حل معمای شخیش رودکی. سئین، سائین/ شاهین، آله و عقاب. گرگ را کی رسد صلابت شیر باز را کی رسد نهیب شخش/ شخیش. رودکی.

 

 شخش . [ ش ُ خ َ ] (اِ) نام مرغی است کوچک و خوش آواز. (برهان ). در لغت فرس اسدی شخیش و شَخِش به معنی مرغک کوچک خوش آواز :

گرگ را کی رسد صلابت شیر

باز را کی رسد نهیب شخیش.

رودکی.

[افسوس که شاهد اصلا با توصیف پرنده نمی خواند!]

///////////////

شاهین، پرنده‌ای است شکاری از تیره بازها.

ضرب‌المثل«صید ملخ شیوه شهباز نیست» خواجوی کرمانی

«گنجشک با باز پرید افتاد و ماتحتش درید.»

«نکند باز موش مرده شکار» سنایی

«کبوتر با کبوتر باز با باز// کند همجنس با همجنس پرواز»

شاهین در اشعار فارسی«با کبوتر، باز کی شد هم‌نفس// کی شود هم‌راز، عنقا با مگس»مولوی

«باز هم باز بود ورچه که او بسته بود// صولت بازی از باز فکندن نتوان»فرخی سیستانی

«با همت باز باش و با کبر پلنگ// زیبا بگه شکار و پیروز به جنگ»مسعود سعد سلمان

«برون ز کنج قناعت منه تو پای طلب// که مرغ خانگی ایمن بود ز چنگل باز»کمال‌الدین اسماعیل

«بسان بازم کش بداری اندر بند// شکار پیش تو آرد چو بازیابد پر»مسعود سعد سلمان

«بسی نماند که در عهد رای و رایت او// به یک مقام نشینند صعوه و شاهین»سعدی

«به موبد چنان گفت دهقان سغد// که برناید از خانه باز جغد»فردوسی

«پیر در دست طفل گردد اسیر// پشه گیرد چو باشه گردد پیر»سنایی

«تفکر کن در این معنی تو در شاهین و مرغابی// گریزان است این از آن و آن بر این ظفر دارد»ناصرخسرو

«چنان به یک ره میزان عدل شد طیار// که میل سوی کبوتر نمی‌کند شاهین»کمال‌الدین اسماعیل

«چو شاهین بازماند از پریدن// زگنجشکش لگد باید چشیدن»نظامی

«خود را بزیر چنگل شاهین عشق تو// عنقای صبر من پر و بالی نیافته»سعدی

«دلم ربود بدان زلف همچو چنگل باز// تو هیچ باز شنیدی که دل شکار کند»جمال‌الدین عبدالرزاق

«دم عقرب بتابید از سر کوه// چنان چون چشم شاهین از نشیمن»منوچهری دامغانی

«زآهنین چنگال شاهین غمت// رخنه رخنه‌ست اندرون من چو دام»سعدی

«ز شاهین و از باز و پران عقاب// ز شیر و پلنگ و نهنگ اندر آب»فردوسی

«سگ و یوز در پیش شاهین و باز// همی راند بر دشت روز دراز»فردوسی

«سوی شاهین بحری بازگشتی// که وحشی‌تر شود شاهین دشتی»نظامی

«شهپر زاغ و زغن زیبای قید و صید نیست// این کرامت همره شهباز و شاهین کرده‌اند»حافظ

«فرود آمد یکی شاهین به شبگیر// تذرو نازنین را کرد نخجیر»نظامی

«کار خرد ضربت این ساز نیست// صید ملخ شیوه شهباز نیست»خواجوی کرمانی

«کجا گشت شاهین او صیدگیر// ز شاهین گردون برآرد نفیر»نظامی

«گرگ را کی رسد صلابت شیر// باز را کی رسد نهیب شخیش»رودکی

«ما در خور صید تو نباشیم ولیکن// گنجشک بدست است به از باز پریده»سعدی

«نشستن‌گه و مجلس و می‌گسار// همان باز و شاهین و یوز و شکار»فردوسی

«و زان پس برفتند سیصد سوار// پس بازداران همه یوزدار// به زنجیر هفتاد شیر و پلنگ// به دیبای چین اندرون بسته تنگ»فردوسی

«هزار کبک ندارد دل یکی شاهین// هزار بنده ندارد دل خداوندی»شهید بلخ

پیوند به بیرون

ویکی‌پدیا مقاله‌ای دربارهٔ

شاهین

دارد.

 این یک نوشتار ناتمام است. با گسترش آن به ویکی‌گفتاورد کمک کنید

 رده: پرندگان

این صفحه آخرین‌بار در ۱۵ فوریهٔ ۲۰۲۲ ساعت ۱۸:۲۱ ویرایش شده است.

/////////////////

شاهین . (اِ) پرنده ای باشد شکاری و زننده از جنس سیاه چشم . (برهان قاطع). پرنده ای است که بدان شکار کنند. (شرفنامه ٔ منیری ). یکی از مرغان شکاری بسیار جسور و باشهامت است و با وجود آنکه از قوش کوچکتر است بعلت جسارتی که دارد گاهی بعقاب و قوش حمله میکند. این پرنده ٔ هوشیار و چالاک در همه جا دیده میشود، بویژه در سرزمینهای بیشه زار و کوهستانی ناگزیر ایران هم نشیمنگاه این مرغ بوده و هست و دیرگاهی است توجه ایرانیان به این هوانورد گستاخ کشیده شده است و پرش آن را بفال نیک میگرفتند. این مرغ دوبار بنام «سئن » در اوستا یاد گردیده است و اوستاشناسان اروپایی آن را بمعنی عقاب برگردانده اند از اینکه سئن همان شاهین (عقاب ) است مورد شک نیست . و صفت شاهین از واژه ٔ شاه درآمده و این پرنده بمناسبت شکوه و توانایی و تقدس خود شاه مرغان خوانده شده است . (فرهنگ ایران باستان ص 396 ببعد). در کلیه ٔ فرهنگها عقاب در فارسی «آله » نامیده میشود و در بسیاری از لهجه های کنونی ایران نیز چنین آمده است و در لهجه ای بهیأت شائین بجای مانده . (حاشیه ٔ برهان چ معین ). در وجه تسمیه ٔ این پرنده بشاهین گویند چون در سیری و گرسنگی نهایت اعتدال را نگاه دارد بشاهین ترازو در اعتدال تشبیه شده است . درباره ٔ بهترین نوع این پرنده گفته اند که : باید سرخ رنگ ، عظیم الجثه ، با چشمهای درشت و تیزبین ، گردن بلند، موی بر روی پیشانی افشانده و درشت منقار و سینه فراخ با رانهای فربه و گوش و پاهای کوتاه و پنجه ٔ باز با بالهای بلند و دم کوتاه پرپشت باشد و بعضی گویند که رنگ اصلی این پرنده سیاه بوده است لذا سیاهرنگ آن بهتر باشد. گویند اول کسی که این پرنده را بدست آورد قسطنطین قیصر رم بود چون سرعت و بلندپروازی و شکار پرنده را بدید او راخوش آمد و دستور داد او را شکار کنند و در شکارها شاهین را بر روی دست خود نگاه میداشت . مؤلف «المصایدو المطارد» گوید: رسم و عادت پادشاهان روم بر آن بود که هنگام حرکت شاهینها بر فراز سر آنان پرواز میکردند و هر آنجا که شاه فرود می آمد آنها نیز فرود می آمدند و یکی از علایم عظمت و بزرگی در نزد سلاطین عرب بود که هنگام حرکت موکب شاهینها را بر فراز خود بپروازدر می آوردند. (از صبح الاعشی ج 2 ص 58) :

هزار کبک ندارد دل یکی شاهین

هزار بنده ندارد دل خداوندی.

 شهید بلخی.

سگ و یوز در پیش شاهین و باز

همی راند بر دشت روز دراز.

فردوسی.

 

نشستنگه و مجلس و می گسار

همان باز و شاهین و یوز و شکار.

 فردوسی.

 

ز شاهین و از بازو پران عقاب

ز شیر و پلنگ و نهنگ اندر آب.

 فردوسی.

 

کف یوز پر مغز آهو بره

همه چنگ شاهین دل گودره.

 عنصری.

 

دم عقرب بتابید از سر کوه

چنان چون چشم شاهین ازنشیمن.

منوچهری.

 

بگاه ربودن چو شاهین و بازی.

ابوالطیب مصعبی (از تاریخ بیهقی چ ادیب ص 384).

 

تفکر کن در این معنی تو در شاهین و مرغابی

گریزان است این از آن و آن بر این ظفر دارد.

 ناصرخسرو.

 

تو بر بالای علم آنگه رسی باز

که بر شاهین همت نشکنی پر.

 ناصرخسرو.

 

ای که من بازم و تو فرفوزی

من چو شاهینم و تو مرغابی.

 معزی.

 

ور سوی کبوتر نگرد سخت مبندش

شاهین بغایت نگرد سوی کبوتر.

 معزی.

 

بسخا صید کند کف جوادش دل خلق

ز سخا کس بجز او باشه و شاهین نکند. 

سوزنی.

 

پاس او دست گر دراز کند

دست یابد تذرو بر شاهین.

 انوری (از سروری).

 

شبروی کرده کلنگ آسا بروز

همچو شاهین کامران خواهد نمود.

 خاقانی.

 

چو شاهین باز ماند از پریدن

ز گنجشکش لگد باید چشیدن.

 نظامی.

 

کجا گشت شاهین او صیدگیر

ز شاهین گردون برآرد نفیر.

 نظامی.

 

فرود آمد یکی شاهین بشبگیر

تذرو نازنین را کرد نخجیر.

 نظامی.

سوی شاهین بحری بازگشتی

که وحشی تر شود شاهین دشتی.

 نظامی.

 

زآهنین چنگال شاهین غمت

رخنه رخنه ست اندرون من چو دام.

 سعدی.

خود را بزیر چنگل شاهین عشق تو

عنقای صبر من پر و بالی نیافته.

 سعدی.

بسی نماند که در عهد رای و رایت او

به یک مقام نشینند صعوه و شاهین.

 

سعدی.

شهپر زاغ و زغن زیبای قید و صید نیست

این کرامت همره شهباز و شاهین کرده اند.

حافظ.

 

- شاهین بحری ؛ نوعی از مرغان شکاری آبی است:

چو شاهین بحری درآمد بکار

دهد ماهیان را ز مرغان شکار.

نظامی (گنجینه ٔ گنجوی).

- شاهین زرین؛ علامت و نشانی بود علم ایران را، در سر لشکریان در روزگار هخامنشیان شاهین شهپر گشوده در سر نیزه ٔ بلندی برافراشته بهمه نمودار بود. پس از سپری شدن شاهنشاهی و دست یافتن اسکندر در پایان سده ٔ چهارم پیش از میلاد به ایران عقاب (شاهین ) نشان اقتدار ایرانیان رفته رفته در اروپا رواج یافت و در بسیاری از کشورها چون روسیه ، آلمان ، اتریش ، لهستان و غیره عقاب نقش علم آن سرزمینها گردید و برخی از آنها هنوز برقرار است.  و اسکندر آن را نقش سکه ٔ پادشاهی خود قرار داد نشان شاهین (عقاب) پس از سیصد سال پایداری در مصر با اکتاویوس به روم رفت و علامت اقتدار آن امپراتور گردید. (فرهنگ ایران باستان ص 296 و بعد). || چوب ترازو. (برهان قاطع). دسته ٔ ترازو. (شرفنامه ٔ منیری). چوب ترازو. (فرهنگ جهانگیری). آنچه از چوب یا آهن سازند و برهر سر آن یک کفه ٔ ترازو آویزند. (فرهنگ سروری ) (آنندراج) :

ز بس برسختن زرش بجای مردمان هزمان

ز ناره بگسلد کپان ز شاهین بگسلد پله.

 دقیقی.

 

عطای او از آن بگذشت کانرا

توان سختن بشاهین و بطیار.

 فرخی (دیوان ص 244).

 

ترازو را همه رشته گسسته

دو پله مانده و شاهین شکسته.

 (ویس و رامین).

 

چون من سخن بشاهین برسنجم

آفاق و انفسند موازینم.

ناصرخسرو.

شاهین ترازو شد گوئی دل مخدومت

یکسو غم مرغابی یکسو هوس شاهین.

 سوزنی.

 

داری دو کف دو کفه ٔ شاهین مکرمت

بخشندگان سیم جلال و زر عیار.

 سوزنی.

هم ترازوی چرخ را بشکست

باز حلم توپله ٔ شاهین.

 ؟ (از شرفنامه ٔ منیری).

 

بپرواز دولت دو شاهین بکار

یکی در خزینه یکی در شکار.

 نظامی (گنجینه ٔ گنجوی).

 

بشکند امتداد انعامش

بموازین قسط پر شاهین.

انوری (از سروری).

 

گر روز سخا وزن کنند آنچه تو بخشی

سیاره و افلاک سزد کفه ٔ شاهین

؟ (از صحاح الفرس).

|| زبانه ٔترازو.(برهان قاطع) (ناظم الاطباء). || بمعنی تکیه گاه هم بنظر آمده است. (برهان قاطع) (ناظم الاطباء). || (اِخ ) در اصطلاح منجمان سه ستاره است در امتداد خط مستقیم در صورت عقاب و آن را میزان نیزنامند. (یادداشت مؤلف ). چند ستاره در یک رده در صورت نسر طایر. (مقدمه ٔ التفهیم بیرونی ص قسج) :

مه شوال از روز نخستین

قران افتاده اندر برج شاهین.

 ناصرخسرو.

//////////////////

 آله . [ ل ُه ْ ] (اِ)عقاب . (مهذب الاسماء). خداریه . شقواء. ابوالهیثم . بوالهیثم . دال من . ججا. زمج . و کلمه ٔ اَلَموت را گویند در اصل مرکب از آله به معنی عقاب و آموت آشیان است.

