۱۴۰۵ خرداد ۶, چهارشنبه

به دلها اندر آویزد دوزلفش / چو دوژه اندر آویزد به دامن. خفاف. دوژه، دوزه . دوچه . دوسه، سکک، به هندی خنجره، یونجه خاری، یونجه خاردار، یونجه عربی. Medicago polymorpha

دوژه . [ ژَ / ژِ ] (اِ) (از ماده ٔ دوسیدن ) نام قسمی خار است. (یادداشت مؤلف). گیاهی است که به جامه آویزد و آن را سکک نیز گویند و به هندیش خنجره نامند. (شرفنامه ٔ منیری).گیاهی است از تیره ٔ پروانه واران جزو دسته ٔشبدرها که گل آن سفید یا ارغوانی و یا صورتی است . شکل گل کروی و دارای خارهای قلاب مانندی است که بر پشم گوسفندان به هنگام چرا می چسبد. دوزه. دوچه. دوسه. (فرهنگ فارسی معین). نوعی از خار. (ناظم الاطباء). گیاهی است که ثمر آن گرهی است خاردار به مقدار فندقی و خارها بر آن رسته و بر دامن آویزد. (از آنندراج ) (از فرهنگ اوبهی ) (از فرس اسدی) (از فرهنگ جهانگیری) :
به دلها اندر آویزد دوزلفش
چو دوژه اندر آویزد به دامن.
خفاف.


رجوع به دوزه شود. || گره چوب . (ناظم الاطباء).
////////////
دوزه . [ زَ ] (اِ) دوژه. یک نوع گیاه خاردار است. (از ناظم الاطباء). گیاهی باشد که ثمر آن گرهی است خاردار به بزرگی فندق ومغزی در میان دارد و چون به جامه بچسبد جدا نشود. (برهان). رجوع به دوژه شود. || لاک. (ناظم الاطباء). لاک است و آن صمغ مانندی باشد که بدان کارد و شمشیر و مانند آن را پیوسته چسبانند و به حذف (هاء) هم آمده است ؛ یعنی دوز. (از برهان ) (ناظم الاطباء).
/////////////////
«دوژه» یا «دوزه» (که در هندی با نام خنجره نیز شناخته می‌شود) نام سنتی گیاهی است که در زبان فارسی امروز به آن «خار چسبانک» می‌گویند. این گیاه از خانواده بقولات (پروانه‌واران) است که میوه‌های خاردار و قلاب‌مانند دارد و به راحتی به لباس یا پشم حیوانات می‌چسبد.
واژه یاب
اطلاعات دقیق‌تر درباره این واژه:

نام‌های دیگر: در فرهنگ‌های لغت، از این گیاه با نام‌های «سکک»، «دوسه» و «دوچه» نیز یاد شده است.
ویژگی‌ها: ثمره‌ی آن به اندازه‌ی یک فندق یا نخود است و خارهای ریزی دارد که به دامن لباس آویزان می‌شوند.
کاربرد ادبی: این خاصیت چسبندگی در ادبیات فارسی (مانند اشعار خفاف و هلالی جغتایی) به عنوان استعاره‌ای برای وابستگی و آویزان شدن به کار رفته است.


واژه یاب +
////////////////////////

با توجه به توصیفات دقیق لغت‌نامه دهخدا، معین و آنندراج، این گیاه دارای ویژگی‌های مشخص زیر است:

از تیره پروانه‌واران (بقولات/باقلاییان یا Fabaceae) است.

از دسته شبدرها یا گیاهان بسیار نزدیک به آن است.

میوه یا گل‌آذین آن کروی، به شکل گره و به اندازه فندق است.

دارای خارهای قلاب‌مانند است که به دامن لباس، پشم گوسفندان و موی حیوانات می‌چسبد (علت نام‌گذاری آن به «دوژه»، «دوزه» یا «دوسه» از ریشه «دوسیدن» به معنی چسبیدن است).

در علم گیاه‌شناسی امروزی، این اوصاف دقیقاً منطبق بر «یونجه‌های یک‌ساله خاردار» و به ویژه گونه‌ای معروف به «یونجه عربی» است.
نام علمی و مشخصات امروزی گیاه دوژه

نام علمی: Medicago arabica (یا برخی گونه‌های نزدیک از سرده Medicago مانند Medicago polymorpha)

تیره (خانواده): باقلاییان (Fabaceae / Leguminosae) زیرخانواده پروانه‌واران

نام‌های رایج فارسی امروزی: یونجه عربی، یونجه خاردار، مدیکاگو
چرا این گیاه همان «دوژه» است؟
میوه غلاف‌دار حلزونی و خاردار: میوه این گیاه به صورت غلاف‌های پیچ‌خورده، کروی و شبیه به یک گره کوچک (به اندازه فندق یا کوچک‌تر) در می‌آید که لبه‌های آن پوشیده از خارهای قلاب‌مانند و تیز است.

