۱۴۰۵ خرداد ۸, جمعه

برغست، موچه، غلمول. Lepidium draba (Cardaria draba) [برغست] – قُنّابَری باشد که شیرازیانش سبزه خوانند. ندانم کِراست: همیشه تا نبود خوید سرخ چون گلنار همیشه تا نبود سبز لاله چون برغست.

برغست. [ ب َ غ َ ] (اِ) تره ٔ بهاری باشد که آن را بپزند و آدمی و چارپایان خورند. (نسخه ای از فرهنگ اسدی نخجوانی ). گیاهی بود که خر خورد بیشتر و زردگلی دارد خرد بسیار گه گاه. (نسخه ای از فرهنگ اسدی ). صاحب منتهی الارب در ذیل تُملول می نویسد گیاهی است نبطی و آن را قُنابری نیز گویند و به فارسی برغست گویند - انتهی . بجند. (ریاض الادویه ). کملول. کر. مُچه. (منتهی الارب). قچه. (ناظم الاطباء). شجرةالبهق. (منتهی الارب). سبزه (بزبان شیرازی). (از یادداشت مؤلف). گیاهی که بیشتر خر خورد و گل زرد دارد. (فرهنگ اسدی نخجوانی). گیاهی باشد خودروی شبیه باسفناج که در آشها داخل کنند و آن بیشتر در میان زراعت و کنارهای جوی آب روید و آنرا مُچه گویند و بعربی قُنابری و غملول وتملول و شجرةالبهق خوانند و بعضی گویند گیاهی است که گل زردی دارد و آنرا بیشتر اوقات بخر و گاو دهند وبعضی دیگر گفته اند تره ایست بهاری و طعم تیزی دارد تازه ٔ آنرا بپزند و بخورند و چون خشک شود به خر و گاو دهند. (برهان) (انجمن آرا) (آنندراج). قنابری. (بحرالجواهر). کرغست. (اسدی). غملول. (مهذب الاسماء). برغشت. ورغست. پزند. بچند. (مهذب الاسماء) :
همیشه تا نبود خوید سرخ چون گلنار
همیشه تا نبود سبز لاله چون برغست.
؟ (از فرهنگ اسدی).
- برغست خائیدن ؛ جویدن برغست. ژاژ خائیدن:
بسان ماده خر خایید برغست.
سوزنی.
- || به علامت تیزی شهوت و اشتها دندانهابهم زدن چنانکه ماده خر.
- || ژاژ خائیدن. هرزه دراییدن. یافه سراییدن. (یادداشت دهخدا) :

رودکی استاد شاعران جهان بود
صدیک از او توئی کسایی برگست
خاک کف پای رودکی نسزی تو
هم نشوی کوشه او چه خائی برغست.
کسائی.

بر این قوافی گر سوزنی نه ای شاعر
خدای داند تا چند خایدی برغست.
سوزنی (از آنندراج).

مؤلف گوید بیت دوم کسائی ظاهراً:
هم بسزی لوشه ٔ چو... و لوشه صورتی از لبیشه و لویشه باشد.
بیت اول نسخه ٔ فرهنگ اسدی نخجوانی در برگست شاهد می آورد این است :

رودکی از قطب شاعران جهان بود
شد ز یکی آرزو کسائی پرگست.

که مصراع دوم ظاهراً «شد ز یکی آرزو کسائی پرگست » باشد و گمان می کنم حدس من صائب باشد چه صاحب فرهنگ اسدی قید «که بیشتر خر خورد را» برای روشن کردن معنی بیت خود در استشهاد به این شعر می آورد یعنی چون هرزه درائی و برغست خائی و دعوی همالی رودکی کنی درصورتی که خاک پای او را هم نسزی و سزاوار لویشه باشی.
در فرهنگ اسدی چ پاول هورن در کلمه ٔ فرغست که صورتی دیگر برغست است از لمعانی عباسی بیتی بشاهد آورده که هرچند نامفهوم است ولی مؤید این است که برغست خائیدن همان ژاژ خائیدن باشد و شعر این است:

ای میر شاعرانست داده ژاژ انک
من ژاژ نی ولیکن فرغستم.
(یادداشت مؤلف).

|| جل وزغ و آن چیزی باشد سبز که در روی آبهای ایستاده می ایستد. (برهان ) (انجمن آرا) (ناظم الاطباء). خزه آن سبزیی که بر روی آبها بندد و بایستد ووزغ بر آن منزل کند. (انجمن آرای ناصری ). طلحب. (ناظم الاطباء). بزغسمه. || جوی آبی که برزیگران از منبع بجانب زراعت برند. (برهان) (انجمن آرا) (ناظم الاطباء) :


و گرْش آب نبودی و حاجتی بودی
ز نوک هر مژه ای راندمی دوصد برغست.
خسروانی (از آنندراج).

///////////////////
موچه . [ چ َ / چ ِ ] (اِ) به لغت اصفهان قُنابری است. (تحفه ٔ حکیم مؤمن). رجوع به قُنابری و موجه شود. || گیاهی خودرو از تیره ٔ چلیپائیان است که در مزارع میروید و بمناسبت ریشه های بلند و عمیقش یکی از آفات مزارع است و در رنگرزی به کار است.
///////////////