 ///////////////////////

 عقاب . [ ع ُ ] (ع اِ) مرغی است و عقاب تیزچنگال . (منتهی الارب ). مرغ شکاری سیاه . (غیاث اللغات ) (ناظم الاطباء). پرنده ای است از جوارح و چنگال داران که عرب آن را کاسر نامد. و گویند عقاب «سیّد» پرندگان است و نسر «عریف » آنها. عقاب را «خداریة» نیز نامند و او را چشمانی تیزبین است ، لذا در مثل گویند أبصر من عقاب . ماده ٔ آن را «لقوة» گویند، و برخی لقوه را عقاب تیزپر دانند. عقاب را «عنقاء مغرب » نیز دانند زیرا از اماکن دور دست می آید. و برخی عقاب را بر نر و ماده اطلاق کنند. (از اقرب الموارد).یک نوع مرغ شکاری که اُلْه و اُلَّه و یا ججا نیز گویند و قسم سیاه آن را دال و دالمن گویند. (ناظم الاطباء). طایر سبعی معروف است و به فارسی الوه و به ترکی قراقوش نامند. (تحفه ٔ حکیم مؤمن ). مرغی شکاری و ناپاک است و کوچکترین آن را رخم یا مرغ فرعون نامند، و اشتباهاً آن را لاشخور نامیده اند. (قاموس کتاب مقدس ).عقاب به صورت مؤنث بکار رود و مذکر نباشد و از بزرگترین جوارح است رنگ اصلی آن سیاه باشد. و گویند نر آن را «غرن » نامند و برخی نر آن را از جنسی دیگر غیراز عقاب دانسته اند. عقاب ، آهو و روباه و خرگوش و گاهی گورخر را نیز شکار می کند. برای شکار گورخر، عقاب خود را به آب می زند سپس در خاک می غلطد و به پرواز درمی آید و چون به گورخر رسید بالهای خود را تکان می دهدتا خاکهای آن به چشم گور رود و از حرکت بازایستد و شکارچی آن را شکار کند. عقاب عادةً خود در پی شکار نمی رود، بلکه بر بلندی می ایستد و چون پرنده ای را ببیند که شکاری کرده است به سمت او می رود و آن پرنده از بیم جان شکار خود را رها می کند. و می گریزد و عقاب آن شکار را برمی دارد عقاب جوجه های خود را بیش از دیگر پرندگان مخفی می دارد. و گویند نخستین کسانی که عقاب را شناختند و آن را به بازی گرفتند اهل مغرب و رومیان بوده اند. انواع مختلف عقاب در کوهها و صحراها و جنگلها و اطراف شهرها مسکن می کنند. و رنگ آنها سیاه ، سیاه مایل به سرخی ، شفتالوئی ، سفید و بور است . در شرع اسلام خوردن آن حرام است چون از پرندگان چنگال دار می باشد و کشتن آن را برخی مستحب دانند و برخی استحباب و کراهت آنرا، نفی کرده اند. (از صبح الاعشی ج 2 ص 53 و 65). پرنده ای است از راسته ٔ شکاریان و از دسته ٔ شکاریان روزانه که دارای جثه ای نسبتاً بزرگ و پنجه و منقاری بسیار قوی است . این پرنده بسیار جسور و پرجرأت است و نسبت به دیگر پرندگان شکاری قدرت و شجاعتی مخصوص دارد، بطوری که برخی خلبانان گزارش داده اند عقاب حتی به هواپیماهای کوچک حمله می کند و گاهی نیز موجب خطراتی می گردد. به همین جهت عقاب را به نام «سلطان پرندگان » می نامند. در یونان قدیم عقاب نشانه ٔ ژوپیتر بود و رومیان عقاب را نماینده ٔ قدرت خارق العاده می دانستند و روی چوبه های درفش ملی خود مجسمه ٔ او را به عنوان یک قدرت شکست ناپذیر نصب می کردند. ایرانیان باستان نیز آن را شعار و مظهر قدرت خویش قرار داده بودند. پرواز این پرنده به قدری زیاد است که ساعتهای متمادی می تواند به پرواز خود ادامه دهد و مسافات طولانی را به سهولت طی کند و تا ارتفاع بسیار زیاد اوج بگیرد. منقار عقاب بسیار قوی و برنده است و دارای پنجه هایی پرقدرت و ناخنهایی بسیار تیز و خمیده است . عضلات پنجه و پای وی به قدری نیرومند و پرقدرت است که می تواند حیوانات قوی جثه از قبیل روباه و بچه گوزن و بره های نسبةً بزرگ را به سهولت و سادگی از زمین برباید. در گرسنگی پرطاقت است و تا چند روز می تواند تحمل گرسنگی کند. قدرت دید این پرنده نیز بسیار است و از مسافات بسیار بعید کوچکترین حرکت از نظرش پوشیده نمی ماند. عقاب دارای کبر و غرور خاصی است و برای اینکه همواره به شکار خود تسلط داشته باشد عموماً در ارتفاعات زیاد پرواز می کند. در محوطه ٔ پرواز او دیگر پرندگان شکاری قدرت پریدن و تعقیب شکار را از دست می دهند و به مجرد دیدن عقاب شکار خود را رها کرده به منظور حفظ جان خود به گوشه ای پناه می برند. عقاب دارای انواع مختلف است که از نظر رنگ و بزرگی و کوچکی و شجاعت و دلاوری با هم تفاوت دارند، از قبیل عقاب شاهی که از عقابهای دیگر قوی تر و شجاعتر و چابکتر و بلندپروازتر است و در قلل مرتفع آلپ وپیرنه بومی است . دیگر عقاب پیگارگ که در سواحل دریاها می زید و به همین جهت به نام عقاب دریا نیز موسوم است . دیگر عقاب هلیااتوس لوکوسفالوس که به نام عقاب آمریکایی نیز مشهور است ، که این نوع آن در سال 1872م . طی قانونی در دومین کنگره ٔ آمریکا، به عنوان علامت رسمی دولت آمریکا شناخته شده است . (از فرهنگ فارسی معین ). کلمه ٔ عقاب مؤنث است . جمع قله ٔ آن أعقُب وجمع کثرت آن عِقبان و عقبان است . (از منتهی الارب ) (اقرب الموارد). ج ، عَقابین . (از اقرب الموارد). اَلُه . (مهذب الاسماء). ابوالاشیم . ابوالحجاج . ابوحسبان . ابوالدهر. (مرصع). ابوقرة. ابوالهیثم . (دهار). اَلُه . ام الحوار. ام الشفوة. ام طلبة. ام کیح . ام لوح . ام الهیثم . (مرصع). أنوق . جَجا. حُباشیّة. خُدارّیة. (منتهی الارب ). دالمَن . ذولقوَة. سَتَل . سَهوک . شَفواء. (دهار). صومعة. عُبر. عُثر. عَزیبَة. عَزیزَة. عَنس . غَرَن . کاسِر. کَفَر. (منتهی الارب ). لَقوَة. (بحر الجواهر). لقیة. (دهار). کمّاعَة. (منتهی الارب ). مردارخوار. (زمخشری ). نُساریّة. (منتهی الارب ). تُلَج و تُلد، چوزه ٔ عقاب . خاتیة؛ عقاب که بر صید فرود آید. دَلوف ؛ عقاب تیزپرواز. شَقذاء و شَقَدی ̍؛ عقاب سخت گرسنه . عَبَنقاء و عَبَنقاة؛ عقاب تیزچنگل . عَجزاء؛ عقاب کوتاه دم و عقابی که در دم او پر سپید باشد. عَقَنباة؛ عقاب تیز چنگل . عَنز؛ ماده عقاب . فتخاء؛ عقاب فروهشته بال . قَیعَلة؛ عقاب که بر سر کوه جای گیرد. لَخواء؛ عقاب که منقار بالایش از زیرین بزرگ باشد. لَقوة؛ عقاب ماده . هَیثم ؛ چوزه ٔ عقاب . (منتهی الارب ) :

بر که و بالا چوچه ، همچون عقاب اندر هوا

بر تریوه راه چون چه ، همچو در صحرا شمال .

 شهید [در صفت اسب].

 

از آن کردار کو مردم رباید

عقاب تیز نرباید خشین سار.

 دقیقی.

 

چنین گفت با گیو جنگی تژاو

که تو چون عقابی و من چون چکاو.

 فردوسی.

 

نپرید بر گرد ایشان عقاب

یکی را سر اندر نیامد به خواب.

 فردوسی.

 

پلنگ از بر سنگ و ماهی در آب

هم اندر هوا ابر و پران عقاب.

 فردوسی.

 

ز شاهین و از باز و پران عقاب

ز شیر و پلنگ و نهنگ اندر آب.

 فردوسی.

 

سیه شد ز گرد سپه آفتاب

ز پیکان پولاد و پرِّعقاب.

 فردوسی.

 

تو گفتی که دریا به موج اندراست

عقاب اجل سوی اوج اندراست.

فردوسی.

 

ای عوض آفتاب روز و شبان تاب تاب

تو به مثل چون عقاب حاسد ملعونت خاد.

 منوچهری.

 

بیش بین چون کرکس و جولان کننده چون عقاب

راهوار ایدون چو کبک و راست رو همچون کلنگ.

 منوچهری.

 

همیشه در فزع از وی سپاههای ملوک

چنان کجا به نواحی عقاب بر خرچال .

زینبی .

که ملکت شکاری است ... و عقاب پرنده و شیر ژیانی. (تاریخ بیهقی ص 392).

روزی ز سر سنگ عقابی به هوا خاست

از بهر طمع بال و پر خویش بیاراست .

ناصرخسرو.

 

سپس دین درون شو ای خرگوش

که به پرواز برشده ست عقاب.

 ناصرخسرو.

 

جز شکار مردم هشیار هیچ

نیست چیزی کار این پران عقاب .

 ناصرخسرو.

 

زمین شده همه چون چشم کبک و روی تذرو

هوا شده همه چون دم باز و پرعقاب.

 مسعودسعد.

 

ز نوک رمح تو کندی گرفت چنگ هزبر

ز سم رخش تو کندی نمود پر عقاب .

 مسعودسعد.

 

ز عدل تو بکند رنگ ناخنان هزبر

ز امن تو بکند کبک دیدهای عقاب.

 مسعودسعد (دیوان چ رشیدیاسمی ص 33).

عقاب از وی [ از باز ] بزرگتر است ولیکن وی را آن حشمت نیستی که باز را. (نوروزنامه).

وین ناوک ضمیر مرا پر جبرئیل

کرده ست بی نیاز ز پر عقابشان.

 خاقانی.

 

نهنگ مرگ دید دهن بازکرده و عقاب اجل پر و بال گشاده و چنگال تیزکرده . (ترجمه ٔ تاریخ یمینی ص 72). عقاب را در مراقی آن عقاب بال گسسته گشتی . (ترجمه ٔ تاریخ یمینی ص 338).

چو طاووس عقابی باز بسته

تذروی بر لب کوثر نشسته .

 نظامی.

 

به ذره آفتابی را که گیرد

به گنجشکی عقابی را که گیرد.

 نظامی.

 

زلفت چو عقاب در عقب بود

بربود و کشیدش در عقابین.

 عطار.

 

بیابان نوردی چو کشتی بر آب

که بالای سیرش نپرد عقاب.

سعدی.

هلاک خویشتن می خواهد آن مور

که خواهد پنجه کردن با عقابی.

 سعدی.

 

عقابان تیزچنگالند و بازان آهنین پنجه

ترا باری چنین بهتر که با عصفور بنشینی.

 سعدی.

 

- امثال :

با سینه ٔ من چه کینه گردون را

با پشه عقاب را چه ناورد است.

خاقانی.

 

جائی که عقاب پر بریزد

از پشه ٔ لاغری چه خیزد.

(امثال و حکم دهخدا).

 

چشم من است واسطه ٔ چشم زخم من

بال عقاب شد سبب آفت عقاب.

 سلمان ساوجی .

 

دل من نه مرد آن است که با غمش برآید

مگسی کجا تواند که بیفکند عقابی.

 سعدی.

 

رنج حسد هلاک کند حاسد ترا

آری پر عقاب بود آفت عقاب.

 فخرالدین اوحد.

 

کار جهان وبال جهان دان که بر خدنگ

پر عقاب آفت جان عقاب شد.

 خاقانی.

نرسم در خیال تو چه عجب

که مگس در عقاب می نرسد.

 خاقانی.

- حجرالعقاب؛ حجر و سنگی است شبیه به تمر هندی. (از اقرب الموارد). رجوع به حجر شود.

- عقاب آسمان؛ چند ستاره است به صورت عقاب و آن را نسر طائر نیز گویند. (غیاث اللغات ) (آنندراج). رجوع به عقاب و نسر طائر شود.

- عقاب آهنین منقار؛ کنایه از تیر پیکان دار است. (برهان ) (انجمن آرا) (از آنندراج ).

- عقاب الجور؛ در بیت ذیل از خاقانی با نسخه بدل «عقاب الجود» و «عقاب الجو» آمده است و شاید اشاره به عقاب (درمعنی صورت فلکی ) باشد :

چون عقاب الجور آرنده ٔ جور

چون غراب البین آرنده ٔ بیم.

- عقاب چهارپر؛ کنایه از تیر است که چهار پردارد. (انجمن آرا) :

عقاب چارپر یعنی مرا تیر

نهنگی در میان یعنی که شمشیر.

 نظامی (انجمن آرا).

- عقاب عَبَنقاء و عَبَنقاة و عَقَنباة وعَنقاة ؛ عقاب تیزچنگل . (از منتهی الارب ) (از اقرب الموارد).

- عقاب قَبعَلة ؛ عقاب برآینده بر کوه ، و عقاب کوه باش . (منتهی الارب).

- عقاب قَعَنباة؛ عقاب تیزچنگال . (منتهی الارب).

- عقاب قَوعَلة ؛ عقاب کوه باش و عقاب برآینده بر کوه . (از منتهی الارب).

- عقاب مَلارِع ؛ عقاب موشخوار که کوچک باشد و کلاکموش را شکار کند. (منتهی الارب).

|| در اصطلاح عرفانی ،قلم است که عقل اول باشد. و آن به سبب این است که عقل اول بالاترین چیزی است که در عالم قدس یافت شده است و چون عقاب بالاروترین پرندگان است در جو، لذا بدین نام خوانده شده است . (از تعریفات جرجانی ). کنایت ازعقل اول است و گاه از طبیعت کلیه تعبیر به عقاب می شود. (فرهنگ علوم عقلی از اصطلاحات شاه نعمةاﷲ ص 54). || به اصطلاح کیمیاگران ، نوشادر است . (از غیاث اللغات ). به اصطلاح اکسیریان ، نوشادر است . (تحفه ٔحکیم مؤمن ). || (اِخ ) در اصطلاح نجوم ، یکی از صور فلکی در شمال برج قوس . ستاره ٔ روشن آن النسرالطائر است . (یادداشت به خط مرحوم دهخدا). نام صورتی از صور فلکیه از ناحیه ٔ شمالی و آن را بر مثال آلهی توهم کرده اند و آن نه کوکب است و خارج از صورت شش کوکب است . و ستاره ٔ روشن در این صورت است که آن را ذنب العقاب نامند. (یادداشت به خط مرحوم دهخدا). عقاب و سهم ؛ نام صورت دهم از صور نوزده گانه ٔ شمالی فلکی قدما است و آن را نسر طائر نیز گویند. (از مفاتیح العلوم ). یکی از صورتهای فلکی شمالی (دو صورت عقاب و سهم را توأما نسر طایر خوانند). (فرهنگ فارسی معین ).عقاب آسمان . رجوع به ترکیب عقاب آسمان و نسر طائر وذنب العقاب شود. || (ع اِ) مجازاً، اسب:

ناهید چون عقاب ترا دید روز جنگ

گفتا درست هاروت از بند رسته شد.

دقیقی.

 

عقاب تکاور برانگیختم

چو آتش برو تیر می ریختم.

فردوسی.

 

تورگ دلاور نشد هیچ کند

عقاب نبردی برانگیخت تند.

 اسدی.

|| سنگ میان چاه که دلو را دَراند. (منتهی الارب). سنگی که در میان چاه برآید و باعث شکافتن دلو گردد. (از اقرب الموارد). || سنگ بزرگ بیرون جسته از کوه مانند پایه ٔ نردبان. (منتهی الارب ) (از اقرب الموارد). || سنگ در نورد چاه که بر آن آبکش ایستد. (منتهی الارب). || سنگ که بر آن ساقی بایستد. (دهار) (از اقرب الموارد). || شبیه لوز که در پای ستور برآید. (منتهی الارب ) (از اقرب الموارد). || رشته ٔ خرد که در سوراخ حلقه ٔ گوشواره باشد. (از منتهی الارب ) (از اقرب الموارد). || رشته ٔ کوچک که در سوراخ گوش کشندبرای گوشواره. (غیاث اللغات ). و رجوع به عقاب افکن شود. || آبراهه به سوی حوض. (منتهی الارب ) (از اقرب الموارد). || پشته. (منتهی الارب ). رابیة. (اقرب الموارد) :

نگاه کردم از دور من تلی دیدم

که چاه ژرف نماید از آن بلند عقاب.

 مسعودسعد.

