شهر باستانی جرجان (که در متون تاریخی به همین نام و گاه با نام «گرگان قدیم» شناخته میشود) در نزدیکی گرگان امروزی قرار ندارد، بلکه بقایای آن در حاشیه شهر «گنبد کاووس» قرار گرفته است.
در پاسخ به جزئیات سوال شما:
نام امروزین: ویرانههای این شهر باستانی امروزه با نام «شهر تاریخی جرجان» شناخته میشود و در واقع هسته اولیه و تاریخی منطقهای است که اکنون شهر گنبد کاووس در کنار آن بنا شده است.
محل دقیق: محوطه باستانی جرجان در ۳ کیلومتری مغرب شهر گنبد کاووس فعلی (در استان گلستان) و در میان دو رودخانه «گرگانرود» و «چهلچای» واقع شده است.
چرا این جابجایی نام رخ داده است؟
در گذشته، نام «گرگان» یا «جرجان» متعلق به همین شهری بود که اکنون ویرانههایش در گنبد کاووس است. این شهر در زمان حمله مغول به کلی ویران شد و ساکنان باقیمانده آن به تدریج در اطراف میل گنبد قابوس (که بازماندهای از همان دوران شکوه جرجان است) مستقر شدند.
از سوی دیگر، شهری که امروزه ما آن را به نام «گرگان» (مرکز استان گلستان) میشناسیم، در واقع شهر تاریخی «استرآباد» است. در سال ۱۳۱۶ خورشیدی، به دستور دولت وقت، نام «استرآباد» به «گرگان» تغییر یافت و شهر گنبد کاووس در محل اصلی شهر جرجان قدیم به صورت مدرن بازسازی شد.
بنابراین:
جرجان باستان = حاشیه گنبد کاووس فعلی.
گرگان فعلی = همان استرآباد تاریخی.
این محوطه باستانی که حدود ۱۲۰۰ هکتار وسعت داشته، یکی از پیشرفتهترین شهرهای جهان اسلام از نظر معماری و سیستم فاضلاب شهری بوده و سفالهای مشهور آن در موزههای بزرگ جهان نگهداری میشود.
این ویدیو به معرفی دقیقتر شهر باستانی جرجان، کاوشهای باستانشناسی در این منطقه و اهمیت تاریخی آن در دوره اسلامی میپردازد.