قنابری . [ ق ُ ب َ را ] (ع اِ) سبزی غملول. (اقرب الموارد). نوعی از تره. (منتهی الارب ). اسم عربی غملول است که به فارسی برغست نامند. (فهرست مخزن الادویة) (مهذب الاسماء). تملول. (یادداشت مؤلف).  کملول. (یادداشت مؤلف). بچند. بژند. سبزج. قُنّابَری ̍ یا کُنابِری و آن را به عربی غملول و نملول و قملول و فوهق و شجرة البهق و به یونانی قیفهیمالون و برومی قبار و مبدوس و بخراسانی برغشت و به فارسی بزندو بخند و به شیرازی سبزه و سوده و به اصفهانی موجه نامند. ماهیت آن : نباتی است که در اول ربیع میروید وتا آخر آن میماند و بغدادی گفته از بقول صحرائی است و برگ آن کوچکتر از برگ کاسنی صحرایی و با اندک حدت و تلخی و گل آن سفید باریک و تخم آن اغبر رقیق ، و صاحب تحفه نوشته برگ آن شبیه به اسفناج با اندک تندی و تلخی است ، و بقدر شبری و ساق آن باریک و گل آن سفیدریزه و تخم آن در غلافی بقدر نخود و در هر غلاف چهار عدد بسیار شبیه بخردل و بهترین آن تازه ٔ آن است که در شاخه های آن اندک سرخی باشد طبیعت آن گرم در اول و خشک در آخر آن و بعضی در دوم خشک گفته اند. افعال و خواص آن لطیف وجالی و مقطع و از ادویه ٔ نافعه است جهت محرورین و مبرودین هر دو اعضاء الصدر والغذاء و النقض منقی سینه و ریه از کیموسات غلیظه و مفتح سده ٔ کبد و طحال و مدر بول و حیض و شیر و عرق و آشامیدن آب آن اطلاق طبیعت و رفع یرقان و مغص و اخراج کیموسات غلیظه مینماید و ضماد آن جهت بواسیر و مغص و تحلیل صلابات رحم نافع الزینه جهت کلف و وضح و بهق بهترین دوای است ضماداً و شرباً و گفته اند خوردن آن به اندک زمانی و قلیل الایامی وضح را زایل میگرداند و به دستور تدهین آن جهت امراض مذکوره و زخم پستان و ضماد آن جهت نهش جمیع هوام سمی مؤثر و مضار آن اینکه مولد سوداست خصوصاً نمک پروده ٔ آن ، مصلح آن طبخ و بریان نمودن آن است و روغن ها مانند بادام و کنجد و غیر آن و گفته اند مصلح آن هلیله ٔ کابلی است و شکر. (مخزن الادویة).و رجوع به تحفه ٔ حکیم مؤمن و تذکره ٔ انطاکی شود.
////////////////
بژند. [ ب َ ژَ ] (اِ) گیاهی باشد خوشبوی . بعضی برغست را گویند. و آن گیاهی باشد خودروی شبیه به اسفناج که در غله زارها و کنارهای جوی آب روید و در آشها کنند. (برهان ) (انجمن آرای ناصری ). بعضی به معنی چوب بقم دانسته اند که آن را پزند و سرخ رنگ کنند و به زای عجمی اصح از عربی است. (انجمن آرای ناصری ) (آنندراج ). بچند. قنابری . پژند. هجند. مُچه. (یادداشت بخط مرحوم دهخدا). || حنظل. (انجمن آرای ناصری ) (آنندراج ). عملول . بجند. غملول. (یادداشت بخط مرحوم دهخدا). و رجوع به پژند شود.
////////////////

علت استقبال از این ۲ گیاه بومی در چهارمحال و بختیاری چیست؟

شهرکرد- ایرنا- شِنگ و مُچه در ردیف گیاهان و سبزی‌های خوراکی و دارویی استان چهارمحال و بختیاری قرار دارند که در فصل بهار رویش دارند و برداشت آن در بین برخی از مردم این استان در اردی بهشت‌ماه رواج دارد.


به گزارش ایرنا، هر ساله در فصل بهار با زنده شدن دوباره زمین و طبیعت، گیاهان کوهی خودرو در چهارمحال و بختیاری رنگ و بوی تازه‌ای به سفره‌های مردم می‌دهند و مردم محلی و گردشگران با حضور در دامن دشت و کوه اقدام به برداشت این گیاهان می‌کنند.

شرایط اقلیمی چهارمحال و بختیاری محل مناسبی برای رشد بسیاری از گیاهان دارویی و سبزی‌های کوهی خوراکی است.مردم استان با شناخت گونه‌های گیاهی، ارزش غذایی، عطر و طعم متفاوت و خواص هریک از آنها هر سال در فصل بهار به دامن کوه رفته و ضمن گشت و گذار به چیدین این گیاهان می‌پردازند.

از مهمترین گیاهان و سبزی‌های کوهی و محلی استان که در فصل بهار رشد می‌کند، می‌توان به کَنگر، شِنگ، مُچه، بون‌سرخ، موسیر، سیر کوهی، کاردین، آویشن، تره کوهی، سیردینگ، ریواس و کلوس یا کرفس کوهی اشاره کرد.

استفاده تازه از این سبزی‌ها در غذا به ویژه در طبخ آش و خشک کردن آن برای فصول دیگر سال بسیار متداول است.

در این میان طبخ آش با سبزی کوهی شِنگ و مُچه طرفداران زیادی در استان دارد و این سنت مردم محلی استان سبب شد تا مهارت طبخ آش شنگ و مچه در سال گذشته به عنوان اثر ناملموس در ردیف آثار ملی ثبت شود.

بیشتر بخوانید:

پرونده پنج اثر میراث ناملموس از چهارمحال و بختیاری برای ثبت ملی تهیه شد

مهارت طبخ آش شِنگ و مُچه





یک مدرس آشپزی و مربی صنایع غذایی در خصوص نحوه طبخ آش شِنگ و مچه به خبرنگار ایرنا گفت: این آش همانند دیگر آش‌ها با سبزی و حبوبات طبخ می‌شود که نوع سبزی این آش از شنگ و مُچه گیاهان رویشی در فصل بهار است.