 

چون زلف تو هواش ظلام از پس ظلام

چون کار من زمینش عقاب ازپس عقاب.

 مسعودسعد.

 

دیده نه ای روز بدر کان شه دین بدروار

راند سپه در سپه سوی نشیب و عقاب.

 خاقانی.

عقاب را در مراقی آن عقاب بال گسسته گشتی . (ترجمه ٔ تاریخ یمینی ص 338). || هر بلندی زمین که بسیار دراز نباشد. (منتهی الارب ) (از اقرب الموارد). || عَلم بزرگ . (منتهی الارب ) (دهار).رایت . (اقرب الموارد). || (اِخ ) نام چند اسب است عرب را. || نام ماده سگی است . (از منتهی الارب).

//////////////////////////////

 عقاب یا گَرُڑ نامی پرندے کی کئی اقسام پائی جاتی ہیں جو لازمی نہیں کہ ایک دوسرے سے بالکل مماثل ہوں. عقاب جسامت میں سب سے بڑا ہوتا ہے۔ باز (Hawk) اور چیل (Kite) میں پروں کی بناوٹ کا فرق ہوتا ہے۔ شکرا دراصل چھوٹی جسامت کا باز ہے جبکہ شاہین (Falcon) وغیرہ جسامت میں چھوٹے ہوتے ہیں۔

 

افریقہ اور یوریشیا میں عقابوں کی ٦٠ سے زیادہ اقسام پائی جاتی ہیں۔ دیگر علاقوں میں ریاست ہائے متحدہ امریکا اور کینیڈا میں محض دو اقسام پائی جاتی ہیں۔ وسطی اور جنوبی امریکا میں مزید ٩ اقسام جبکہ آسٹریلیا میں ٣ اقسام ملتی ہیں.

عقاب مسلمانوں کے نزدیک بہت اہمیت کا حامل پرنده ہے۔ مسلمان اس کی لپک جھپک، تیز نگاه، پروقار اور بارعب اڑان اور اونچی پرواز کی مثالیں دیتے اور عقاب جیسا بننے کی ترغیب دیتے ہیں۔

مسلمان شعرا باقاعدہ عقاب سے تشبیہی نظمیں تحریر کرتے ہیں۔ عقاب کی انوکھی صفت یہ ہے کہ یہ پرنده بہت جلد سکھانے سے سیکھ جاتا ہے۔ اور مالک سے مکمل وفاداری نبھاتا ہے۔ برصغیر کے مسلمانوں میں برطانوی سامراج کیخلاف مسلمانوں کو انکا حق آزادی حاصل کرنے کے لیے ابھارنے والے شاعر انقلاب ڈاکٹر علامہ محمد اقبال نے جذبہ آزادی ابھارنے کے لیے مکمل عقاب کی زندگی کا سہارا لیا۔

بالآخر 14 اگست، 1947ء آزاد اسلامی ملک پاکستان مل ہی گیا۔

ایک اور مسلم پاکستانی شاعر کا ہمت پر ایک بہت ہی مقبول شعر بہ نسبت عقاب سے کہ؛

تندئ بادمخالف سے نہ گھبرا اے عقاب

یہ تو چلتی ہے تجھے اونچا اڑنے کے لیے ڈاکٹر اقبال کاایک شعر اس حوالے سے مسلم جوانوں میں کافی مشہو رہے "عقابی روح جب بیدار ہوتی ہے جوانوں میں "نظرآتی ہے اُن کواپنی منزل آسمانوں میں "

 

تفصیل

  

عقاب بڑے، طاقتور پرندے ہوتے ہیں، جن کے سر اور چونچ بھاری ہوتی ہے۔ یہاں تک کہ سب سے چھوٹے عقاب، جیسے کہ بوٹڈ ایگل (Hieraaetus pennatus)، جو عام باز (Buteo buteo) یا سرخ دم والے باز (B. jamaicensis) کے سائز کے برابر ہوتے ہیں، ان کے پروں کی نسبتاً لمبائی اور زیادہ چوڑائی ہوتی ہے اور ان کی پرواز زیادہ سیدھی اور تیز ہوتی ہے، حالانکہ ان کے ہوائی پروں کا سائز کم ہوتا ہے۔ زیادہ تر عقاب کسی بھی دوسرے شکاری پرندے سے بڑے ہوتے ہیں، سوائے کچھ گدھوں کے. عقاب کی سب سے چھوٹی قسم گریٹ نکوبار سانپ عقاب (Spilornis klossi) ہے، جو ٤5٠ گرام (١ پاؤنڈ) اور ٤٠ سینٹی میٹر (١٦ انچ) ہے۔ سب سے بڑی اقسام نیچے بیان کی گئی ہیں۔ تمام شکاری پرندوں کی طرح، عقاب کی چونچ بہت بڑی ہوتی ہے جو شکار کے گوشت کو پھاڑنے کے لیے استعمال ہوتی ہے، ان کی ٹانگیں مضبوط اور عضلاتی ہوتی ہیں اور ان کے پنجے طاقتور ہوتے ہیں۔

 

چونچ عام طور پر دوسرے شکاری پرندوں کی نسبت بھاری ہوتی ہے۔ عقاب کی آنکھیں انتہائی طاقتور ہوتی ہیں۔ اندازہ لگایا گیا ہے کہ ویج ٹیلڈ ایگل کی بصری تیزی ایک عام انسان کی نسبت دوگنی ہوتی ہے۔ یہ تیزی عقاب کو بہت دور سے ممکنہ شکار کو دیکھنے کے قابل بناتی ہے۔ یہ تیز نظر بنیادی طور پر ان کی انتہائی بڑی پتلیوں کی وجہ سے ہوتی ہے جو آنے والی روشنی کے پھیلاؤ (بکھرنے) کو کم سے کم کرتی ہیں۔ زیادہ تر دن کے وقت کے شکاری پرندوں کی طرح، عقاب کی الٹرا وائلٹ روشنی دیکھنے کی صلاحیت بہت کم ہوتی ہے۔ تمام معلوم اقسام کی مادہ عقاب نر سے بڑی ہوتی ہے۔

 

عقاب عام طور پر اپنے گھونسلے، جنھیں ایری کہتے ہیں، اونچے درختوں یا بلند چٹانوں پر بناتے ہیں۔ بہت سی اقسام دو انڈے دیتی ہیں، لیکن بڑا اور عمر میں بڑا چوزہ اکثر اپنے چھوٹے بہن بھائی کو مار دیتا ہے جب وہ انڈے سے نکلتا ہے۔ والدین اس قتل کو روکنے کے لیے کوئی اقدام نہیں کرتے۔ کہا جاتا ہے کہ عقاب بادلوں کے اوپر اڑتے ہیں لیکن یہ سچ نہیں ہے۔ عقاب طوفانوں کے دوران اڑتے ہیں اور ہوا کے دباؤ سے گلائیڈ کرتے ہیں۔ اس سے پرندے کی توانائی بچتی ہے۔ بہت سی عقاب کی اقسام کے سائز اور طاقت کی وجہ سے، وہ پرندوں کی دنیا میں سب سے اوپر شکاری کے طور پر درجہ بندی کی جاتی ہیں۔ شکار کی قسم جنس کے لحاظ سے مختلف ہوتی ہے۔ Haliaeetus اور Icthyophaga عقاب مچھلی پکڑنے کو ترجیح دیتے ہیں، حالانکہ پہلی قسم کی اقسام اکثر مختلف جانوروں کو پکڑتی ہیں، خاص طور پر دوسرے آبی پرندے اور دوسرے پرندوں کے طاقتور چور ہوتے ہیں۔ Circaetus، Terathopius اور Spilornis کی نسلوں کے سانپ اور سانپ عقاب بنیادی طور پر افریقہ اور ایشیا کے اشنکٹبندیی علاقوں میں پائے جانے والے سانپوں کی بڑی تنوع پر شکار کرتے ہیں۔ Aquila نسل کے عقاب اکثر کھلی جگہوں میں سب سے بڑے شکاری پرندے ہوتے ہیں، جو تقریباً کسی بھی درمیانے سائز کے فقاریے کو پکڑ لیتے ہیں جو وہ پکڑ سکتے ہیں۔ جہاں Aquila عقاب موجود نہیں ہوتے، وہاں دوسرے عقاب، جیسے کہ جنوبی امریکا کے بلیک چیسٹڈ باز عقاب، کھلی جگہوں میں سب سے بڑے شکاری پرندے کا مقام سنبھال سکتے ہیں۔ بہت سے دوسرے عقاب، بشمول Spizaetus کی نسل، زیادہ تر جنگلات اور جنگلوں میں رہتے ہیں۔ یہ عقاب اکثر مختلف درختوں پر رہنے والے یا زمین پر رہنے والے ممالیہ اور پرندوں کو نشانہ بناتے ہیں، جو اکثر ایسے گھنے، پیچیدہ ماحول میں بے خبری سے گھات لگا کر شکار کیے جاتے ہیں۔ شکار کرنے کی تکنیکیں اقسام اور نسلوں کے درمیان مختلف ہوتی ہیں، کچھ عقاب اپنے ماحول اور شکار کی بنیاد پر مختلف تکنیکوں میں مشغول ہوتے ہیں۔ زیادہ تر عقاب شکار کو اتارے بغیر پکڑ لیتے ہیں اور اسے لے کر اڑ جاتے ہیں، تاکہ شکار کو کسی اونچی جگہ لے جا کر پھاڑ سکیں.

 

بالڈ ایگل کو کسی بھی اڑنے والے پرندے کے ذریعہ اٹھائے جانے والے سب سے بھاری بوجھ کے ساتھ اڑنے کے لیے جانا جاتا ہے، کیونکہ ایک عقاب 6.8 کلوگرام (15 پاؤنڈ) کے خچر کے بچے کے ساتھ اڑا تھا۔ تاہم، کچھ عقاب اپنے سے کافی زیادہ بھاری شکار کو نشانہ بنا سکتے ہیں؛ ایسا شکار اتنا بھاری ہوتا ہے کہ اسے لے کر اڑا نہیں جا سکتا، اس لیے اسے یا تو شکار کی جگہ پر ہی کھا لیا جاتا ہے یا ٹکڑوں میں کسی اونچی جگہ یا گھونسلے میں لے جایا جاتا ہے۔ گولڈن اور کراؤنڈ ایگلز نے 30 کلوگرام (66 پاؤنڈ) تک کے جانوروں کو مارا ہے اور ایک مارشل ایگل نے 37 کلوگرام (82 پاؤنڈ) کے ڈوئیکر کو بھی مارا، جو شکار کرنے والے عقاب سے 7-8 گنا زیادہ بھاری تھا۔ پرندوں کے مصنفین ڈیوڈ ایلن سیبلی، پیٹ ڈن اور کلی سٹن نے شکار کرنے والے عقابوں اور دوسرے شکاری پرندوں کے درمیان رویے کے فرق کو اس طرح بیان کیا (اس معاملے میں بالڈ اور گولڈن ایگلز کا دوسرے شمالی امریکی شکاری پرندوں کے مقابلے میں):

 

مسکن

 

عُقاب بھاری سر اور چونچ سے دیگر شکاری پرندوں سے مختلف ہے۔ چھوٹے سے چھوٹے عقا. کے پروں کی لمبائی نسبتاً زیادہ ہوتی ہے اور چوڑے پر ہوتے ہیں۔ اس کی پرواز زیادہ سیدھی اور تیز ہوتی ہے۔ عقاب کی بعض نسلیں محض نصف کلو وزنی اور ١٩ انچ لمبی ہوتی ہیں جبکہ کچھ اقسام ٧ کلو سے زیادہ وزنی اور ٤٢ انچ لمبی ہوتی ہیں۔ دیگر شکاری پرندوں کی مانند اس کی چونچ مڑی ہوئی ہوتی ہیں تاکہ اس کو گوشت نوچنے میں آسانی ہو۔ ان کی ٹانگیں زیادہ مضبوط اور پنجے نوکیلے ہوتے ہیں۔ اس کے علاوہ عقاب کی انتہائی تیز نظر اسے بہت فاصلے سے بھی شکار کو دیکھنے میں مدد دیتی ہے۔

 

عقابوں کے گھونسلے زیادہ طر بڑے درختوں پر یا اونچے پہاڑوں پر ہوتے ہیں۔ اکثر اقسام معدی دو انڈے دیتی ہیں۔ تاہم پہلے پیدا ہونے والے چوزے عموماً دوسرے پچوں کو پیدا ہوتے ہی مار دیتے ہیں۔جن میں وہ چھوٹے بچے کو بچانے کی کوئی کوشش نہیں کرتے.

 

بیرونی روابط

زمرہ:Eagleپی بی ایس، قدرت: عقابآرکائیو شدہ (غیرموجود تاریخ) بذریعہ pbs.org (نقص:نامعلوم آرکائیو یو آر ایل)

پی بی ایس ویڈیو قسط: امریکی عقاب

عقاب تصاویرآرکائیو شدہ (غیرموجود تاریخ) بذریعہ orientalbirdimages.org (نقص:نامعلوم آرکائیو یو آر ایل)

عقاب ویڈیوزآرکائیو شدہ (غیرموجود تاریخ) بذریعہ ibc.lynxeds.com (نقص:نامعلوم آرکائیو یو آر ایل)

 

[*http://www.ub.edu/shahid[مردہ ربط] ] [تحفظ حیاتیات، بارسلونا یونیورسٹی]عقاب: 24/7 ویب کیم لائیوآرکائیو شدہ (غیرموجود تاریخ) بذریعہ ustream.tv (نقص:نامعلوم آرکائیو یو آر ایل)

عقاب کیم، آسٹریلیا

زمرہ جات: عقاب

آرمینیا کی قومی علامات

آسٹریا کی قومی علامات

پرندوں کے عمومی نام

پولینڈ کی قومی علامات

جرمنی کی قومی علامات

چیک جمہوریہ کی قومی علامات

رومانیہ کی قومی علامات

زیمبیا کی قومی علامات

سربیا کی قومی علامات

سوریہ کی قومی علامات

شکاری پرندے

عراق کی قومی علامات

گھانا کی قومی علامات

لیختینستائن کی قومی علامات

مصر کی قومی علامات

میکسیکو کی قومی علامات

نائجیریا کی قومی علامات

یمن کی قومی علامات

ہسپانیہ کی قومی علامات

گمنام پرندہ

عزیز پرندہ

کامنز زمرہ جس کا ربط شاہی ڈیٹا پر ہے

افریقا کے پرندے

طیوریات

اس صفحہ میں آخری بار مورخہ 22 مارچ 2026ء کو 01:59 بجے ترمیم کی گئی۔

صفحہ کو Parsoid کی مدد سے پیش کیا گیا ہے۔

///////////////////

 العُقاب (كلمة مؤنثة جمعها عِقْبَان) هو اسم عام لعديد من الطيور الجارحة الكبيرة التي تتبع رتبة البازيات والفصيلة البازية، وله أكثر من واحد وستين نوعًا تعيش معظمها في أوراسيا وإفريقيا، ويوجد خارج هذه المنطقة نوعان يعيشان في الولايات المتحدة وكندا هما العقاب الرخماء والعقاب الذهبية، وتسعة أنواع في أواسط أمريكا وجنوبها، وثلاثة أنواع في أستراليا، وهناك أنواع عدة من العقبان توجد في الفلبين. تسمى أنثى العقاب باللَّقْوة أو اللِّقْوَة أو العَنْز، ويسمى صغيرها بالتُّلَج أو التُّلْد أو الهَيْثَم أو الضِّرْم أو الضَّرِم.

