معنای مصرع لبیبی در لغت فرس: دانی که به از مُستی
این بیت زیبای لبیبی (از شاعران اواخر قرن چهارم و اوایل قرن پنجم) که در کتاب لغت فرس اسدی طوسی به عنوان شاهدخت معنای واژگان آمده، یک بازی زبانی و جناسِ ظریف بین دو واژه با ظاهرِ مشابه اما معانی کاملاً متفاوت است.
معنای ساده و روان این مصرع این است:
«خودت هم میدانی که یکبار مستی و شادمانی، صد بار بهتر از اندوه، زاری و گلهگزاری است.»
بررسی واژگان کلیدی
برای درک دقیقتر، باید به تفاوت دو واژه اصلی بیت توجه کنیم:
مُستی (با ضمه «م»): در فارسی کهن به معنای گله، شکایت، زاری، اندوه و تظلم است. اسدی طوسی در لغت فرس این واژه را دقیقاً به همین معنای اندوه و زاری آورده است.
مَستی (با فتحه «م»): همان معنای رایج امروزی یعنی سرخوشی، شادمانی و بیخودی (حاصل از باده یا حال خوش) است.
مفهوم و پیام بیت
شاعر با یک تقابلِ معنایی زیبا میگوید که زندگی ارزشِ غصه خوردن و شکایت کردن ندارد. ارزشِ یک لحظه شاد بودن، فارغ شدن از غمهای جهان و به حالت «مَستی» و سرخوشی رسیدن، از صد بار نشستن و «مُستی» (زاری و شکوه کردن از روزگار) بیشتر و بهتر است.
به زبان امروزی خودمان: یک ساعت خوشی و بیخیالی، به صد سال غم و غصه و ناله میارزد!