نرگس کریمیان افزود: در ابتدا حبوبات را با آب درون یک قابلمه ریخته می‌شود و روی حرارت ملایم قرار می‌گیرد تا بپزد و از سوی دیگر سبزی‌ها را شسته و خرد کرده و زمانی که حبوبات نیم پز شد سبزی به بقیه مواد اضافه می‌شود.

وی ادامه داد: شنگ نسبت به مچه دیرپز تر است برای همین زودتر به مواد اضافه می شود تا خوب بپزد و می‌توان مواد پیاز داغ را که به طور معمول برای همه آش‌ها استفاده می‌شود داخل آش ریخت و بخشی از آن را برای تزیین روی آش نگه داشت.

این بانوی اهل چهارمحال و بختیاری تصریح کرد: آش را تا زمانی که خوب جا بیفتد روی حرارت قرار می‌دهیم و پس از آن می توان آش را با کشک و پیاز داغ تزیین و میل کرد.

خواص دارویی شِنگ و مُچه



عضو هیات علمی دانشکده منابع طبیعی دانشگاه شهرکرد نیز در خصوص گیاه‌شنایی و خواص این گونه‌های گیاهی گفت: گیاهان و سبزی‌های کوهی علاوه‌ بر اینکه لذیذ هستند و مصرف غذایی دارند بلکه دارای خواص دارویی نیز هستند.

علی‌اصغر نقی‌پور در گفت و گو با خبرنگار ایرنا افزود: در مجموع هشت هزار و ۴۷۵ گونه گیاهی در کشور شناسایی شده است که از این تعداد ۲ هزار و ۳۸۸ گونه آندمیک یا انحصاری ایران است.

وی تصریح کرد: در چهارمحال و بختیاری نیز حدود یک هزار و ۴۰۰ گونه گیاهی شناسایی شده که نزدیک به ۴۰۰ گونه آن گیاهان دارویی و معطر هستند که از این تعداد گونه شناسایی شده حدود ۲۰۰ گونه آن دارای اطلاعات جامع کاربردی دارویی است.

این عضو هیات علمی دانشگاه شهرکرد در خصوص گیاه‌شناسی گونه شِنگ، گفت: بر اساس آخرین یافته‌های علمی شِنگ که نام علمی آن Tragopogon است دارای ۲۵ گونه در ایران است که از این تعداد ۹ گونه آن انحصاری ایران است و در هیچ کجای دنیا رشد ندارد.

نقی‌پور ادامه داد: زاگرس و به خصوص استان چهارمحال و بختیاری یکی از خاستگاه‌های اصلی رویش این گیاه دارویی و غذایی است، یکی از گونه‌های مهم این جنس، شِنگ بختیاری با نام علمی Tragopogon bakhtiaricus است که جزو گونه‌های انحصاری کشور است، مردم منطقه زاگرس و به خصوص این استان، در اوایل فصل بهار برگ تعدادی از گونه‌های شنگ از جمله Tragopogon graminifolius را برداشت و مورد استفاده قرار می‌دهند.

وی با اشاره به خواص دارویی گیاه شِنگ، اظهار داشت: این گونه گیاهی خواص ضدباکتریایی دارد و مطالعات متعددی در این خصوص انجام شده است، همچنین مشکلات گوارشی را مداوا کرده، التیام‌دهنده زخم است و خواص دارویی فراوانی دارد.

این استادیار مهندسی طبیعت دانشگاه شهرکرد به خواص گیاه مُچه با نام علمی Lepidium draba (Cardaria draba)نیز اشاره کرد و گفت: مطالعات موجود نشان می‌دهد این گونه ترکیبات ارزشمندی به نام سولفوروفان داشته که خاصیت ضدمیکروبی دارد.

نقی‌پور ادامه داد: این گیاه ضدسرطان است و از امراض گوارشی جلوگیری کرده و کاهنده فشار خون است وهمچنین برای جذب فلزات سنگین نظیر روی، سرب، منگنز و آهن نیز کاربرد دارد، ساقه‌های مچه منبع غنی از پروتئین است و به همین سبب است که با رویش این گیاه در فصل بهار از گذشته مردم بومی مناطق مختلف استان علاقه زیادی به چیدن و مصرف آن دارند.

وی افزود: با این وجود باید گفت مُچه به عنوان یک گونه گیاهی مهاجم در دنیا محسوب می‌شود و در اروپا و آمریکا به مزارع کشاورزی آسیب وارد می‌کند اما در غرب آسیا و ایران گونه ای بومی شده است و مصارف خوراکی و دارویی دارد.



این عضو هیات علمی دانشکده منابع طبیعی دانشگاه شهرکرد با بیان اینکه گونه‌های گیاهی شِنگ و مُچه گونه‌هایی چندساله هستند، تصریح کرد: به این معنا که رویش این گیاهان به طور عموم دائمی و پایا است و بنابراین برداشت غیراصولی از آنها موجب از بین رفتن گیاه شده و بهره‌برداری از آن در سال‌های بعد را غیرممکن می‌کند.

نقی‌پور در خصوص نحوه اصولی برداشت این گونه‌های گیاهی اظهار داشت: نحوه جمع‌آوری گونه‌های چندساله باید با فاصله از زمین باشد یعنی با ریشه از زمین خارج نشوند و قسمتی که برداشت می‌شود دست‌کم چند سانتی‌متر از خاک فاصله داشته باشد.

وی در خصوص مدت زمان رویش گونه گیاهی شنگ و مچه نیز گفت: مدت زمان رویش این گیاهان در مناطق مختلف اقلیمی تا حدودی متفاوت است اما به طور کلی در فصل بهار رویش دارند.