التسمية

كَلِمَة عُقَاب مُشْتَقَّةٌ مِنْ الفعل عَقَبَ بمعنى جَاءَ بَعْدَ أَوْ تَلَّى ، سُمِّي كَذَلِكَ لِأَنَّهُ يٓعْقُبُ الفَرِيسَة. أَيْ أَنَّهُ قَبْلَ الانْقِضاضِ بلحظات عَلَى فَرِيسَتِهِ يَكُون خَلْفهَا مُبَاشَرَة أَيْ عَقُبَهَا.

 

العُقاب (كلمة مؤنثة جمعها عِقْبَان) هو اسم عام لعديد من الطيور الجارحة الكبيرة التي تتبع رتبة بازيات الشكل وفصيلة البازية، وله أكثر من واحد وستين نوعًا تعيش معظمها في أوراسيا وإفريقيا، ويوجد خارج هذه المنطقة نوعان يعيشان في الولايات المتحدة وكندا هما العقاب الرخماء والعقاب الذهبية، وتسعة أنواع في أواسط أمريكا وجنوبها، ... يُطلق الكثيرُ من الناس اسمَ النسر على العقاب خطأً؛ ولعل السبب في ذلك هو ترجمة الكتاب المقدس، فكلمة النسر يقابلها في هذا الكتاب "נֶשֶׁר" (تلفظ "نَشَر") بالعبرية و αετός (aetós) باليونانية و Aquila باللاتينية و Aigle بالفرنسية (حيث أن التسميات الثلاثة الأخيرة تعني "العُقاب") وهكذا، مع أن النسر يقابله (γυπς (Gyps باليونانية و Vultur باللاتينية، إن بعض اليونانيين ومنهم مترجمي الكتاب المقدس إلى اليونانية توسعوا في لفظة αετός وأطلقوها على هذين الطائرين دون تمييز بينهما، حيث جاء في ميخا 16:1: «وسّعي قرعتك كالنسر» وفي متى 28:24: «حيث تكون الجثة فهناك تجتمع النسور»، فاللفظة العربية صحيحة وفي محلها في هاتين الآيتين يقابلها נֶשֶׁר بالعبرية لأن هذا الوصف لا ينطبق على العقاب بل ينطبق على النسر المسمى عندهم γυπς، فهذا الأخير هو طائر جبان لا ينقض على فريسته إلا أن تموت أو يصطادها حيوان آخر ثم يتركها، والمسمى αετός لا يقع على الجيف إلا مضطرًا. لعل العبرانيين توسعوا في لفظة נֶשֶׁר أيضًا، أما العرب فالنسر والعقاب عندهم طائران مختلفان من عهد شعراء الجاهلية.

 

هناك احتمال آخر حول سبب الاختلاط بين الاسمين، ففي التفكير الغربي والأمريكي على وجه الخصوص نجد الطير المسمى (بالإنجليزية:eagle) يتصدر كثيرًا من الشعارات، فهو يوجد على كثير من شعارات الحكومة الأمريكية وإداراتها المختلفة، ويظهر في كثير من قصص الأطفال كالنسر الذهبي مثلاً، كما يستخدم في الأدب الأمريكي أيضًا كرمز للحرية والانطلاق والعلو. ولما احتك العرب بالأمريكيين ترجموا اسم هذا الطير بالنسر وأخذوا معه استخدامه في الأدب والكتابة كرمز لصفات إيجابية. لكن حدث خطأ فادح هنا في الترجمة إلى العربية، إذ أن الطير المسمى (بالإنجليزية:eagle) ليس هو النسر إطلاقًا وانما هو العقاب كما هي الترجمة الصحيحة له، أما النسر فهو الذي يطلق عليه في (بالإنجليزية :vulture) وتصفه المعاجم الإنجليزية بما ينطبق على وصفه في العربية.

 

الهيئة والشكل

 

العِقْبان طيور جارحة ضخمة وقوية البنية، ولها رؤوس ومناقير كبيرة، وحتى أصغر العقبان حجمًا لها أجنحة طويلة وعريضة وتستطيع الطيران بسرعة كبيرة. وكباقي الطيور الجارحة، فإن للعقبان مناقير معقوفة ضخمة تستخدمها لتمزيق اللحم عن فريستها، ولها أقدام بعضلات قوية ومخالب خارقة. أما مناقيرها فتعتبر الأثقل من بين الطيور الجارحة، ولها أيضًا بصر حاد للغاية، والذي يمكّنها من تحديد مكان الفريسة من مسافة بعيدة جدًا.

 

تبني العقبان أعشاشها عادةً على الأشجار الطويلة أو الحافات الجبلية العالية، وتضع معظم الأنواع بيضتين في آن واحد، فيقوم الصغير الأكبر عمرًا والأثقل وزنًا بقتل أخيه الأصغر بعد أن يفقس مباشرة، ويكون الفرخ المهيمن عادة أنثى، لأن الإناث أكبر حجمًا من الذكور، ولا يقوم الأبوان بأي عمل لإيقاف القتل.

 

الأنواعالعقاب الجبلية المنعزلةالعقاب المخادعةالعقاب الفلبينيةالعقاب الملكية الشرقيةعقاب السهوبالعقاب السوداء الإفريقية

 

هناك أكثر من واحد وسبعين نوعًا حيًَا و و نوع واحد منقرض من العقبان وهي:

 

الجنس Geranoaetusالعقاب السقاوية سوداء الصدر (Geranoaetus melanoleucus).

 

الجنس Harpyhaliaetusالعقاب المتوجة المنعزلة (Harpyhaliaetus coronatus).

العقاب الجبلية المنعزلة (Harpyhaliaetus solitarius).

 

الجنس Morphnusالعقاب ذات العرف (Morphnus guianensis).

 

الجنس Harpiaالعقاب الخطافة (Harpia harpyja).

 

الجنس Pithecophagaالعقاب الفلبينية (Pithecophaga jefferyi).

 

الجنس Harpyopsisعقاب غينيا الجديدة (Harpyopsis novaeguineae).

 

الجنس Spizaetusالعقاب السوداء والكستنائية (Spizaetus isidori).

العقاب البازية السوداء (Spizaetus tyrannus).

العقاب البازية المزينة (Spizaetus ornatus).

العقاب البازية الأبيض والأسود (Spizaetus melanoleucus).

 

الجنس Nisaetus و تسمى بالأفياءالعقاب البازية ذات العرف (Nisaetus cirrhatus).

العقاب البازية الجبلية (Nisaetus nipalense).

العقاب البازية السولاوسية (Nisaetus lanceolatus).

العقاب البازية الفلبينية (Nisaetus philippensis).

عقاب بليث البازية (Nisaetus alboniger).

العقاب البازية الجاوية (Nisaetus bartelsi).

العقاب البازي الفلوريسي (Nisaetus floris).

عقاب والاس البازية (Nisaetus nanus).

عقاب بنسكر البازية (Nisaetus pinskeri).

عقاب ليف البازية(Nisaetus kelaarti).

 

الجنس Lophaetusالعقاب ذات العرف الطويل (Lophaetus occipitalis).

 

الجنس Stephanoaetusالعقاب المتوجة (Stephanoaetus coronatus).

 

الجنس Polemaetusالعقاب المقاتلة (Polemaetus bellicosus).

 

الجنس Hieraaetusالعقاب الصغير (Hieraaetus morphnoides).

العقاب والبرغ (Hieraaetus wahlbergi)

العقاب القزم (Hieraaetus weiskei)

 

الجنس Harpagornis (منقرض)عقاب هاآست (Harpagornis moorei).

 

الجنس Lophotriorchisالعقاب البازية صهباء البطن (Lophotriorchis kienerii).

 

الجنس Aquila، وتسمى العقبان الحقيقيةعقاب بونلي (Aquila fasciata).

عقاب المنتعلة (Aquila pennata).

العقاب الذهبية (Aquila chrysaetos).

ملكة العقبان الشرقية (Aquila heliaca).

ملكة العقبان الإسبانية (Aquila adalberti).

عقاب السهوب (Aquila nipalensis).

العقاب اللموع (Aquila rapax).

العقاب المنقطة الكبرى (Aquila clanga).

العقاب المنقط الصغرى (Aquila pomarina).

العقاب المنقطة الهندية (Aquila hastata).

العقاب السوداء الإفريقية (Aquila verreauxii).

العقاب مستدقة الذيل (Aquila audax).

عقاب غروناي (Aquila gurneyi).

عقاب كاسين (Aquila africana).

العقاب البازية الإفريقية (Aquila spilogaster).

 

الجنس Ictinaetusالعقاب السوداء الآسيوية (Ictinaetus malayensis).

 

الجنس Haliaeetus، وتسمى عقبان البحرالعقاب بيضاء الذيل (Haliaeetus albicilla).

العقاب الرخماء (Haliaeetus leucocephalus).

عقاب ستيلر البحرية (Haliaeetus pelagicus).

عقاب السمك الإفريقية (Haliaeetus vocifer).

العقاب بيضاء البطن (Haliaeetus leucogaster).

عقاب سليمان (Haliaeetus sanfordi).

عقاب السمك المدغشقرية (Haliaeetus vociferoides).

عقاب السمك شريطية الذيل (Haliaeetus leucoryphus).

عقاب السمك الصغرى (Haliaeetus humilis).

عقاب السمك رمادية الرأس (Haliaeetus ichthyaetus).

 

الجنس Terathopiusعقاب الحكيم (Terathopius ecaudatus).

 

جنس Circaetus و يسمى الصرارةصرارة (Circaetus gallicus).

عقاب الحيات سوداء الصدر (Circaetus pectoralis).

عقاب الحيات البنية (Circaetus cinereus)

عقاب الحيات الجنوبية (Circaetus fasciolatus).

عقاب الحيات الغربية (Circaetus cinerascens).

عقاب الحيات لِبيودوين (Circaetus beaudouini).

عقاب الحيات الكنغولية (Circaetus spectabilis).

 

الجنس Spilornis و يدعى بالنعبولالعقاب الغدارة ذات العرف (Spilornis cheela).

العقاب الغدارة الجبلية (Spilornis kinabaluensis).

العقاب الغدارة الفلبينية (Spilornis holospilus).

العقاب الغدارة الأندمانية (Spilornis elgini)

العقاب الغدارة لنيكوبار الكبرى (Spilornis klossi).

عقاب الغدارة السولاوسية (Spilornis rufipectus).

 

الجنس Eutriorchisالعقاب الغدارة المدغشقرية (Eutriorchis astur).

 

العقاب في الثقافة البشريةوجه عقاب رخماء.شعار المكسيك: عقاب ذهبية تقف على نبات الصبار وتأكل ثعبانا

 

العقاب عند العرب

 

تعتبر العقاب من الجوارح التي لها شرف ومكانة عند العرب، لأنها طائر قوي لا تأكل إلا من صيدها، وتنقض على طرائدها من أعلى، ولها نظر ثاقب يضرب به المثل فيقال (أحد من نظر العقاب). وهي تغلب الصقر في القوة، بل إن الصقر يفر منها في العادة لأنها تفوقه في الحجم وقوة البأس. كما أنه ترمز للقوة والشجاعة حيث أن العرب استخدموا اسم (عقاب) في مسمياتهم، فكانوا يتفاخرون بتسمية فخرائهم باسم (عقاب)، وذلك فخرًا ورمزًا للقوة والشجاعة التي شاهدوها في العقاب. ويعتبر طائر العُقَاب سيد الطيور، ومَلِكلها بلا منازع، فهي إذا حلقت في السماء لم تجرؤ طائرٌ على أن يحلّق معها، أو أن يطير من الأرض باتجاهها، وكانت العرب تسمّيه الكاسر، حيث إن هذا الطائر لا يأكلُ إلا مما صطادهُ، ولا يأكلُ إلا حيًا، ولا يأكلُ الميتةَ ولا الحشرات ولا الجيف «أي بقايا الطعام»، وإذا لم يجد ما يأكلهُ يبقى جائعًا، ومن سرعتهِ أنّه يصبح في العراق ويُمسي في اليمن.

 

العقاب في شعارات الدول

 

كان لرسول الإسلام محمد راية تسمى راية العقاب، فقد أخرج الطبراني عن حديث ابن عباس: «أن رسول الله ﷺ كان من خلقه تسمية دوابه وسلاحه ومتاعه، فكان اسم رايته العقاب، واسم سيفه الذي يشهد به الحروب ذو الفقار، وكان له سيف آخر يقال له المخذم، وآخر يقال له الرسوب»

 

وتعتبر سورية أول دولة عربية تعتمد العقاب شعارًا لها ووفقًا للمرسوم رقم 158 تاريخ 6/3/1364هـ - 18/2/1945م والمنشور في الجريدة الرسمية: يتألف شعار الجمهورية السورية من ترس عربي في وسطه ثلاث نجوم هي نجوم العلم السوري ويحضن الترس عقاب مستمد من التاريخ العربي إذ كانت راية قريش في الجاهلية وراية خالد بن الوليد عند فتحه دمشق. ويحيط بالترس ثلاثة خطوط وفي أسفل الترس سنبلتان قمح يرمزان إلى محصول البلاد الأول وطابعها الزراعي، وقد أمسك العقاب بمخالبه شريطاً كتب عليه بالخط الكوفي «الجمهورية السورية» ، فمفهوم القومية العربية لم يكن قد تبلور بعد.

 

وفي عام 1984 تبنت مصر شعارًا جديدًا على العلم المصري وهي العقاب الذهبي التي تحمل درعًا بألوان العلم المصري. وتوجد العقاب أيضًا على أسوار قلعة صلاح الدين في القاهرة، والعقاب كانت أيضًا شعار صلاح الدين الأيوبي مؤسس الدولة الأيوبية.

 

كما يوجد رسم العقاب على شعارات كثير من الدول الأخرى، فهو يوجد على شعار سوريا وشعار ألبانيا وشعار أرمينيا وشعار النمسا وشعار التشيك وشعار ألمانيا وشعار غانا وشعار أيسلندا وشعار أندونيسيا وشعار المكسيك وشعار العراق، حيث يوجد رسم لعقاب صلاح الدين على شعار العراق، وعلى شعارات كثير من الدول الأخرى.

 

أما تاريخيًا، فقد استخدم نابليون العقاب الذهبية الرومانية رمزًا لامبراطوريته الفرنسية الجديدة، كما كانت العقاب رمز جيش الامبراطورية الفارسية قديمًا (الأخمينيون)، كما يقال أن رمز الدولة العثمانية كان عقابًا ذات رأسين.

 

انظر أيضًاراية العقاب

 

مراجع

المعجم الموحد لمصطلحات علم الأحياء، سلسلة المعاجم الموحدة (8) (بالعربية والإنجليزية والفرنسية)، تونس: مكتب تنسيق التعريب، 1993، ص. 34، OCLC:929544775، QID:Q114972534

أمين المعلوف (1985)، معجم الحيوان (بالعربية والإنجليزية) (ط. 3)، بيروت: دار الرائد العربي، ص. 34، OCLC:1039733332، QID:Q113643886

يعقوب صروف؛ فارس نمر (1909). المقتطف: مجلة علمية طبية صناعية زراعية. القاهرة: مكتب المقتطف للطباعة. ج. 34. ص. 538. مؤرشف من الأصل في 2023-06-09.

سر الإشادة بالنسر أدبيات صالح المطيري، تاريخ الولوج: 13-01-2009 [وصلة مكسورة] نسخة محفوظة 26 يناير 2011 على موقع واي باك مشين.

صالح المطيري (2004). سر الإشادة بالنسر. المملكة العربية السعودية. مؤرشف من الأصل في 2023-06-11.

