخابات ریاستجمهوری کنار گذاشته شده است.
لاریجانی که سابقۀ ریاست مجلس، دبیری شورای عالی امنیت ملی، و مذاکرات هستهای را در کارنامۀ خود دارد، از سال ۲۰۲۰ بهعنوان مشاور رهبر جمهوری اسلامی فعالیت میکرد. بازگشت او به صحنۀ اصلی قدرت، به باور مالبرونو، نشانۀ حمایت ضمنی از گفتمان عملگرایان است که در رأس آن مسعود پزشکیان قرار دارد با هدف جلوگیری از تشدید انزوا و تخریب بیشتر ساختارهای داخلی نظام و دستیابی به نوعی توافق تازه با غرب به ویژه با آمریکا.
تصلب رهبر و سپاه
در حالی که جناحی از حاکمیت خواهان توافقی تازه با آمریکاست، "ژرژ مالبرونو" یادآور میشود که این رویکرد با مقاومت جدی از جانب خامنهای و سپاه پاسداران روبرو است. به گفتۀ یک کارشناس نزدیک به نظام جمهوری اسلامی که با فیگارو گفتگو کرده، "در حال حاضر ایران دست بالا را ندارد. رئیسجمهوری و میانهروها خواهان توافق هستهایاند، اما رهبر و سپاه بر موضعی سختگیرانه پافشاری میکنند".
در این میان، سپاه پاسداران که پس از ترور برخی فرماندهانش از سوی اسرائیل، بیش از پیش حالت امنیتی به خود گرفته، با هرگونه نظارت بینالمللی تازه بر سایتهای نظامی و موشکی مخالفت میورزد، در حالی که این نظارت از سوی آمریکا و اروپا بهعنوان پیششرط احیای برجام مطرح شدهاست. به نوشتۀ مالبرونو، جمهوری اسلامی در پایان جنگ دوازده روزه اسرائیل را با موشکهای مافوق صوت هدف قرار داد و همین مسئله بر نگرانی همسایگان عرب افزودهاست.
تدارک آیندهای ناروشن
مالبرونو در پایان تحلیل خود مینویسد که تقویت موقعیت علی لاریجانی، در وضعیتی که خطر ترور خامنهای از سوی اسرائیل منتفی نیست، اقدامی احتیاطی از سوی دولت پزشکیان برای عبور از دوران احتمالی گذار است. بر پایۀ شنیدههای فیگارو، اطرافیان رئیسجمهوری برآورد کردهاند که "شانس توافق هستهای با آمریکا حدود ۴۰ درصد است"، اما این امر منوط به تمایل شخص دونالد ترامپ است.
مالبرونو به نقل از همان کارشناس نزدیک به ساختار قدرت ایران نوشته است : "اگر ترامپ حق غنیسازی را، آنگونه که در معاهدۀ منع گسترش تسلیحات هستهای آمده، بهرسمیت بشناسد و از شرط حذف موشکهای بالیستیکی عقبنشینی کند، ایران حاضر است در برابر لغو تحریمها توافق کند. اما اگر رئیسجمهوری آمریکا تصور کند که رژیم ایران ضعیف شده و به زودی فروخواهد پاشید و بر مواضع سختگیرانۀ خود پافشاری کند، هیچ توافقی ممکن نخواهد بود – حتی با حضور چهرههای عملگرا نظیر لاریجانی و پزشکیان."