این عضو هیات علمی دانشگاه نحوه برداشت گیاهان کوهی را موضوع مهمی دانست و گفت: برداشت زیاد گیاهان دارویی از مراتع و جنگل‌ها یکی از مسائل مهم در حوزه حفاظت محیط زیست و مدیریت منابع طبیعی است که نیاز به توجه ویژه دارد.

نقی‌پور ادامه داد: گیاهان دارویی به عنوان یکی از ثروت‌های طبیعی هر منطقه، نقش بسیار مهمی در درمان بیماری‌ها و حفظ سلامتی انسان‌ها دارند اما برداشت بی‌رویه و غیرقانونی این گیاهان می‌تواند به شدت بر موجودات زنده و محیط زیست تأثیر منفی بگذارد.

وی با تاکید بر اینکه برداشت بیش از حد می‌تواند منجر به کاهش و یا انقراض گونه‌ها در طبیعت شود، اظهار داشت: این امر به طور مستقیم بر تنوع زیستی و استفاده‌های آینده از این گیاهان تاثیرگذار است.



به گفته این استاد دانشگاه از جمله راهکارهایی برای مقابله با برداشت زیاد گیاهان دارویی می‌توان به آموزش و اطلاع‌رسانی به جامعه در مورد اهمیت حفاظت از این گیاهان و ایجاد قوانین و مقررات سختگیرانه‌تر اشاره کرد. همچنین، توسعه کشت و پرورش مستقیم گیاهان دارویی در مزارع و باغات می‌تواند به کاهش فشار بر منابع طبیعی کمک کرده و در عین حال نیازهای بازار را تامین کند.

نقی‌پور افزود: البته هنوز برخی از گونه‌های گیاهی نیز وجود دارد که با وجود اینکه ممکن است اهمیت دارویی داشته باشند اما ناشناخته مانده و تحقیقات علمی در مورد آن‌ها انجام نشده است از همین رو باید در حفظ این گونه‌ها نیز اهتمام ورزید.

وی تصریح کرد: همچنین باید به این نکته اشاره کرد که متاسفانه در سال‌های اخیر، مراتع و جنگل‌های استان به شدت در معرض تخریب قرار گرفته‌اند و بسیاری از گونه‌های گیاهی ارزشمند آن رو به نابودی گذاشته است.

به گزارش ایرنا، چهارمحال و بختیاری از آنجا که یکی از مرتفع‌ترین استان‌های ایران است و آب و هوایی کوهستانی دارد از نظر پوشش گیاهی و به دنبال آن گیاهان دارویی بسیار غنی است.

ویژگی‌های طبیعی و اقلیمی این استان، نوع خاک، بارش، دمای هوا و مکان جغرافیایی و ارتفاعات شرایطی را پدید آورده است که این استان را به یکی از مهمترین رویشگاه‌های گیاهان دارویی در کشور تبدیل کرده است.

۸۷ درصد مساحت این استان کوهستانی است و بنابر یافته‌های موجود تاکنون بیش از یک هزار و ۴۰۰ گونه گیاهی در آن شناسایی شده است که از این تعداد ۴۰۰ گیاه جنبه دارویی، خوراکی و صنعتی دارد و ۲۷ گونه خاص این استان است و در هیچ یک از مناطق دنیا رشد نمی کند.

/////////////////

نام گونه گیاهی 🌿 اَزمک،، بوشی،، بیجندک،، قنابری ،،درابا،،

گویش محلی 🌿 قنگاوڵە،، قناوڵە ،،سۆڵەکە

زبان کوردی 🌿 پوپ که له شیر،، چه مه ماره،،چندپنچکه،، سه ربه دونه،، ما سه وا،، ته تران،،قنگاوله،، توف وه سره،،،دۆبەسەرە ، دووپەلە ، قوناگرە ، قوناولە،،ماست به سه ره،، تاڵە گە زە، کە رە تلخە

زبان عەرەبی:🌿 القنيبرة الحادة ، الجنيبرة،، حرف مشرقی،، قنابری

زبان ترکی🌿 ایت اوتو ، آق باش ، قوخاغان

اطراف تبریز 🌿« ق جی »

در فارسی کهن با نام 🌿برغست (ورغست، ورغشت)

سیستانی 🌿 سبزی سوزی

تهرانی 🌿 اُزمه

بیرجندی 🌿 بجند

شیراز ،،فارس 🌿مُچَه،، سبزه صحرا

خراسان 🌿بلقس

خراسان شمالی،، قوچان🌿قیجی،، بالغاز

ایلام 🌿 توفگه وه سر

لری بختیاری 🌿 موچه ،، گت،گت

ترکی های ساوه 🌿 اشک حوشماسی، توخله باش

شهریار 🌿موققو

دامغان 🌿موقو

کرمان 🌿موکو

فریمان 🌿بِجِندَک

کاربرد 🌿دارویی، خوراکی ،،( برای کوکو،، پلو،، آش،، دمپخت،،) و .... استفاده میشود موقعی که گیاه آن تازه و نابالغ هست

فرمانرو:🌿گیاه

(طبقه‌بندی‌نشده):🌿گیاهان گلدار

(طبقه‌بندی‌نشده):🌿دولپه‌ای‌های نو

(طبقه‌بندی‌نشده):🌿رزیدها

راسته:🌿کلم‌سانانBrassicales

تیره:🌿شب‌بویانBrassicaceae

سرده:🌿ازمک (سرده)

از خانواده 🌿 Cruciferae

از جنس 🌿 Lepidium

گونه:🌿L. draba

از رده 🌿 Magnoliopsida

وضعیت 🌿 ACCEPTED

نام های مترادف 🌿Lepidium draba

نام انگلیسی گیاه 🌿Hoary Cress

نام علمی گیاه 🌿Lepidium draba L

= Cardaria draba L

شما به گویش محلی این گونه گیاهی را چه می‌نامید ؟🌷

✅در عربی غملول و تملول و

نسلول و فوهق و شجره البهق و به یونانی قيفهيمالون و به رومی قرار و مبدوس و به خراسانی برغثت و به فارسی بزند و بخند و به شیرازی سبزه و سوده و به اصفهانی موجه استاد این اسم ها رو در کتاب مخزن الادویه برای این گیاهآورده اند



💊خواص ضد باکتریایی و ضد سرطانی سولفوروفان منجر به حذف هلیکوباکتر شده و از شیوع امراض گوارشی جلوگیری می‌کند. این ترکیب همچنین سبب کاهش فشارخون و کاهش ابتلا به سرطان می‌شود.