الجريدة الرسمية، العدد 16، تاريخ 29 آذار 1945

 

 

 

ع

ن

ت

الكائنات الحية في الثقافة

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ضبط استنادي 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

التصنيفات الطبية

نظام فهرسة المواضيع الطبية (MeSH): D020307

المعرفات الخارجية

المكتبة القومية في إسبانيا (BNE): XX529874

المكنز الزراعي (USDA NALT): 2162

جستور (JSTOR): eagles

بوابة طيور

بوابة علم الأحياء

تصنيفات: أسماء شائعة لطيور

بازية

رموز أرمينيا الوطنية

رموز ألمانيا الوطنية

رموز العراق الوطنية

رموز المكسيك الوطنية

رموز النمسا الوطنية

رموز اليمن الوطنية

رموز إسبانيا الوطنية

رموز بولندا الوطنية

رموز جمهورية التشيك الوطنية

رموز رومانيا الوطنية

رموز زامبيا الوطنية

رموز سوريا الوطنية

رموز صربيا الوطنية

رموز غانا الوطنية

رموز ليختنشتاين الوطنية

رموز مصر الوطنية

رموز نيجيريا الوطنية

طيور الوطن العربي

طيور برية

طيور درعية

طيور جارحة

عقبان

مفترسات علوية

آخر تعديل لهذه الصفحة كان يوم 12 فبراير 2026، الساعة 06:06.

تمت معالجة الصفحة باستخدام Parsoid.

///////////////

عقاب یااُغاب شَهباز یا اَلّه یا آله^[۱][۲] نام رایج گروهی از پرندگان شکاری عضو خانوادهٔ بازان (Accipitridae) از راستهٔ بازسانان (Accipitriformes) است. بیش از ۷۴ گونه از عقاب‌ها شناسایی شده‌اند که در ۱۱ سرده از خانوادهٔ بازان قرار می‌گیرند. بیش از ۶۰ گونه از عقاب‌ها بومی اوراسیا و آفریقا هستند و تنها ۱۴ گونه، بومی سایر مناطق دنیا از جمله آمریکای شمالی (۲ گونه)، آمریکای مرکزی و جنوبی (۹ گونه) و استرالیا (۳ گونه) هستند.^[۳]

معیار دقیقی برای تمایز عقاب‌ها از دیگر پرندگان تیرهٔ بازان یعنی سُنقُرها، کرکس‌ها، بازها و کورکورها، وجود ندارد، ولی به‌طور کلی عقاب‌ها از سایر پرندگان شکاری -به جز برخی از کرکس‌ها- جثهٔ بزرگ‌تری دارند و از پاهایی بزرگ‌تر و نیرومندتر، منقارهایی بزرگ و خمیده و بال‌هایی پهن‌تر بهره‌مند هستند.

ریشه‌شناسی واژه

عقاب یا معرب واژه فارسی اُغاب می‌باشد به معنای در اوج بودن این واژه با واژه کَپالَ زبان سانسکریت هم ریشه می‌باشد. واژه قاب از ریشهٔ واژه اوستایی (کهرپ) و (کرپتَ) است.

عقاب در پرچم هخامنشیان نماد پادشاهی بوده است.

ریشهٔ واژه قاب که واژه عقاب ریشهٔ این واژه هست.

برگرفته از واژگانِ اوستایی - سانسکریت هستند. در زبانِ سانسکریت واژه یِ (کَپالَ) به چمِ (کاسه، فنجان، پشغاب، زرفِ گرد و. . .) و واژه (کَرپَرَ) و واژه یِ (کوپی) نیز به چمِ (بطری) بوده است. نیاز به یادآوری است که واژگانِ (کَپالَ، کَرپَرَ، کوپی) همگی از یک ریشه می‌باشند؛ در زبانِ لاتین cuppa و در زبانِ انگلیسی نیز واژه cup را به چمِ (فنجان) داریم.

پَسگَشت (reference):

رویه هایِ ۴۰۳، ۴۲۰ و ۴۳۵ از نبیگِ (فرهنگِ سَنسکریت - فارسی) نوشته یِ (جلالی نائینی)

1.    واژه (قالب) برگرفته از واژگانِ اوستاییِ (کهرپ) و (کرپتَ) هستند. دگرگونیِ آواییِ (ر/ل) در زبانهایِ ایرانی و اروپایی رواگمند بوده است. (کهرپ) در زبان اوستایی به چمِ (پیکر، کالبد) و (کرپتَ) نیز به چمِ (پیکر داده شده، درست شده و ساخته شده) بوده است. با دگرگونیِ آواییِ (ر/ل) واژه (کهرپ) به دیسه یِ (کالپ، کالب، قالب) و واژه یِ (کرپتَ) به دیسه یِ (کالبد) درآمده است.

2.    واژه یِ (کالپاگ یا قالپاق) از دو تکواژ (قالپ (کالپ، کالب، قالب)) و پسوندِ (آگ) در زبانِ پهلوی ساخته شده است و یک واژه ایرانی است.

3.    واژه یِ (قاب) نیز با واژه (کهرپ، کالپ، قالب) همریشه است؛ چراکه در زبانهای ایرانی در برخی واژگان، آوایِ (ر) زدوده می‌شود. برای نمونه: (کرش) به (کشیدن) / (کِرشتی) به (کِشت) / (کرش وَرِ، کرشوَن) به (کِشور) و . . . . از همین رو، واژه اوستاییِ (کهرپ) با زدودنِ آوایِ (ر) به (کاپ، قاب) ترادیسیده شده است.

پَسگشت (reference): - رویه هایِ ۳۸۱ و ۳۸۴ از نبیگِ (فرهنگِ واژه هایِ اوستا) [۲۳][۲۴]

ویژگی‌ها

عقاب‌ها از نظر آناتومی و ویژگی‌های پروازی به کرکس‌ها شبیه هستند، اما سر آن‌ها بر خلاف کرکس‌ها از پر پوشیده شده. عقاب‌ها از نظر ظاهری به سنقرها هم شباهت زیادی دارند ولی بزرگ‌ترند و فاصلهٔ دو سر بال‌هایشان طولانی‌تر است. شیوهٔ معمول تغذیهٔ عقاب‌ها هم فرق می‌کند؛ عقاب‌ها معمولاً موجودات زنده را شکار می‌کنند، اما کرکس‌ها و سنقرها، بیشتر از لاشه‌ها تغذیه می‌کنند. عقاب‌ها سنگین‌تر از آن هستند که بتوانند مانند شاهین‌ها و پرنده‌های کوچک‌تر تیرهٔ بازان (مثل برخی از انواع بازها) در هوا طعمه‌های خود را شکار کنند، پس معمولاً شکار خود را روی زمین غافلگیر و شکار می‌کنند. عقاب‌ها مثل جغدها در بسیاری از اوقات با کندن سر شکار خود، آن را از پای درمی‌آورند.^[۴]

عقاب‌ها منقار نیرومند و تیزی دارند و طول منقار عقاب طلایی به پنج سانتی‌متر می‌رسد. عقاب‌ها پاهایی نیرومند و به رنگ زرد و روشن دارند و برای درهم شکستن شکار خود، از منقار و چنگال‌های نیرومند خود استفاده می‌کنند.

قدرت بینایی

عقاب‌ها چشمانی درشت دارند که هریک از آن‌ها در یک طرف سر قرار دارد. همهٔ عقاب‌ها در روز شکار می‌کنند و بینایی خیلی دقیق و قابلیت پرواز عالی در ارتفاعات بالا دارند. برآورد می‌شود که قدرت بینایی در عقاب جنگی تا ۸ برابر بیشتر از قدرت بینایی در انسان است. این قدرت بینایی، عقاب‌ها را قادر می‌سازد تا طعمه‌های احتمالی را از فاصلهٔ بسیار دور، تشخیص دهند.^[۵] این بینایی دقیق، در درجهٔ اول به مردمک‌های بسیار بزرگ آن‌ها نسبت داده می‌شود که حداقل پراش (پراکندگی) نور ورودی را فراهم می‌کنند.^[۶]

جثه

عقاب مارخور نیکوبار جنوبی، کوچک‌ترین گونهٔ عقاب است که تنها ۴۵۰ گرم وزن دارد و بومی انحصاری جزایر نیکوبار در هند است. عقاب دریایی استلر با میانگین وزن ۶٫۷ کیلو، عقاب فیلیپینی با طول یک متر، عقاب دریایی دم‌سفید و عقاب هارپی از بزرگ‌ترین انواع عقاب‌ها هستند. عقاب ماهی‌گیر و عقاب ماهی‌گیر شرقی تنها پرندگان شکاری هستند که با نام عقاب شناخته می‌شوند، اما جزء خانواده بازان نیستند. این پرندگان که تقریباً فقط از ماهی تغذیه می‌کند، تنها اعضای بازمانده از خانوادهٔ زیستی خود یعنی عقاب‌ماهی‌گیران (Pandionidae) هستند. جنس مادهٔ همه گونه‌های شناخته‌شدهٔ عقاب‌ها، بزرگ‌تر از جنس نر است.^[۷][۸]

در این سه جدول پنج گونهٔ اول عقاب از نظر وزن، طول بدن و فاصلهٔ دو سر بال فهرست شده‌اند. ارقام جدول بر اساس میانهٔ آماری، یعنی رقمی که نیمی از پرنده‌ها بالاتر از آن و نیمی پایین‌تر از آن قرار می‌گیرند، پرنده‌های اندازه‌گیری شده، ذکر شده است.^[۹][۱۰]

رتبه	نام	نام علمی	وزن
۱	عقاب دریایی استلر	Haliaeetus pelagicus	۱۴٫۷ کیلوگرم (۳۲ پوند)
۲	عقاب فیلیپینی	Pithecophaga jefferyi	۱۱٫۳۵ کیلوگرم (۲۵٫۰ پوند)
۳	عقاب هارپی	Harpia harpyja	۱۰٫۹۵ کیلوگرم (۲۴٫۱ پوند)
۴	عقاب دم‌سفید	Haliaeetus albicilla	۸٫۸ کیلوگرم (۱۹ پوند)[۱۱]
۵	عقاب جنگی	Polemaetus bellicosus	۶٫۶ کیلوگرم (۱۵ پوند)[۱۱]

 

رتبه	نام	نام علمی	طول
۱	عقاب فیلیپینی	Pithecophaga jefferyi	۱۰۰ سانتیمتر (۳ فوت ۳ اینچ)[۱۲]
۲	عقاب هارپی	Harpia harpyja	۹۵٫۵ سانتیمتر (۳ فوت ۲ اینچ)
۳	عقاب دم‌گوه‌ای	Aquila audax	۹۵٫۵ سانتیمتر (۳ فوت ۲ اینچ)
۴	عقاب دریایی استلر	Haliaeetus pelagicus	۹۵ سانتیمتر (۳ فوت ۱ اینچ)
۵	عقاب تاج‌دار	Stephanoaetus coronatus	۸۷٫۵ سانتیمتر (۲ فوت ۱۰ اینچ)

 

رتبه	نام	نام علمی	گستردگی دوسرِبال
۱	عقاب دم‌سفید	Haliaeetus albicilla	۲۱۸٫۵ سانتیمتر (۷ فوت ۲ اینچ)
۲	عقاب دریایی استلر	Haliaeetus pelagicus	۲۱۲٫۵ سانتیمتر (۷ فوت ۰ اینچ)
۳	عقاب دم‌گوه‌ای	Aquila audax	۲۱۰ سانتیمتر (۶ فوت ۱۱ اینچ)[۱۳][۱۴]
۴	عقاب طلایی	Aquila chrysaetos	۲۰۷ سانتیمتر (۶ فوت ۹ اینچ)
۵	عقاب جنگی	Polemaetus bellicosus	۲۰۶٫۵ سانتیمتر (۶ فوت ۹ اینچ)

بوم‌شناسی

عقاب‌ها تک‌همسرند و جفت خود را برای زندگی تا پایان عمر انتخاب می‌کنند و آشیانهٔ خود را با شاخه‌ها و ترکه‌های چوب در یک نقطهٔ مرتفع بر روی درخت‌های بلند یا صخره‌ها در داخل قلمروی تغذیه‌ای خود می‌سازند و هر سال نیز از همان آشیانهٔ سال قبل استفاده می‌کنند. به طوری‌که آشیانهٔ آن‌ها با افزوده‌شدن فضولات و اضافه کردن سالانه هر سال، بزرگ‌تر شده و گاهی بیش از ۵۰۰ کیلوگرم وزن و تا سه متر پهنا پیدا می‌کند. بزرگ‌ترین آشیانهٔ درختی پرنده‌ساز را یک جفت عقاب سرسفید در فلوریدای آمریکا ساخته‌اند. آشیانهٔ آن‌ها ۶٫۱ متر عمق، ۲٫۹ متر عرض و وزن حیرت‌انگیزی معادل دقیقاً ۲٬۷۲۲ کیلوگرم داشته است.^[۱۵]

عقاب‌ها تمایل دارند در نقاط غیرقابل دسترس آشیانه برپا کنند و حدود شش تا هشت هفته به روی تخم‌های خود می‌خوابند. بیشتر عقاب‌ها در هر نوبت، فقط دو تخم می‌گذارند که بیشتر تنها یکی از آن‌ها زنده می‌ماند. جوجهٔ بزرگ‌تر، اغلب پس از خروج از تخم، خواهر یا برادر کوچک‌تر خود را می‌کشد. والدین هیچ اقدامی برای جلوگیری از این اتفاق، انجام نمی‌دهند.^[۱۶][۱۷] جوجه‌ها به آهستگی به بلوغ می‌رسند و در سه یا چهار سالگی شمایل بزرگسالی را پیدا کرده و از این زمان است که از مراقبت والدین بی‌نیاز شده و به‌دنبال جفت و قلمرویی برای خود می‌روند.^[۱۸]

برخی از گونه‌های عقاب‌ها با توجه به جثه بزرگ و نیرویی که دارند به عنوان شکارچی رأس هرم غذایی در دنیای پرندگان شناخته می‌شوند. عقاب طلایی و عقاب تاج‌دار توانایی کشتن سم‌دارانی با ۳۰ کیلوگرم وزن را دارند و حتی شکار یک غزال ۳۷ کیلویی توسط یک عقاب جنگی مشاهده شده است. البته آن‌ها به هیچ وجه توانایی بلند کردن چنین طعمه‌هایی را ندارند و آن را در همان محل می‌خورند یا قطعه قطعه کرده و به آشیانه یا جایگاه در پناهی می‌برند. تاکنون سنگین‌ترین شکار و به‌طور کلی محموله‌ای که یک پرنده توانسته با آن از زمین بلند شود یک گوزن ۶ کیلو و ۸۰۰ گرمی بوده است که یک عقاب سرسفید در آمریکا آن را از جا بلند کرده است^[۱۵]