ساز و کار /شیوه انتشار: این خارها به محض برخورد با لباس انسان یا پشم حیوانات چرنده به آن‌ها می‌چسبند (دوسیده می‌شوند) تا بذر گیاه در طبیعت پخش شود؛ دقیقاً همان ویژگی که در شعر خفاف به آن اشاره شده است:

به دلها اندر آویزد دوزلفش / چو دوژه اندر آویزد به دامن. خفاف.
//////////////////////

یونجه خاردار
یونجه خاردار، Medicago polymorpha
فرمانرو:
راسته:
تیره:
زیرخانواده:
سرده:
گونه:
M. polymorpha
Medicago polymorpha

یونجه خاردار (نام علمی: Medicago polymorpha) نام یک گونه از سرده یونجه است.

منابع
مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Medicago polymorpha». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۲۰ مه ۲۰۱۶.

پیوند به بیرون
در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ یونجه خاردار موجود است.


این یک مقالهٔ خرد زیست‌شناسی است. می‌توانید با گسترش آن به ویکی‌پدیا کمک کنید.

این صفحه آخرین‌بار در ۱۸ فوریهٔ ۲۰۲۶ ساعت ۱۲:۱۱ ویرایش شده است.
این صفحه با استفاده از پارسوئید رندر شده است.////////////////////////
الفصة متعددة الأشكال أو الفصة الشائكة نوع نباتي يتبع لجنس الفصة من الفصيلة البقولية. اسمه العلمي (باللاتينية: Medicago polymorpha).

موطنه الأصلي حوض البحر الأبيض المتوسط وهو الآن منتشر في كل أنحاء العالم.

الوصف النباتي

كبقية أنواع الفصة، تتكون ورقة الفصة متعددة الأشكال من ثلاث وريقات. الأزهار صفراء. الثمرة عبارة عن قرن قرصي أو اسطواني ذي أشواك جانبية، ولهذا تسمى بالفصة الشائكة.

يمكن أن تكون دورة حياة النبات حولية أو معمرة.


صور
القرون الثمرية
القرون الثمرية
القرون الثمرية
الثمار
الثمار
الثمار
الثمار
الثمار


مراجع
Medicago polymorpha في المشاريع الشقيقة
وسائط من كومنز
صفحة من ويكي أنواع

دليل الأصنوفة المرجعي (TAXREF) • الزهور البرية في إسرائيل • المَرفَق العالمي لمعلومات التنوع الحيوي (GBIF) • أنا عالم طبيعة (iNaturalist) • جمعية تيلا بوتانيكا (Tela-botanica) • الفهرس الدولي لأسماء النباتات (IPNI) • مُعرِّف الحياة النباتية في أمريكا الشمالية (FNA) • قاعدة بيانات نباتات وزارة الزراعة الأمريكية (USDA) • قاعدة بيانات أركيف (ARKive) • قاعدة بيانات أركيف (ARKive) • موسوعة الحياة (EoL) • الحياة النباتية في الصين (FOC) • فهرس الكائنات الحية في تايوان (TaiBNET) • الشبكة الوطنية للتنوع الحيوي (NBN) • كلفلورا (Calflora) • المركز الوطني الأمريكي لمعلومات التقانة الحيوية (NCBI) • قاعدة بيانات النباتات في إفريقيا (APDB) • قاعدة بيانات "دنتكسا" (Dyntaxa) • قاعدة بيانات قائمة النباتات (PlantList) • الحياة النباتية (FloraBase) • قاعدة بيانات تربيكوس (Tropicos) • مكتبة علم الأحياء (BioLib) • قاعدة بيانات النباتات الوعائية في كندا (VASCAN) • السجل المُؤقَّت للأنواع البحريَّة وغير البحريَّة (IRMNG) • سجل الأحياء في نيوزيلندا (NZOR) • سجل الأنواع الهولندية (NSR) • نظام معلومات التصنيف المتكامل (ITIS TSN)