💊دارای طبع گرم و خشک، از تیره شب بو ، قسمت دانه و برگ قابل مصرف است ، نرم کننده سینه ، برگ دارای ویتامین ث فراوان از این رو برای پوست بسیار مفید است، اشتها آور ، تصفیه خون ، پاک کننده سینه از خلط ، درمان لکه های پوستی، درمان زخمهای سطحی، درمان جای نیش حشرات ، تقویت سیستم ادراری، خاصیت ضد باکتریایی ، خاصیت ضد انگلی

منع مصرف 🌿در زنان باردار و شیرده

⛰️در استان کرمانشاه در ماهیدشت، اسلام آبادغرب، گیلانغرب، پاوه، نوسود، کرمانشاه و سرپل ذهاب قابل برداشت است.

/////////////////////

شیطرج . [ طَ رَ ] (اِ) دارویی است هندی و بسیار تیز و تند. (ناظم الاطباء). گیاهی است از تیره ٔ برغست ها که علفی و نسبتاً زیباست . ارتفاعش بین 30 سانتی متر الی 1/2 متر می باشد. این گیاه دارای ساقه های منشعب و شاخه های زاویه دار است که به حالت خودرو در برخی نقاط اروپا و ایران و آسیای صغیر و شمال افریقا می روید. برگهای قاعده ٔ آن بیضوی و بزرگ ولی سایر برگها نوک تیز و باریک و کوچکند. بر روی شاخه های متعدد آن گلهای گلی یا بنفش رنگ ظاهر می شوند. حشیشةالاسنان . (فرهنگ فارسی معین ). به هندی چتر را گویند.برگ آن به برگ سپندان ماننده است و درازی قصبه ٔ او تا یک گز باشد و آن دو نوع است : پارسی و هندوی . (از تذکره ٔ صیدنه ٔ ابوریحان بیرونی ). رجوع به تحفه ٔ حکیم مؤمن و اختیارات بدیعی و ذخیره ٔ خوارزمشاهی شود.

/////////////////
ازمک (نام علمی: Lepidium draba L. پیش از این: Cardaria draba) یکی از گیاهان است. ازمک دارای گل های کوچک سفید رنگ است که به صورت خوشه در کنار هم قرار گرفته اند.

گل های کوچک و سفید رنگ گیاه ازمک

ازمک در ایران و در منطقه سیستان به وفور یافت میشود همچنین در بلندی‌های بالای ۲۵۰۰ متر در استان کهگیلویه و بویراحمد می‌روید. این گیاه مصرف خوراکی دارد و دارای خواص دارویی نیز هست.

در فارسی کهن با نام برغست (ورغست، ورغشت) شناخته می‌شد.[۱] برخی نیز این گیاه را با نام مچه می‌شناسند.

جستارهای وابستهفهرست گیاهان

منابع
دهخدا. «برغست». واژه‌یاب.

مرکز گردشگری علمی فرهنگی دانشجویان ایران بایگانی‌شده در ۲۸ مارس ۲۰۰۸ توسط Wayback Machinehttp://www.weeds.ir/!/we/index.php?page=view&id=118[پیوند مرده]

در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ ازمک موجود است.



این یک مقالهٔ خرد زیست‌شناسی است. می‌توانید با گسترش آن به ویکی‌پدیا کمک کنید.

رده‌ها: آرایه (زیست‌شناسی) نام‌گذاری‌شده توسط کارل لینه
ازمک
گونه‌های گیاهی مهاجم
گونه‌های گیاهی نام‌گذاری‌شده توسط کارل لینه
گیاگان ایران
گیاهان توصیف‌شده در ۱۷۵۳ (میلادی)
این صفحه آخرین‌بار در ۱۸ فوریهٔ ۲۰۲۶ ساعت ۱۱:۲۴ ویرایش شده است.
این صفحه با استفاده از پارسوئید رندر شده است.
////////////////
القنيبرة الحادة أو حرف مشرقي أو درابي أو قنيبرة (باللاتينية: Cardaria draba) أو القنيبرة الحادة نويع الحادة (باللاتينية: Cardaria draba subsp. chalepensis) نوع نباتي يتبع جنس القنيبرة من الفصيلة الصليبية. وتسمى شعبيا باللغة الدارجة «الجنيبرة».

البيئة والانتشارموطنها بلاد الشام ومصر والمغرب العربي وأوروبا وبعض مناطق القوقاز.