گونه‌ها

سرده	نوع
Harpia	عقاب هارپی
Harpyopsis	عقاب پاپوآیی
Pithecophaga	عقاب فیلیپینی
Stephanoaetus	عقاب تاج‌دار
Nisaetus	بازعقاب کوهی
Harpyhaliaetus	عقاب منزوی
	عقاب منزوی تاج‌دار
Polemaetus	عقاب جنگی
Hieraaetus	عقاب پرپا
	عقاب کوچک
	عقاب کوتوله
	عقاب والبرگ
Morphnus	عقاب کاکلی
Lophaetus	عقاب کاکل‌دراز
Stephanoaetus	عقاب تاج‌دار
Aquila	عقاب طلایی
	عقاب صحرایی
	عقاب خاکی
	عقاب دوبرادر
	عقاب دم‌گوه‌ای
	عقاب شاهی
	عقاب شاهی اسپانیایی
	عقاب خال‌دار بزرگ
	عقاب خال‌دار کوچک
	عقاب خال‌دار هندی
Ictinaetus	عقاب سیاه
Haliaeetus	عقاب دریایی دم‌سفید
	عقاب دریایی پالاس
	عقاب دریایی شکم‌سفید
	عقاب دریایی استلر
	عقاب دریایی سانفورد
	عقاب سرسفید
	عقاب ماهی‌گیر آفریقایی
	عقاب ماهی‌خوار کوچک
	عقاب دریایی ماداگاسکاری
	عقاب ماهی‌خوار سرخاکستری
Terathopius	عقاب بندباز
Circaetus	عقاب مارخور پنجه‌کوتاه
	عقاب مارخور کاکل‌سیاه
	عقاب مارخور قهوه‌ای
	عقاب مارخور بودون
	عقاب مارخور نواری جنوبی
	عقاب مارخور نواری غربی
	عقاب مارخور کنگو
Eutriorchis	عقاب مارخور ماداگاسکاری
Lophotriorchis	عقاب شکم‌حنایی
Spilornis	عقاب مارخور آندامان
	عقاب مارخور نیکوبار جنوبی
	عقاب مارخور سولاوسی
	عقاب مارخور فیلیپین
	عقاب مارخور کاکلی
	عقاب مارخور کوهی

پراکندگی و زیستگاه

عقاب‌ها به‌طور کلی در همهٔ انواع زیستگاه‌ها و تقریباً در تمام نقاط جهان پراکنده هستند. این پرندگان را می‌توان از شمال توندرا تا جنگل‌های باران‌خیز استوایی و بیابان‌ها یافت. عقاب طلایی و عقاب سرسفید پراکندگی بالایی در آمریکای شمالی دارند و ۹ گونه نیز، بومی آمریکای مرکزی و جنوبی هستند. این پرندگان، دارای جمعیت بسیار متمرکزی در آفریقا و نیمکرهٔ شرقی زمین هستند. چندین جزیره در اقیانوس هند و اقیانوس آرام نیز پذیرای گونه‌های متفاوتی از عقاب‌ها هستند.^[۱۹]

·       اقیانوسیه

·       استرالیا: عقاب دم‌گوه‌ای (دارای پراکندگی تا گینه نو)، عقاب دریایی شکم‌سفید (محدودهٔ پراکندگی، تا آسیا گسترش می‌یابد)، عقاب کوچک.

·       گینه نو: عقاب پاپوآیی، عقاب دریایی شکم‌سفید، عقاب کوتوله.

·       قلمرو نوشمالگانی (ایالات متحده آمریکا و کانادا): عقاب طلایی (در قلمرو دیرین‌شمالگانی نیز، یافت می‌شود)، عقاب سرسفید.

·       قلمرو نوگرمسیری (آمریکای مرکزی و جنوبی): بازعقاب‌های اصلی (چهار گونه)، عقاب منفرد (دو گونه)، عقاب هارپی، عقاب کاکلی عقاب‌سارگپه سینه‌سیاه.

·       قلمرو دیرین‌شمالگانی

·       اوراسیا: عقاب طلایی،^[۲۰] عقاب دریایی دم‌سفید.

·       آفریقا: عقاب دریایی آفریقایی، عقاب جنگی عقاب تاج‌دار، عقاب ورو، عقاب خاکی، عقاب کاکل‌دراز

جنبه‌های فرهنگی

نشان ملی مکزیک تصویر یک عقاب است که روی یک کاکتوس یک مار را می‌خورد.تندیس عقاب فلزی رومی مربوط به سال‌های ۱۰۰ تا ۲۰۰ پس از میلاد که از آن به عنوان یک نشان بر بالای پرچم‌ها استفاده می‌شد.

عقاب‌ها به خاطر نیرویی که دارند، در بسیاری از فرهنگ‌ها از زمان تمدن بابل گرفته تاکنون به عنوان نماد جنگ و نیروی پادشاهی شناخته شده‌اند و تمثال آن‌ها بر روی بسیاری از سکه‌ها، بناها و نشان‌های به جا مانده از تمدن یونان و روم باستان دیده می‌شود.^[۴] امروزه نیز بسیاری از کشورهای دنیا در نشان‌های ملی خود از تصویر عقاب استفاده کرده‌اند.

·       یکی از نمادهای ملی ایالات متحده آمریکا عقاب است که در لوگوی وزارتخانه‌های گوناگون آن نیز دیده می‌شود.

·       عقاب در برخی از آثار به جا مانده از پادشاهی ماد دیده می‌شود.

·       عقاب، نماد منطقه خودمختار اقلیم کردستان عراق است که در رأس نشان حکومت اقلیم جای دارد.

·       روی کت نیروهای نظامی آلبانی یک عقاب سیاه دو سر وجود دارد.

·       بر روی لباس نظامی نیروهای ارمنستان یک عقاب و شیر طلایی وجود دارد.

·       روی لباس نظامی نیروهای اتریش یک عقاب سیاه وجود دارد.

·       روی کت نیروهای نظامی مصر یک عقاب طلایی که به سمت چپ نگاه می‌کند وجود دارد.

·       همچنین روی لباس فرم نظامی بسیاری از کشورها از جمله مکزیک، اردن، عراق، اندونزی، نیجریه، نیروی هوایی پاکستان، فیلیپین، پاناما، روسیه، رومانی، صربستان، سوریه نیز عقاب وجود دارد.

·       عقاب دوسر نماد امپراتوری بیزانس بود.

·       پرچم شاهنشاهی ایران هخامنشیان منقش به نوعی پرنده شبیه عقاب است که در همان زمان هم بسیار کمیاب بوده و زیبایی خاصی داشته. نام آن شهباز بوده که پرچم شهباز احتمالاً از نشانهای پادشاهی ایران بوده.

·       در امپراتوری روم استفاده از تندیس‌های فلزی عقاب (Aqulia) بر بالای پرچم‌ها و وکسیلوم‌های لژیونرها رایج بود و افتادن آن‌ها به دست دشمن ننگی بزرگ شمرده می‌شد. در روزگار فرمانروایی ناپلئون بناپارت بر فرانسه استفاده از عقاب‌های فلزی بر بالای پرچم‌ها به تقلید از سنت رومی رایج شد. با این حال پس از خلع ناپلئون و بازگشت بوربون‌ها به سلطنت فرانسه به فرمان لوئی هجدهم شمار زیادی از این سری عقاب‌ها نابود شدند.^[۲۱]

·       از مشهورترین نمادهای منقوش به عقاب در عصر مدرن، می‌توان به عقاب نازی‌ها اشاره کرد. یک سواستیکا یا صلیب شکسته که توسط عقاب حمل می‌شود را می‌توان بزرگ‌ترین نماد آلمان نازی دانست.^[۲۲]

جستارهای وابسته

·       الموت

پانویس

1.    Saleminejad, Hossein. "معنی آله | لغت‌نامه دهخدا". www.vajehyab.com (به انگلیسی). Retrieved 2018-07-28.

2.    «ویکی‌واژه - آله». fa.wiktionary.org. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۰۷-۲۸.

3.    del Hoyo, J. ; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1994). Handbook of the Birds of the World Volume 2: New World Vultures to Guineafowl. Lynx Edicions. شابک ‎۸۴−۸۷۳۳۴−۱۵−۶

4.     Encyclopædia Britannica Online, s. v. "eagle", accessed January 08, 2014, http://www.britannica.com/EBchecked/topic/175537/eagle.

5.    Shlaer, Robert (1972). "An Eagle's Eye: Quality of the Retinal Image" (PDF). Science. 176 (4037): 920–922. Bibcode:1972Sci...176..920S. doi:10.1126/science.176.4037.920. PMID 5033635. Archived from the original (PDF) on 30 November 2012. Retrieved 16 April 2012.

6.    Shlaer, R. (1972-05-26). "An eagle's eye: quality of the retinal image". Science (New York, N.Y.). 176 (4037): 920–922. doi:10.1126/science.176.4037.920. ISSN 0036-8075. PMID 5033635.

7.    Leclerc, Georges; Louis, Comte de Buffon (2010). The Natural History of Birds: From the French of the Count de Buffon; Illustrated with Engravings, and a Preface, Notes, and Additions, by the Translator. Cambridge University Press. pp. 60–. ISBN 978-1-108-02298-9. Archived from the original on 29 April 2016.

8.    Grambo, Rebecca L. (2003). Eagles. Voyageur Press. ISBN 978-0-89658-363-4. Archived from the original on 30 April 2016.

9.    Ferguson-Lees, J.; Christie, D. (2001). Raptors of the World. London: Christopher Helm. ISBN 0-7136-8026-1.

10.                  Ferguson-Lees, et al.)

11.                   del Hoyo, J; Elliot, A; Sargatal, J (1996). Handbook of the Birds of the World. Vol. 3. Barcelona: Lynx Edicions. ISBN 84-87334-20-2.

12.                  Gamauf, A. , Preleuthner, M. , and Winkler, H. (1998). "Philippine Birds of Prey: Interrelations among habitat, morphology and behavior" (PDF). The Auk. 115 (3): 713–726. doi:10.2307/4089419.

13.                  Morgan, A.M. "The spread and weight of the Wedge-tailed Eagle" (PDF). South Australian Ornithologist. 11: 156–157. Archived from the original (PDF) on 24 April 2013. Retrieved 8 January 2014.

14.                  Wood, Gerald (1983). The Guinness Book of Animal Facts and Feats. ISBN 978-0-85112-235-9.

15.                   Trails.com: Amazing Bird Records

16.                  Grambo, Rebecca L (2003). Eagles. Voyageur Press. p. 32. ISBN 978-0-89658-363-4.

17.                  Stinson, Christopher H (1979). "On the Selective Advantage of Fratricide in Raptors". Evolution. 33 (4): 1219–1225. doi:10.2307/2407480. JSTOR 2407480. PMID 28563923.

18.                  eagle. Answers.com. The Columbia Electronic Encyclopedia, Sixth Edition, Columbia University Press. , 2014. http://www.answers.com/topic/eagle, accessed January 08, 2014.

19.                  "Eagle: Description, Pictures, & Fun Facts I TheBirdPedia" (به انگلیسی). 2021-12-25. Retrieved 2022-02-07.

20.                  "European Raptors: Golden Eagle". www.europeanraptors.org (به آلمانی). Archived from the original on 7 May 2017. Retrieved 2017-09-11. ۲۳. کتاب فرهنگ واژه‌های اوستا https://archive.org/details/1_20221023_20221023_1515 ۲۴. کتاب فرهنگِ سنسکریت ـ فارسی» جلالی نائینی https://parsianjoman.org/?p=7270

21.                  Wise, Terence (2012). Flags of the Napoleonic Wars (1): Colours, Standards and Guidons of France and her Allies. Osprey Publishing. pp. 4–6. ISBN 978-1-78096-624-3.

22.                  Kaveh Farrokh" The Lion and Sun motif of Iran: A brief Analysis

منابع

·       :جبرائیل، جبور، سلیمان، (البدو والبادیه) دارالعلم للملایین: بیرت، چاب اول، انتشار سال ۱۹۸۸ میلادی. (به عربی).

·       :العوده، الغفلی، راشد، (الصید بالصقور) العروبة للنشر: بیرت، چاب هفتم، انتشار سال ۱۹۵۵ میلادی. (به عربی).

·       "منبع جعبه‌زیست" (به انگلیسی). ویکی‌پدیای انگلیسی. Retrieved 16 November 2008.

پیوند به بیرون

مجموعه‌ای از گفتاوردهای مربوط به عقاب در ویکی‌گفتاورد موجود است.

در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ عقاب موجود است.

·       ن ·       ب ·       و ردهٔ پرندگان

 

·       ن ·       ب ·       و جانوران بر نشان‌های خانوادگی
	·         ·         ·         ·         ·         ·         ·         ·         ·         ·
	·         ·         ·         ·         ·
	·         ·         ·         ·         ·         ·         ·         ·         ·         ·         ·         ·         ·         ·         ·         ·         ·         ·
	·         ·         ·         ·
	·         ·         ·         ·

 

داده‌های کتابخانه‌ای
	·         ·         ·         ·         ·
	·

رده‌ها: 

·       عقاب

·       بازان

·       پرندگان به‌کاررفته در نشان‌ها

·       پرندگان روی تمبرها

·       شکارگران اوج

·       عقابیان

·       نام‌های رایج پرندگان

·       نمادهای ملی آلمان

·       نمادهای ملی اتریش

·       نمادهای ملی ارمنستان

·       نمادهای ملی اسپانیا

·       نمادهای ملی جمهوری چک

·       نمادهای ملی رومانی

·       نمادهای ملی زامبیا

·       نمادهای ملی سوریه

·       نمادهای ملی صربستان

·       نمادهای ملی عراق

·       نمادهای ملی غنا

·       نمادهای ملی لهستان

·       نمادهای ملی لیختن‌اشتاین

·       نمادهای ملی مصر

·       نمادهای ملی مکزیک

·       نمادهای ملی نیجریه

·       نمادهای ملی یمن

·       این صفحه آخرین‌بار در ۲۶ سپتامبر ۲۰۲۵ ساعت ۱۳:۳۷ ویرایش شده است.

 

·       این صفحه با استفاده از پارسوئید رندر شده است.

·       همهٔ نوشته‌ها تحت مجوز Creative Commons Attribution/Share-Alike در دسترس است؛ برای جزئیات بیشتر شرایط استفاده را بخوانید.
ویکی‌پدیا® علامتی تجاری متعلق به سازمان غیرانتفاعی بنیاد ویکی‌مدیا است.

///////////////

Eagle is the common name for certain large birds of prey within the family of the Accipitridae. While on a genetic level, only the subfamily Aquilinae comprises "true eagles", many other species are commonly referred to as eagles, such as the bald eagle, and the term generally carries no taxonomic weight. Most of the 68 species of eagles are from Eurasia and Africa.^[1] Outside this area, just 14 species can be found—two in North America, nine in Central and South America, and three in Australia.

Eagles are not a natural group but denote essentially any kind of bird of prey large enough to hunt sizeable (about 50 cm long or more overall) vertebrates.

Etymology

The word "eagle" is borrowed into English from Old French aigle, ultimately from Latin aquila. It is cognate with terms such as French aigle, Portuguese águia and Spanish águila.^[2] Historically, the native English term for eagle was "ern" (Old English: earn), derived from Proto-Germanic *arnuz, and thus cognate with other synonymous words in Germanic languages such as German Aar, Dutch arend, Swedish örn and Gothic 𐌰𐍂𐌰 (ara). The term "ern" or "erne" is still used in Modern English in reference to some larger species of eagle, in particular the fish eagles. While some ornithologists may favor this term as a way to distinguish fish eagles from true eagles, all species of fish eagle (such as the bald eagle and white-tailed eagle) are still commonly referred to as "eagles".

Description

Eagles are large, powerfully-built birds of prey, with heavy heads and beaks. Even the smallest eagles, such as the booted eagle (Hieraaetus pennatus), which is comparable in size to a common buzzard (Buteo buteo) or red-tailed hawk (B. jamaicensis), have relatively longer and more evenly broad wings, and more direct, faster flight, despite the reduced size of their aerodynamic feathers. Most eagles are larger than any other raptors, apart from some vultures. The smallest species of eagle is the Great Nicobar serpent eagle (Spilornis klossi), at 450 g (1 lb) and 40 cm (16 in). The largest species are discussed below. Like all birds of prey, eagles have very large hooked beaks for ripping flesh from their prey, strong, muscular legs, and powerful talons.