هذه بذرة مقالة عن نبات متعلقة بالفصيلة البقولية بحاجة للتوسيع. فضلًا شارك في تحريرها.
آخر تعديل لهذه الصفحة كان يوم 14 ديسمبر 2022، الساعة 22:10.
/////////////////////////
https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:60465997-2
////////////////////

Medicago polymorpha گونه‌ای گیاهی از جنس Medicago است. نام‌های رایج آن شامل burclover کالیفرنیایی، bur clover دندانه‌دار، medick دندانه‌دار و burr medic است. میوه شرح این علف هرز، گیاهی پهن‌برگ و یک‌ساله است. این گیاه در زمین‌های کشاورزی، کنار جاده‌ها و سایر مناطق ناهموار زندگی می‌کند. این گیاه در چمنزارها نیز یافت می‌شود، جایی که خارهای آن می‌توانند به لباس یا خز هر گونه‌ای که از نزدیکی آن عبور می‌کند، بچسبند و در نتیجه گسترش جغرافیایی آن از طریق این کپسول‌های بذر تسهیل می‌شود. این گیاه در اواخر تابستان، زمانی که برگ‌ها زرد شده‌اند و میوه‌ها در سرهای بذر ۷ میلی‌متری که با خارهای قلاب‌دار پوشیده شده‌اند، قرار می‌گیرند، چمن ضعیفی ایجاد می‌کند. نشاءهای جدید دارای برگ‌های بذری مستطیلی شکل هستند. اولین برگ واقعی گرد است. برگ‌های بعدی سه‌گانه خواهند بود، با شکلی شبیه به شبدر که به طور متناوب روی ساقه‌ها ظاهر می‌شوند. برگچه‌ها دارای لبه‌های کمی دندانه‌دار هستند. گل‌های زرد کوچک، پروانه‌های کوچک و سایر حشرات گرده‌افشان را جذب می‌کنند. ساقه‌های گیاه بالغ تا 60 سانتی‌متر (24 اینچ) طول دارند و معمولاً در امتداد و/یا زیر زمین پخش می‌شوند. ساقه‌ها اغلب در گره‌ها ریشه می‌دهند. بیرون کشیدن گیاهان بالغ و حتی گیاهان جوانی که توانسته‌اند برای چند هفته بدون مزاحمت رشد کنند، می‌تواند بسیار دشوار باشد و هنگام کشیدن، ریشه‌های اصلی و شبکه‌ای از قطعات گیاه را باقی می‌گذارند. حذف مکانیکی قسمت بالای این گیاه معمولاً آن را ریشه‌کن نمی‌کند. اگر به درستی مدیریت نشود، شبدر وحشی ممکن است تهاجمی شود و پوشش گیاهی مطلوب‌تر را جایگزین کند.[1] به عنوان عضوی از خانواده باقلاییان، گل‌ها شبدر مانند، لبه‌دار و خوشه‌ای هستند. گلدهی از مارس تا ژوئن در قلمرو بومی گیاه رخ می‌دهد. گل‌ها (به طول 3 تا 6 میلی‌متر) کوچک، زرد روشن هستند و در نوک ساقه به صورت خوشه‌های گل با 2 تا 10 گل جمع می‌شوند. میوه غلافی است که 2 تا 6 بار محکم پیچیده می‌شود و ردیف‌هایی از خار در لبه بیرونی غلاف دارد. میوه‌ها حدود 6 تا 7 میلی‌متر قطر دارند. آنها در ابتدا سبز و نسبتاً نرم هستند، اما به سرعت قهوه‌ای و سفت می‌شوند. درون غلاف چندین دانه وجود دارد - معمولاً زرد یا قهوه‌ای مایل به زرد و کلیوی شکل. جدا کردن اندام‌های میوه‌ای مدفون شده از پارچه‌های نرم‌تر، مانند پشم گوسفند و جوراب‌های بافتنی، می‌تواند بسیار دشوار باشد.[2][3][4] پراکندگی و بوم‌شناسی این گیاه بومی حوزه مدیترانه است اما در سراسر جهان یافت می‌شود. این گونه با باکتری Sinorhizobium medicae که قادر به تثبیت نیتروژن است، رابطه همزیستی برقرار می‌کند. گل شبدر علوفه خوبی برای دام است، اما میوه آن خاردار است. همه انواع دام، به جز اسب و قاطر، می‌توانند از برگ‌های آن تغذیه کنند.