المصادر
Caroli Linnæi (1753), Species Plantarum: Exhibentes plantas rite cognitas ad genera relatas (باللاتينية), vol. 2, p. 645, QID:Q21856107
سمير إسماعيل الحلو (1999)، القاموس الجديد للنباتات الطبية: أكثر من 2000 نبات بأسمائها العربية والإنجليزية واللاتينية (بالعربية والإنجليزية واللاتينية) (ط. 1)، جدة: دار المنارة، ص. 28، OCLC:1158805225، QID:Q117357050
سمير إسماعيل الحلو (1999)، القاموس الجديد للنباتات الطبية: أكثر من 2000 نبات بأسمائها العربية والإنجليزية واللاتينية (بالعربية والإنجليزية واللاتينية) (ط. 1)، جدة: دار المنارة، ص. 61، OCLC:1158805225، QID:Q117357050
أحمد عيسى (1930)، معجم أسماء النبات (بالعربية والفرنسية واللاتينية والإنجليزية) (ط. 1)، القاهرة: الهيئة العامة لشؤون المطابع الأميرية، ص. 107، OCLC:122890879، QID:Q113440369
موقع لائحة النباتات نسخة محفوظة 23 مايو 2019 على موقع واي باك مشين. أنواع القنيبرة (بالإنكليزية). تاريخ الولوج 11 آب 2013. نسخة محفوظة 20 سبتمبر 2018 على موقع واي باك مشين.
مركز دراسات التنوع الحيوي، نابلس. القائمة الوطنية للنباتات الطبية في فلسطين. تاريخ الولوج 11 آب 2013. نسخة محفوظة 24 يناير 2013 على موقع واي باك مشين.
قاعدة البيانات الأوروبية-المتوسطية للنباتات. خريطة انتشار القنيبرة الحادة (بالإنكليزية). تاريخ الولوج 11 آب 2013. نسخة محفوظة 09 يناير 2018 على موقع واي باك مشين.
Lepidium draba في المشاريع الشقيقة
وسائط من كومنز
صفحة من ويكي أنواع


معرفات الأصنوفة
دليل الأصنوفة المرجعي (TAXREF)المَرفَق العالمي لمعلومات التنوع الحيوي (GBIF)أنا عالم طبيعة (iNaturalist)جمعية تيلا بوتانيكا (Tela-botanica)الفهرس الدولي لأسماء النباتات (IPNI)مُعرِّف الحياة النباتية في أمريكا الشمالية (FNA)موسوعة الحياة (EoL)الحياة النباتية في الصين (FOC)الشبكة الوطنية للتنوع الحيوي (NBN)كلفلورا (Calflora)المركز الوطني الأمريكي لمعلومات التقانة الحيوية (NCBI)قاعدة بيانات بلنتاريوم (Plantarium)قاعدة بيانات النباتات في إفريقيا (APDB)قاعدة بيانات "دنتكسا" (Dyntaxa)قاعدة بيانات قائمة النباتات (PlantList)الحياة النباتية (FloraBase)قاعدة بيانات تربيكوس (Tropicos)قاعدة بيانات النباتات الوعائية في كندا (VASCAN)السجل المُؤقَّت للأنواع البحريَّة وغير البحريَّة (IRMNG)سجل الأحياء في نيوزيلندا (NZOR)سجل الأنواع الهولندية (NSR)نظام معلومات التصنيف المتكامل (ITIS TSN)
بوابة الوطن العربي
بوابة علم النبات



هذه بذرة مقالة عن نبات متعلقة بالفصيلة الكرنبية بحاجة للتوسيع. فضلًا شارك في تحريرها.

تصنيفات: أصنوفات سماها كارولوس لينيوس
الحياة النباتية في الوطن العربي
رشاد (جنس)
نباتات ألبانيا
نباتات ألمانيا
نباتات أيرلندا
نباتات البوسنة والهرسك
نباتات الدنمارك
نباتات السويد
نباتات الشام
نباتات المجر
نباتات المغرب العربي
نباتات النرويج
نباتات النمسا
نباتات اليونان
نباتات إسبانيا
نباتات إستونيا
نباتات إيطاليا
نباتات بريطانيا
نباتات بلجيكا
نباتات بلغاريا
نباتات بولندا
نباتات تركيا
نباتات تشيكيا
نباتات روسيا
نباتات رومانيا
نباتات سلوفاكيا
نباتات سلوفينيا
نباتات سويسرا
نباتات صربيا
نباتات فنلندا
نباتات كرواتيا
نباتات لاتفيا
نباتات ليتوانيا
نباتات مصر
نباتات مولدوفا
نباتات هولندا
نباتات وصفت في 1753
آخر تعديل لهذه الصفحة كان يوم 7 نوفمبر 2024، الساعة 14:16.
تمت معالجة الصفحة باستخدام Parsoid.
////////////////////

Lepidium draba, commonly known as hoary cress, whitetop, whiteweed, or peppergrass, is a perennial plant species in the mustard family, Brassicaceae.[1][2] It is native to Eurasia, specifically regions of Europe and western to central Asia, but has become widely distributed across the globe.[2][3] The species was first recorded in the United States around 1862, believed to have been unintentionally introduced through contaminated agricultural seed or ship ballast.[2] Since then, it has been found throughout most of the United States, as well as in Canada and parts of Mexico.[1][2][4]

Description

Typically each flower has four petals

Whitetop is a perennial herb that reproduces by seeds and by horizontal creeping roots.[5] The stem is stoutish, erect or spreading, 10 to 80 cm tall, branched, covered sparsely with grayish, soft hairs.[6] The leaves are alternate, simple, and mostly toothed. Basal leaves measure 4-10 cm in length, have short petioles, and are lanceolate to ovate in shape.[7] Upper stem leaves are sessile, 2-6.5 cm long, and oblong to tapering, with broad bases that clasp the stem.[8]

The plant produces slightly domed, corymb-like clusters of white flowers, in which the individual flower stalks grow upward from various points off the branch to approximately the same height.