The beak is typically heavier than that of most other birds of prey. Eagles' eyes are extremely powerful. It is estimated that the wedge-tailed eagle has a visual acuity twice that of a typical human.^[3][4][5] This acuity enables eagles to spot potential prey from a very long distance. This keen eyesight is primarily attributed to their extremely large pupils which ensure minimal diffraction (scattering) of the incoming light. Like most diurnal raptors, eagles have little ability to see ultraviolet light.^[6] The female of all known species of eagles is larger than the male.^[7][8]

Eagles normally build their nests, called eyries, in tall trees or on high cliffs. Many species lay two eggs, but the older, larger chick frequently kills its younger sibling once it has hatched. The parents take no action to stop the killing.^[9][10] It is said^{[by whom?]} that eagles fly above clouds but this is not true.^{[citation needed]} Eagles fly during storms and glide from the wind's pressure. This saves the bird's energy. Due to the size and power of many eagle species, they are ranked at the top of the food chain as apex predators in the avian world. The type of prey varies by genus. The Haliaeetus and Icthyophaga eagles prefer to capture fish, though the species in the former often capture various animals, especially other water birds, and are powerful kleptoparasites of other birds. The snake and serpent eagles of the genera Circaetus, Terathopius, and Spilornis predominantly prey on the great diversity of snakes found in the tropics of Africa and Asia. The eagles of the genus Aquila are often the top birds of prey in open habitats, taking almost any medium-sized vertebrate they can catch. Where Aquila eagles are absent, other eagles, such as the buteonine black-chested buzzard-eagle of South America, may assume the position of top raptorial predator in open areas. Many other eagles, including the species-rich genus Spizaetus, live predominantly in woodlands and forests. These eagles often target various arboreal or ground-dwelling mammals and birds, which are often unsuspectingly ambushed in such dense, knotty environments. Hunting techniques differ among the species and genera, with some individual eagles having engaged in quite varied techniques based on their environment and prey at any given time. Most eagles grab prey without landing and take flight with it, so the prey can be carried to a perch and torn apart.^[11]

The bald eagle is noted for having flown with the heaviest load verified to be carried by any flying bird, since one eagle flew with a 6.8 kg (15 lb) mule deer fawn.^[12][13] However, a few eagles may target prey considerably heavier than themselves; such prey is too heavy to fly with, thus it is either eaten at the site of the kill or taken in pieces back to a perch or nest. Golden and crowned eagles have killed ungulates weighing up to 30 kg (66 lb) and a martial eagle even killed a 37 kg (82 lb) duiker, 7–8 times heavier than the preying eagle.^{[11]: 67–68 [14]} Authors on birds David Allen Sibley, Pete Dunne, and Clay Sutton described the behavioral difference between hunting eagles and other birds of prey thus (in this case the bald and golden eagles as compared to other North American raptors):^[15]

An Eagle named in honor of Abraham Lincoln and was the mascot of 8th Wisconsin Infantry Regiment, at the time of the U.S. Centennial

They have at least one singular characteristic. It has been observed that most birds of prey look back over their shoulders before striking prey (or shortly thereafter); predation is after all a two-edged sword. All hawks seem to have this habit, from the smallest kestrel to the largest Ferruginous – but not the Eagles.

Among the eagles are some of the largest birds of prey: only the condors and some of the Old World vultures are markedly larger. It is regularly debated^{[according to whom?]} which should be considered the largest species of eagle. They could be measured variously in total length, body mass, or wingspan. Different lifestyle needs among various eagles result in variable measurements from species to species. For example, many forest-dwelling eagles, including the very large harpy eagle, have relatively short wingspans, a feature necessary for being able to maneuver in quick, short bursts through densely forested habitats.^[11] Eagles in the genus Aquila, found almost exclusively in open country, are noted for their ability to soar, and have relatively long wings for their size.^[11]

These lists of the top five eagles are based on weight, length, and wingspan, respectively. Unless otherwise noted by reference, the figures listed are the median reported for each measurement in the guide Raptors of the World^[16] in which only measurements that could be personally verified by the authors were listed.^[11]

Rank	Common name	Scientific name	Body mass
1	Steller's sea eagle	Haliaeetus pelagicus	6.95 kg (15+1⁄4 lb) (Average Weight)[11][1]
2	Harpy eagle	Harpia harpyja	6.5 kg (14+1⁄4 lb) (Average Weight)[11][1]
3	Philippine eagle	Pithecophaga jefferyi	6.35 kg (14 lb) (Average Weight)[11][1]
4	White-tailed eagle	Haliaeetus albicilla	4.8 kg (10+1⁄2 lb) (Average Weight)[1]
5	Martial eagle	Polemaetus bellicosus	4.6 kg (10+1⁄4 lb) (Average Weight)[1]

 

Rank	Common name	Scientific name	Total length
1	Philippine eagle	Pithecophaga jefferyi	100 cm (3 ft 3 in)[17]
2	Harpy eagle	Harpia harpyja	98.5 cm (3 ft 3 in)
3	Wedge-tailed eagle	Aquila audax	95.5 cm (3 ft 2 in)
4	Steller's sea eagle	Haliaeetus pelagicus	95 cm (3 ft 1 in)
5	Crowned eagle	Stephanoaetus coronatus	87.5 cm (2 ft 10 in)

 

Rank	Common name	Scientific name	Median wingspan
1	White-tailed eagle	Haliaeetus albicilla	218.5 cm (7 ft 2 in)
2	Steller's sea eagle	Haliaeetus pelagicus	212.5 cm (7 ft 0 in)
3	Wedge-tailed eagle	Aquila audax	210 cm (6 ft 11 in)[18][19]
4	Golden eagle	Aquila chrysaetos	207 cm (6 ft 9 in)
5	Martial eagle	Polemaetus bellicosus	206.5 cm (6 ft 9 in)

Habitat

The eagles are generally distributed in all types of habitats and nearly all parts of the world. The birds can be found in northern tundra to tropical rainforests and deserts. In North America, bald eagles and golden eagles are very common.

Distribution

• Australasian
• Australia: wedge-tailed eagle (range extends into southern New Guinea), white-bellied sea-eagle (range extends into Asia), little eagle.
• New Guinea: Papuan eagle, white-bellied sea-eagle, pygmy eagle.
• Nearctic (USA and Canada): golden eagle (also found in Palearctic), bald eagle.
• Neotropical (Central and South America): Spizaetus (four species), solitary eagles (two spp.), harpy eagle, crested eagle, black-chested buzzard-eagle.
• Palearctic (Europe, Northern Africa, Asia without South Asia and Southeast Asia)
• Eurasia: Golden eagle,^[20] White-tailed eagle.
• Subsaharan Africa: African fish eagle, Martial Eagle, Crowned eagle, Verreaux's eagle, Tawny eagle, Long-crested eagle

Groups

Eagles are often informally divided into four groups.^[a][22]

The snake eagles are placed in the subfamily Circaetinae. The fish eagles, booted eagles, and harpy eagles have traditionally been placed in the subfamily Buteoninae together with the buzzard-hawks (buteonine hawks) and harriers. Some authors may treat these groups as tribes of the Buteoninae; Lerner & Mindell^[23] proposed separating the eagle groups into their own subfamilies of Accipitridae.

Fish eagles

Fish eagles (or sea eagles) take fish as a large part of their diets, either fresh or as carrion.

Some authors include Gypohierax angolensis, the "vulturine fish eagle" (also called the palm-nut vulture) in this group.^[22] However, genetic analyses indicate it is related to a grouping of Neophron–Gypaetus–Eutriorchis (Egyptian vulture, bearded vulture (lammergeier), and Madagascar serpent eagle).^[24]

The fish eagles have a close genetic relationship with Haliastur and Milvus; the whole group is only distantly related to the Buteo group.^[24]

Fish eagles exist in every continent throughout the world, except for South America.^[25]

Although fish eagles can be found in many different places around the world, they have been classified as "Near Threatened". Reasons such as overfishing, pollution, habitat destruction, and the use of pesticides have contributed to the species' rapid population drop.^[26]

Booted eagles

Booted eagles or "true eagles"^[22][27] have feathered tarsi (lower legs).

Tribe Aquililae or proposed subfamily Aquilinae. Genera: Aquila, Hieraaetus; Spizaetus, Oroaetus, Spizastur; Nisaetus;^[24] Ictinaetus, Lophoaetus; Polemaetus; and Stephanoaetus.^[22][27]

See comments under eagle species for changes to the composition of these genera.

Snake eagles

Most snake or serpent eagles, as the name suggests, primarily prey on snakes.

• Subfamily Circaetinae. Genera: Circaetus, Spilornis, Dryotriorchis, Terathopius.^[22]
• Eutriorchis (subfamily Gypaetinae or Circaetinae).

Despite filling the niche of a snake eagle, genetic studies suggest that the Madagascar serpent eagle (Eutriorchis) is not related to them.^[24]

Over several decades, a great deal of research has been done on the  Snake-eagle's diet, which is mainly made up of reptiles, especially snakes. When it comes to catching snakes, it is generally accepted that the bird exhibits generalist feeding behavior, which means it does not hunt down specific types of snakes but rather feeds on them depending on their availability in the wild.^[28]

Harpy eagles

Harpy eagles^[22] or "giant forest eagles"^[21] are large eagles that inhabit tropical forests. The group contains two to six species, depending on the author. Although these birds occupy similar niches and have traditionally been grouped, they are not all related: the solitary eagles are related to the black hawks and the Philippine eagle to the snake eagles.

• Harpy eagles (proposed subfamily Harpiinae)
• Harpia harpyja, harpy eagle ― Central and South America.
• Morphnus guianensis, crested eagle ― Central and South America.
• Harpyopsis novaeguineae, Papuan eagle ― New Guinea.
• Philippine eagle
• Pithecophaga jefferyi, Philippine eagle ― Philippines.
• Solitary eagles
• Chaco eagle or crowned solitary eagle, Buteogallus (formerly Harpyhaliaetus) coronatus ― South America.
• Solitary eagle or montane solitary eagle, Buteogallus (formerly Harpyhaliaetus) solitarius ― South America.

Species

Martial eagle in NamibiaPhilippine eagle (Pithecophaga jefferyi) in Southern PhilippinesWedge-tailed eagle in AustraliaEastern imperial eagle in Israel

Major new research into eagle taxonomy suggests that the important genera Aquila and Hieraaetus are not composed of nearest relatives, and it is likely that a reclassification of these genera will soon take place, with some species being moved to Lophaetus or Ictinaetus.^[23]

• Bonelli's eagle and the African hawk-eagle have been moved from Hieraaetus to Aquila.
• Either the greater spotted eagle and lesser spotted eagle should move from Aquila to join the long-crested eagle in Lophaetus, or, perhaps better, all three of these species should move to Ictinaetus with the black eagle.
• The steppe eagle and tawny eagle, once thought to be conspecific, are not even each other's nearest relatives.

Family Accipitridae

Main article: Accipitridae

• Subfamily Aquilinae – true eagles, formerly included in Buteoninae
• Genus Stephanoaetus
• Crowned eagle, Stephanoaetus coronatus
• Malagasy crowned eagle, †Stephanoaetus mahery
• Genus Nisaetus – previously included in Spizaetus
• Changeable hawk-eagle, N. cirrhatus
• Flores hawk-eagle N. floris – earlier a subspecies, S. c. floris
• Sulawesi hawk-eagle, N. lanceolatus
• Mountain hawk-eagle, N. nipalensis
• Legge's hawk-eagle, Nisaetus kelaarti – previously a race of S. nipalensis
• Blyth's hawk-eagle, N. alboniger
• Javan hawk-eagle, N. bartelsi
• (Northern) Philippine hawk-eagle, N. philippensis
• Pinsker's hawk-eagle (Southern Philippine hawk-eagle), Nisaetus pinskeri – earlier S. philippensis pinskeri
• Wallace's hawk-eagle, N. nanus
• Genus Spizaetus
• Black hawk-eagle, S. tyrannus
• Ornate hawk-eagle, S. ornatus
• Black-and-white hawk-eagle, S. melanoleucus – formerly Spizastur
• Black-and-chestnut eagle, S. isidori – formerly Oroaetus
• Genus Lophotriorchis
• Rufous-bellied eagle, L. kieneriiA steppe eagle in Lahore Zoo, Pakistan
• Genus Polemaetus
• Martial eagle, Polemaetus bellicosus
• Genus Lophaetus
• Long-crested eagle, Lophaetus occipitalis – possibly belongs in Ictinaetus
• Genus Ictinaetus
• Black eagle, Ictinaetus malaiensis
• Genus Hieraaetus
• Ayres's hawk-eagle, H. ayresii
• Little eagle, H. morphnoides
• Pygmy eagle, H. weiskei – previously subspecies H. m. weiskei
• Booted eagle, H. pennatus
• Haast's eagle, †H. moorei
• Genus Aquila
• Bonelli's eagle, Aquila fasciata – formerly Hieraaetus fasciatus
• African hawk-eagle, A. spilogaster – formerly in Hieraaetus
• Cassin's hawk-eagle, A. africana – formerly in Hieraaetus or Spizaetus genera
• Golden eagle, A. chrysaetos
• Eastern imperial eagle, A. heliaca
• Spanish imperial eagle A. adalberti
• Steppe eagle, A. nipalensis
• Tawny eagle, A. rapax
• Greater spotted eagle, A. clanga – to be moved to Lophaetus or Ictinaetus
• Lesser spotted eagle, A. pomarina – to be moved to Lophaetus or Ictinaetus
• Indian spotted eagle, A. hastata – to be moved to Lophaetus or Ictinaetus
• Verreaux's eagle, A. verreauxii
• Gurney's eagle, A. gurneyi
• Wahlberg's eagle, A. wahlbergi – to be moved to Hieraaetus
• Wedge-tailed eagle, A. audax
• Subfamily Buteoninae – hawks, buzzards and erns
• Genus Geranoaetus
• Black-chested buzzard-eagle, Geranoaetus melanoleucus
• Genus Harpyhaliaetus
• Chaco eagle, Buteogallus coronatus
• Solitary eagle, H. solitarius
• Genus Haliaeetus – sometimes grouped together with Icthyophaga as Haliaeetinae
• White-tailed eagle, Haliaeetus albicilla
• Bald eagle, H. leucocephalus
• Steller's sea eagle, H. pelagicus
• Pallas's sea eagle, H. leucoryphus
• Genus Icthyophaga – sometimes grouped together with Haliaeetus as Haliaeetinae
• Lesser fish eagle, Icthyophaga humilis
• Grey-headed fish eagle, I. ichthyaetus
• African fish eagle, I. vocifer
• White-bellied sea eagle, I. leucogaster
• Sanford's sea eagle, I. sanfordi
• Madagascar fish eagle, I. vociferoides

Short-toed snake eagle in flight

• Subfamily Circaetinae: snake-eagles
• Genus Spilornis
• Crested serpent eagle, Spilornis cheela
• Central Nicobar serpent eagle, S. minimus (subspecies or species)
• Great Nicobar serpent eagle, S. klossi
• Mountain serpent eagle, S. kinabaluensis
• Sulawesi serpent eagle, S. rufipectus
• Philippine serpent eagle, S. holospilus
• Andaman serpent eagle, S. elgini
• Genus Pithecophaga
• Philippine eagle, Pithecophaga jefferyi
• Genus Terathopius
• Bateleur, Terathopius ecaudatus
• Genus Circaetus
• Short-toed snake eagle, Circaetus gallicus
• Beaudouin's snake eagle, Circaetus beaudouini
• Black-chested snake eagle, C. pectoralis
• Brown snake eagle, C. cinereus
• Fasciated snake eagle, C. fasciolatus
• Western banded snake eagle, C. cinerascens
• Genus Dryotriorchis
• Congo serpent eagle, D. spectabilis
• Genus Eutriorchis – placement uncertain, may be part of Gypaetinae or Perninae
• Madagascar serpent eagle, Eutriorchis astur
• Subfamily Harpiinae – harpies, formerly included in Buteoninae
• Genus Morphnus
• Crested eagle, Morphnus guianensis
• Genus Harpyopsis
• Papuan eagle, Harpyopsis novaeguineae
• Genus Harpia
• Harpy eagle, Harpia harpyja

In culture

Eagles, a Chinese Ming period painting; Located at the National Palace Museum

Etymology

The modern English term for the bird is derived from Latin: aquila by way of French: aigle. The origin of aquila is unknown, but it is believed to possibly derive from aquilus (meaning dark-colored, swarthy, or blackish) as a reference to the plumage of eagles.