[1] کاربردهای آشپزی این گیاه خوراکی است و به عنوان سبزی در چین، عمدتاً در جیانگ سو، ژجیانگ و شانگهای، مصرف می‌شود.[5] نام‌های آشپزی چینی آن عبارتند از 草頭 (Wu tsho-doe، ماندارین پین‌یین cǎo tóu)، 金花菜 (Wu cin-hau tse، Mandarin Pinyin jīn Huā cài)، 三叶菜 (sān yè 种 cài)南苜蓿 (nán mùxu) نام علمی آن است. همچنین در جوامع بومی عثمانی در جنوب مکزیک مصرف می شود.[6] در زبان Triqui به عنوان kkweej chakáj شناخته می شود، به معنی "سبز خوراکی خوک". همچنین ببینید لیست سبزیجات Medicago lupulina، Medicago black، گیاهی مشابه منابع Heuzé V.، Thiollet H.، Tran G.، Delagarde R.، Lebas F.، 2016. Bur clover (Medicago polymorpha). Feedipedia، برنامه‌ای توسط INRA، CIRAD، AFZ و FAO. https://www.feedipedia.org/node/276 توزیع سطح شهرستان تگزاس برای Medicago polymorpha (burclover) | USDA PLANTS نمایه گیاهان برای Medicago polymorpha (burclover) | USDA PLANTS گالری علف‌های هرز: California burclover-UC IPM خان، همایون (2016). "ترکیبات تغذیه‌ای، فعالیت‌های آنتی‌اکسیدانی و ضدمیکروبی گیاهان خوراکی وحشی منتخب". مجله بیوشیمی مواد غذایی. 40: 61–70. doi:10.1111/jfbc.12189. رنگل لاندا، سلن؛ کاساس، الخاندرو؛ ریورا-لوزویا، اراندی; تورس گارسیا، ایگناسیو؛ والخو راموس، ماریانا (2016). "Ethnoecology Ixcatec: مدیریت گیاهی و میراث زیست فرهنگی در Oaxaca، مکزیک". مجله اتنوبیولوژی و اتنومدیسین. 12: 1-83. doi:10.1186/s13002-016-0101-3. PMC 4955254. PMID 27439512. لینک های خارجی لوگوی Wikimedia Commons در ویکی‌انبار پرونده‌هایی مربوط به Medicago polymorpha موجود است. لوگوی ویکی گونه ویکی‌گونه‌ها اطلاعاتی مربوط به Medicago polymorpha دارد. "Medicago polymorpha". گیاهان برای آینده پایگاه داده و خدمات اطلاعاتی بین‌المللی حبوبات Medicago polymorpha در پایگاه داده عکس CalPhotos، دانشگاه کالیفرنیا، برکلی شناسه‌های طبقه‌بندی Medicago polymorpha ویکی‌دیتا: Q164772Wikispecies: Medicago polymorphaAoFP: 1835APA: 2014APDB: 65914APNI: 59586BioLib: 40029Calflora: 5385Cal-IPC: medicago-polymorphaCoL: 3YNNJEcocrop: 7657eFloraSA: Medicago_polymorphaEoL: 703648EPPO: MEDPOEUNIS: 170650FloraBase: 4079FNA: 242331818FoC: 242331818FoIO: MEDPOLGBIF: 2965531GRIN: 23645iNaturalist: 53151IPA: 6010IPNI: 506357-1IRMNG: 10583487ISC: 33031ITIS: 503725MichiganFlora: 1331NatureServe: 2.130967NBN: NBNSYS0000003224NCBI: 47084NSWFflora: Medicago~polymorphaNTflora: 2371NZOR: bca22d90-2e6d-4a5f-ace5-e8950657f602Observation.org: 7044Open Tree of Life: 38031PFI: 2592فهرست گیاهان: ild-8528گیاهان: MEPO3POWO: urn:lsid:ipni.org:names:60465997-2SANBI: 362-8TaiCOL: t0054418Tropicos: 13035655VASCAN: 5832VicFlora: 00cfca83-345f-4af5-b273-fda2513882fdWoI: 467WFO: wfo-0000213460 رده‌ها: گیاهان دارویی گیای توصیف‌شده در ۱۷۵۳گونه‌های گیاهی نامگذاری‌شده توسط کارل لینه گیای مالت این صفحه آخرین‌بار در ۱۶ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۰۲:۵۱ (UTC) ویرایش شده‌است.
ارسال شده توسط در