Flowering

Flowering usually occurs in the spring to early summer. Each flower typically has four white petals measuring 3-5 mm in length, approximately twice as long as the sepals.[7][9] After flowering, the plant forms heart-shaped seed pods called silicles, each containing two seeds.[10]

Dense, flat-topped corymbs of L. draba during blooming period in the spring to early summer[3]

Distribution

Distribution map of L. draba in the United States

Lepidium draba has become widely distributed beyond its native range. In North America, it is now found throughout most of the United States, particularly in the central and western regions, as well as in Canada and parts of Mexico.[1][2][4] It has been suggested that native grasses from the Poa genera may be able to outcompete whitetop in North America.[11] A distribution map demonstrates its spread across North America.

Behavior

Reproduction

Lepidium draba reproduces through both clonal (vegetative) and sexual (seed-based) methods, with clonal reproduction being the dominant method.[2] The plant spreads via lateral rhizomes, allowing it to expand rapidly and form dense, interconnected patches.[4] Individual plants can produce hundreds of new shoots each year, contributing to the formation of large, long-lived colonies.[4] This clonal growth allows the plant to persist even under abnormal conditions, as it can regenerate easily from root fragments, especially after disturbance.[4]

In addition, L. draba produces seeds in large quantities through sexual reproduction. A single shoot can produce hundreds of seed pods, each containing two seeds.[10] These seeds can remain viable in the soil for several years and germinate in the spring and fall.[4] While seed production plays a smaller role in local population expansion, it is important for long-distance dispersal and the establishment of new populations. As a result, these reproductive methods make L. draba highly resilient and difficult to control.

Invasiveness

Today, Lepidium draba is recognized as a noxious weed and as an invasive species in many areas due to its ability to thrive in disturbed areas such as agricultural fields, roadsides, and rangelands, where it spreads rapidly and dominates native plant species.[4] Its invasiveness is also due to its extensive rhizomatous root system, which allows the plant to spread rapidly through clonal expansion and form dense, persistent patches and expand several meters per year without relying on seed production.[10][2][4] Additionally, the plant can regenerate from small root fragments and is highly resistant to mechanical and chemical control methods.[4]

L. draba forming a dense monoculture in a disturbed field

Although clonal reproduction is dominant, human activities have played a significant role in its spread, particularly through the movement of contaminated agricultural seeds such as alfalfa.[2] Once established, the plant continues to spread unintentionally through agricultural practices and in disturbed environments, including agricultural systems and riparian zones, where it outcompetes native plants.[4] Its high environmental tolerance further supports its persistence and success as an invasive species across a wide range of conditions.[4]

In addition, the plant may show allelopathic effects by releasing chemical compounds that prevent the growth of surrounding plant species and reduce competition.[4] Its persistence, rapid spread, and adaptability allow it to outcompete those that are native to the environment and dominate invaded ecosystems, making it a significant ecological concern.

Ecological Impact

The ecological impacts L. draba has in the regions it invades are significant. It reduces biodiversity by outcompeting native plant species, which leads to simplified plant communities and disrupted ecosystems.[4][12] This can affect organisms that depend on those plants for food and habitat.

In addition to its ecological effects, it negatively impacts agricultural systems. It can reduce crop yields and forage quality in pastures, making it problematic for farmers and land managers.[1] The plant also serves as a host for various agricultural pests, specifically for those that affect crops within the Brassicaceae, which can potentially increase pest pressure in nearby cultivated fields.[4][12]

Moreover, L. draba contains chemical compounds known as glucosinolates, which can be toxic to livestock if consumed in large quantities.[4] These compounds may also contribute to its ability to interfere with surrounding plant growth.

Ecology and Competition

Lepidium draba is a highly competitive, disturbance‑adapted perennial whose success is driven by vigorous clonal growth, deep root reserves, and potent chemical defenses that suppress neighboring vegetation.[13] Its ability to rapidly colonize disturbed soils allows it to dominate plant communities and outcompete both native and agricultural species.[13] Genetic analyses from both native Eurasian populations and introduced North American populations reveal unexpectedly high genetic diversity, indicating that the species experienced multiple introduction events rather than a single founder effect or genetic bottleneck. This broad genetic base likely enhances its ecological flexibility and contributes to its strong competitiveness.[13]

Monocultures of L. draba infesting a roadside

Generally, the plant thrives in disturbed, nutrient‑rich, and open habitats such as agricultural fields, roadsides, and abandoned lands, where reduced competition enables rapid establishment and spread.[13] Its high seed production and efficient dispersal mechanisms allow it to colonize new sites quickly, reinforcing its invasive expansion across landscapes.[13] In competitive settings, L. draba exerts strong dominance over native grasses and forbs, significantly reducing their biomass and recruitment when grown together. European plant species tend to show greater tolerance to the chemical and physical interference exerted by L. draba, suggesting that coevolution in its native range moderates its competitive impact. Overall, the species’ ecological success is driven by its ability to exploit disturbance, suppress neighbors, and rapidly occupy available space.[13]

In reference to its primary characteristics, its ability to spread aggressively through underground rhizomes allows it to dominate disturbed and semi-natural habitats where competition is reduced.[14] This vegetative growth strategy allows the plant to rapidly occupy space and suppress neighboring vegetation, contributing to its ecological success.[14] Interestingly, comparative studies show no significant difference in competitive ability between invasive North American populations and native European populations, suggesting that its dominance is not solely a product of novel environmental conditions but rather an inherent trait of the species across its range.