Old English used the term earn, related to Scandinavia's ørn/örn. It is similar to other Indo-European terms for "bird" or "eagle", including Greek: ὄρνις (ornís), Russian: орёл (orël), and Welsh: eryr.

In the southern part of Finland, near the Gulf of Finland, is the town of Kotka, which literally means "eagle", while the town of L'Aquila in the central part of Italy literally means "the eagle".

The sculpture of eagle at the top of the fountain at Plac Orła Białego in Szczecin, Poland

In Britain before 1678, eagle referred specifically to the golden eagle, with the other native species, the white-tailed eagle, being known as erne. The modern name "golden eagle" for aquila chrysaetos was introduced by the naturalist John Ray.^[29]

The village of Eagle in Lincolnshire, England, has nothing to do with the bird; its name is derived from the Old English words for "oak" and "wood" (compare Oakley).^[30]

Religion and spirituality

Representation of an eagle at Rio Carnival, 2014Garuda, the vahana (mount) of Vishnu, depicted with an eagle's beak and wings

In the ancient Sumerian mythology, the mythical king Etana was said to have been carried into heaven by an eagle.^[31] Classical writers such as Lucan and Pliny the Elder claimed that the eagle was able to look directly at the sun, and that they forced their fledglings to do the same. Those that blinked would be cast from the nest. This belief persisted until the Medieval era.^[32]

The eagle is the patron animal of the ancient Greek god Zeus. In particular, Zeus was said to have taken the form of an eagle in order to abduct Ganymede, and there are numerous artistic depictions of the eagle Zeus bearing Ganymede aloft, from Classical times up to the present (see illustrations in the Ganymede (mythology) page.)^[33]

Eagles appear metaphorically in many translations of the Old Testament. God is spoken of as carrying Israel on "eagles' wings" in Exodus 19:4, Isaiah 40:31 compares those who wait on the Lord to flying eagles, and Psalm 103 mentions renewing one's youth "as the eagle". In explaining this rejuvenation, Augustine of Hippo says in his commentary on the Psalms that eagles' beaks overgrow as they age and that they break them against rocks to restore them.^[34] The translation, however, is uncertain: the word in the Hebrew, נשר, can also be translated vulture,^[35] and is listed alongside specific kinds of vulture in Leviticus' discussion of unclean animals.

The eagle is also often used in Christian iconography to represent the Gospel of John,^[36] and eagle-shaped lecterns are common in Anglican and some Roman Catholic churches.^[37] The eagle was believed to be able to look directly into the sun in the same way that the Gospel of John looks directly at Jesus' divinity, and the great distances the eagle flies represent the spread of the gospel to the ends of the earth.

The United States eagle feather law stipulates that only individuals of certifiable Native American ancestry enrolled in a federally recognized tribe are legally authorized to obtain eagle feathers for religious or spiritual reasons.^[38] In Canada, the poaching of eagle feathers for the booming U.S. market has sometimes resulted in the arrests of First Nations persons for the crime.^[39]

The Moche people of ancient Peru worshiped the eagle and often depicted eagles in their art.^[40] The golden eagle was sacred to the Aztec god Huitzilopochtli while the harpy eagle was sacred to Quetzalcoatl.^[41]

Heraldry

Main article: Eagle (heraldry)

This section does not cite any sources. Please help improve this section by adding citations to reliable sources. Unsourced material may be challenged and removed. (July 2016) (Learn how and when to remove this message)

Coat of arms of Austria.

Coat of arms of Kotka, Finland

Coat of arms of the United States

Eagles are an exceptionally common symbol in heraldry, being considered the "King of Birds" in contrast to the lion, the "King of Beasts". Whereas the lion (e.g. England) usually represents authority, the eagle is the symbol of power. They are particularly popular in Germanic countries such as Austria, due to their association with the Holy Roman Empire. The eagle of the Holy Roman Empire was two-headed, supposedly representing the two divisions, East and West, of the old Roman Empire. This motif, derived from the Byzantine (Eastern Roman) Empire was also adopted by the Russian Empire and is still featured in the Flag of Albania. The Roman eagle was preceded by the eagle of Ptolemaic Egypt and the Achaemenid Empire. In the coat of arms of Kotka, Finland, the eagle is depicted carrying an anchor and the caduceus on its feet.

Heraldic eagles are most often found displayed, i.e. with their wings and legs extended. They can also occur close, i.e. with their wings folded, or rising, i.e. about to take flight. The heads, wings, and legs of eagles can also be found independently.

Eagles symbolize strength, courage, and independence and are commonly found in the heraldry of many nations across the world. Albania, Andorra, Armenia, Austria, Dagestan, Egypt, Germany, Ghana, Indonesia, Iraq, Jordan, Kazakhstan, Mexico, Montenegro, Nigeria, the Philippines, Poland, Palestine, Panama, Russia, Romania, Serbia, South Sudan, Somaliland, Syria, the United States of America, Yemen, Zambia, and Zimbabwe are the nations whose coats of arms feature an eagle. The eagle's continuing significance and worldwide appeal as a forceful symbol in national identity and imagery is demonstrated by its widespread usage.^[42]

Notes

a.     "There are four major groups of eagles: fish eagles, booted eagles, snake eagles and giant forest eagles."^[21]

References

1.     del Hoyo, J; Elliot, A; Sargatal, J., eds. (1994). "New World Vultures to Guineafowl". Handbook of the Birds of the World. Vol. 2. Barcelona: Lynx Nature Books. ISBN 84-87334-15-6.

2.     "eagle". OED. Retrieved 20 July 2024.

3.     Mitkus, Mindaugas; Potier, Simon; Martin, Graham R.; Duriez, Olivier; Kelber, Almut (26 April 2018), "Raptor Vision", Oxford Research Encyclopedia of Neuroscience, doi:10.1093/acrefore/9780190264086.013.232, ISBN 978-0-19-026408-6, retrieved 12 June 2023

4.     Martin, Graham R. (January 1986). "Vision: Shortcomings of an eagle's eye". Nature. 319 (6052): 357. Bibcode:1986Natur.319..357M. doi:10.1038/319357a0. ISSN 1476-4687. PMID 3945316. S2CID 4233018.

5.     Reymond, L. (1985). "Spatial visual acuity of the eagle Aquila audax: a behavioural, optical and anatomical investigation". Vision Research. 25 (10): 1477–1491. doi:10.1016/0042-6989(85)90226-3. ISSN 0042-6989. PMID 4090282. S2CID 20680520.

6.     Mitkus, Mindaugas; Potier, Simon; Martin, Graham R.; Duriez, Olivier; Kelber, Almut (26 April 2018), "Raptor Vision", Oxford Research Encyclopedia of Neuroscience, doi:10.1093/acrefore/9780190264086.013.232, ISBN 978-0-19-026408-6, retrieved 12 June 2023

7.     Leclerc, Georges (2010). The Natural History of Birds: From the French of the Count de Buffon; Illustrated with Engravings, and a Preface, Notes, and Additions, by the Translator. Cambridge University Press. pp. 60–. ISBN 978-1-108-02298-9. Archived from the original on 29 April 2016.

8.     Grambo, Rebecca L. (2003). Eagles. Voyageur Press. ISBN 978-0-89658-363-4. Archived from the original on 30 April 2016.

9.     Grambo, Rebecca L (2003). Eagles. Voyageur Press. p. 32. ISBN 978-0-89658-363-4.

10.                   Stinson, Christopher H (1979). "On the Selective Advantage of Fratricide in Raptors". Evolution. 33 (4): 1219–1225. doi:10.2307/2407480. JSTOR 2407480. PMID 28563923.

11.                   Ferguson-Lees, J.; Christie, D. (2001). Raptors of the World. London: Christopher Helm. ISBN 0-7136-8026-1.

12.                   "Amazing Bird Records". Trails.com. Archived from the original on 20 June 2017. Retrieved 20 July 2012.

13.                   "Deer dropped by eagle knocks out power in Montana". Reuters. 18 June 2011. Retrieved 11 July 2023.

14.                   Watson, Jeff (2011). The Golden Eagle (Second ed.). Yale University Press. ISBN 978-0-30017-019-1.

15.                   Sutton, C.; Dunne, P.; Sibley, D. (1989). Hawks in Flight: The Flight Identification of North American Migrant Raptors. Boston: Houghton Mifflin Harcourt. ISBN 0-3955-1022-8.

16.                   Ferguson-Lees, et al.

17.                   Gamauf, A.; Preleuthner, M. & Winkler, H. (1998). "Philippine Birds of Prey: Interrelations among habitat, morphology and behavior" (PDF). The Auk. 115 (3): 713–726. doi:10.2307/4089419. JSTOR 4089419. Archived (PDF) from the original on 23 August 2014.

18.                   Morgan, A.M. "The spread and weight of the Wedge-tailed Eagle" (PDF). South Australian Ornithologist. 11: 156–157. Archived from the original (PDF) on 24 April 2013.

19.                   Wood, Gerald (1983). The Guinness Book of Animal Facts and Feats. Guinness Superlatives. ISBN 978-0-85112-235-9.

20.                   "European Raptors: Golden Eagle". www.europeanraptors.org (in German). Archived from the original on 7 May 2017. Retrieved 11 September 2017.

21.                   Stalcup, Carolyn. "All About Eagles". The American Eagle Foundation. Archived from the original on 14 July 2014. Retrieved 25 May 2014.

22.                   Rutledge, Hope. "Eagles of the World". American Bald Eagle Information. Archived from the original on 28 May 2014. Retrieved 11 June 2014. from Grambo, Rebecca L. (1999). Eagles. Voyageur Press, Inc. ISBN 9780896583634.

23.                   Lerner, H. R. L.; Mindell, D. P. (2005). "Phylogeny of eagles, Old World vultures, and other Accipitridae based on nuclear and mitochondrial DNA". Molecular Phylogenetics and Evolution. 37 (2): 327–346. Bibcode:2005MolPE..37..327L. doi:10.1016/j.ympev.2005.04.010. PMID 15925523.

24.                   Lerner, Heather R. L.; Mindell, David P. (9 May 2006). "Accipitridae". The Tree of Life Web Project. Archived from the original on 23 December 2014.

25.                   "Sea Eagles, Fish Eagles and Fishing Eagles". www.oiseaux-birds.com. Retrieved 15 February 2024.

26.                   Moshin, Miron; Sayam, Chowdhury (9 May 2019). "Breeding Density and Habitat Selection of the Grey-Headed Fish-Eagle in Noakhali District, Bangladesh". Journal of Raptor Research. 53 (2): 134–141. doi:10.3356/JRR-18-33.

27.                   Bouglouan, Nicole. "The booted eagles throughout the world: introduction". Oiseaux-birds. Archived from the original on 17 May 2014. Retrieved 11 June 2014.

28.                   Onofre, Nuno; Sampaio, Luís (2020). "Feeding Ecology of Short-Toed Snake-Eagle (Circaetus gallicus [Gmelin, 1788]) in the Montados of Iberian Peninsula" (PDF). Silva Lusitana. 28 (2): 155–179. doi:10.1051/silu/20202802139.

29.                   "TrekNature | Whitehead eagle Photo". www.treknature.com. Retrieved 25 March 2022.

30.                   Reaney, P.H. The Origin of English Place Names (1964 ed.). Routledge and Kegan Paul. p. 166.

31.                   Horowitz, Wayne (1998). Mesopotamian Cosmic Geography. Winona Lake, Indiana: Eisenbrauns. pp. 43–59. ISBN 0-931464-99-4. Archived from the original on 6 December 2017.

32.                   Badke, David. The Medieval Bestiary Archived 22 November 2016 at the Wayback Machine

33.                   Hutchinson, John (1749). Philosophical and Theological Works of the Late Truly Learned John Hutchinson. London, UK: James Hedges. p. 402. Archived from the original on 25 April 2016.

34.                   Psalm 103 Archived 8 May 2015 at the Wayback Machine in Augustine's commentary.

35.                   "Lexicon: Strong's H5404 - nešer". Blue Letter Bible. 11 June 2023.

36.                   Fonck, L. (1910). St. John the Evangelist. In The Catholic Encyclopedia (New York: Robert Appleton Company). Retrieved 14 August 2017 from New Advent.

37.                   Delderfield, Eric R. (1966). A Guide to Church Furniture. Newton Abbot: David & Charles.

38.                   Office of Law Enforcement. "National Eagle Repository". Mountain-Prairie Region. United States Fish and Wildlife Service. Archived from the original on 10 October 2007. Retrieved 20 November 2007.

39.                   Sin, Lena (30 April 2006). "Charges laid in eagle-poaching case". The Province. CanWest MediaWorks Publications Inc. Archived from the original on 31 May 2009. Retrieved 20 November 2007.

40.                   Larco Herrera, Rafael, and Berrin, Kathleen (1997) The Spirit of Ancient Peru Thames and Hudson, New York, ISBN 0500018022

41.                   de Borhegyi, Carl (30 October 2012). "Evidence of Mushroom Worship in Mesoamerica". The Yucatan Times. Archived from the original on 12 September 2014. Retrieved 11 September 2014.

42.                   Noor, Naeem (14 April 2024). "Coat of Arms of the World". symbolhunt.com. Retrieved 26 April 2024.

External links

Look up eagle in Wiktionary, the free dictionary.

Wikiquote has quotations related to Eagles.

Wikisource has the text of the 1911 Encyclopædia Britannica article "Eagle".

Wikimedia Commons has media related to Eagles.

• PBS Nature: Eagles
• Eagle photos on Oriental Bird Images
• Eagle videos on the Internet Bird Collection
• Web of the Conservation Biology Team-Bonelli's Eagle, of the University of Barcelona
• Decorah Eagles: 24/7 Live Webcam from The Raptor Resource Project Archived 1 March 2012 at the Wayback Machine
• EagleCAM: White-bellied Sea Eagles Live Webcam at Discovery Centre in Sydney, Australia
• "Eagle" . New International Encyclopedia. 1905.

v t e Subfamily: Buteoninae

 

Authority control databases

Categories: 

• Eagles
• Accipitridae
• Apex predators
• Bird common names
• National symbols of Armenia
• National symbols of Austria
• National symbols of the Czech Republic
• National symbols of Germany
• National symbols of Ghana
• National symbols of Liechtenstein
• National symbols of Mexico
• National symbols of Nigeria
• National symbols of Poland
• National symbols of Romania
• National symbols of Serbia
• National symbols of Spain
• National symbols of Syria
• National symbols of Yemen

• This page was last edited on 9 May 2026, at 19:20 (UTC).