Control

The cabbage weevil (Ceutorhynchus assimilis) as a potential biological agent against L. draba[15]

Lepidium draba presents significant challenges for control and eradication due to its clonal growth and regenerative capacity.[16] Its underground rhizomes make physical removal difficult, and even small root fragments can regenerate into new plants, allowing populations to persist and reestablish after disturbance.[16] The species is notably resistant to herbicides, grazing, and manual removal, further complicating management efforts.[13] To prevent its spread, it is essential to clean equipment, vehicles, and personal gear after working in infested areas to avoid unintentionally transporting plant material.[16] Long-term suppression strategies include the use of host-specific biological control agents, such as root-feeding and stem-mining weevils, which gradually weaken the plant.[13] Additionally, systemic herbicides applied in early spring or fall can reduce root reserves, though repeated treatments over multiple years are necessary for a meaningful impact.[16]

Ongoing Research

Recent research on L. draba has spanned across ecology, physiology, and biomedical science. This has been researched for both its invasive traits and its medical potential.[17] Ecological work finds that its seeds have strong drought tolerance and chemical dormancy, helping the plant spread in dry environments.  Researchers have reported that L. draba extracts can protect the liver, kidneys, and intestines. In biotechnology, researchers have improved the stability and efficiency of L. draba peroxidase enzymes by attaching them to magnetic nanoparticles.[17]

References

  1.  "Whitetop | National Invasive Species Information Center". www.invasivespeciesinfo.gov. Retrieved 2026-04-18.
  2.  Gaskin, John F.; Zhang, Dao-Yuan; Bon, Marie-Claude (March 20, 2026). "Invasion of Lepidium draba (Brassicaceae) in the western United States: distributions and origins of chloroplast DNA haplotypes". Molecular Ecology. 14 (8): 2331–2341. doi:10.1111/j.1365-294X.2005.02589.x. ISSN 0962-1083. PMID 15969718.
  3.  Zouhar, Kris (April 17, 2026). "Cardaria spp. In: Fire Effects Information System". www.fs.usda.gov. Retrieved 2026-04-18.
  4.  Cripps, Michael (November 23, 2006). "Comparative survey of the phytophagous arthropod faunas associated with Lepidium draba in Europe and the western United States, and the potential for biological weed control". Biocontrol Science and Technology. 16 (10): 1007–1030. Bibcode:2006BioST..16.1007C. doi:10.1080/09583150600828361. Retrieved 2026-04-18.
  5.  "Lepidium draba Profile – California Invasive Plant Council". Retrieved 2023-06-17.
  6.  "Washington State Noxious Weed Control Board". www.nwcb.wa.gov. Retrieved 2026-04-18.
  7.  Scurfield, G. (July 1962). "Cardaria Draba (L.) Desv". The Journal of Ecology. 50 (2): 489–499. Bibcode:1962JEcol..50..489S. doi:10.2307/2257459. ISSN 0022-0477. JSTOR 2257459.
  8.  "Hoary cress (Cardaria draba)". agri.nv.gov. Retrieved 2023-06-17.
  9.  MULLIGAN, GERALD A.; FINDLAY, JUDY N. (January 1974). "The biology of canadian weeds. 3. cardaria draba, c. chalepensis, and c. pubescens". Canadian Journal of Plant Science. 54 (1): 149–160. Bibcode:1974CJPlS..54..149M. doi:10.4141/cjps74-024. ISSN 0008-4220.
  10.  "Lepidium draba (heart-podded pepperweed): Go Botany". gobotany.nativeplanttrust.org. Retrieved 2026-04-18.
  11.  Puliafico, Kenneth P.; Schwarzländer, Mark; Price, William J.; Harmon, Bradley L.; Hinz, Hariet L. (March 2011). "Native and Exotic Grass Competition with Invasive Hoary Cress (Cardaria draba)". Invasive Plant Science and Management. 4 (1): 38–49. Bibcode:2011IPSM....4...38P. doi:10.1614/IPSM-D-10-00041.1. ISSN 1939-7291. S2CID 85677227.
  12.  Gaskin, John F. (March 27, 2026). "Clonal structure of invasive hoary cress (Lepidium draba) infestations". Weed Science. 54 (3): 428–434. doi:10.1614/WS-05-138R.1. ISSN 0043-1745.
  13.  Hinz, Hariet L.; Schwarzländer, Mark; McKenney, Jessica L.; Cripps, Michael G.; Harmon, Bradley; Price, William J. (2012-10-01). "Biogeographical comparison of the invasive Lepidium draba in its native, expanded and introduced ranges". Biological Invasions. 14 (10): 1999–2016. doi:10.1007/s10530-012-0207-z. ISSN 1573-1464.
  14.  McKenney, Jessica L.; Cripps, Michael G.; Price, William J.; Hinz, Hariet L.; Schwarzländer, Mark (2007). "No Difference in Competitive Ability between Invasive North American and Native European Lepidium draba Populations". Plant Ecology. 193 (2): 293–303. ISSN 1385-0237.
  15.  Fumanal, Boris; Martin, Jean-François; Sobhian, Rouhollah; Blanchet, Arnaud; Bon, Marie-Claude (2004-07-01). "Host range of Ceutorhynchus assimilis (Coleoptera: Curculionidae), a candidate for biological control of Lepidium draba (Brassicaceae) in the USA". Biological Control. 30 (3): 598–607. Bibcode:2004BiolC..30..598F. doi:10.1016/j.biocontrol.2004.03.001. ISSN 1049-9644.
  16.  Goodwin, Kim (April 19, 2026). "Biology, Ecology and Management of Whitetop" (PDF). Retrieved April 19, 2026.
  17.  Karan, Tunay; Cadirci, Bilge Hilal (June 28, 2018). "EVALUATION OF ANTIMICROBIAL AND ANTIOXIDANT ACTIVITY OF LEPIDIUM DRABA L." ResearchGate.

Other reading

Agriculture Research Service (1970) "Cardaria draba (L.) Deav." Selected Weeds of the United States Agriculture Research Service United States Department of Agriculture, Washington, DC, p. 200