[1] - "نچ": می نمایند؛ "چ": می فرمایند. (متن از "ا" است).
[2] - "چ" "ا" از . (متن از استاد دهخداست).
[3] - "چ": نئی خوان؛ "نچ": نمی خوان. (متن از "ا" است).
////////////////////////
دبسی . [ دُ سی ی ] (ع اِ) مرغی است مایل به سیاهی که بانگ کند. قنطیر. (یادداشت مؤلف ). موسیجه . (لغتنامه ٔ اسدی ذیل موسیجه ) (دستور اللغه ) (زمخشری ) (دهار) (منتهی الارب ). موسیجه و هرچه بدو ماند. ج ، دباسی . (مهذب الاسماء). شفنین بری است به لغت عراق . از مطوقات است یعنی که در گردن طوق دارد. (یادداشت مؤلف ). قِنطِر. نوعی کبوتر نامه رسان است . (صبح الاعشی ج 1 ص 389). و نیز قلقشندی گوید: پرنده ٔ کوچکیست و کلمه منسوب به دبس است و آن نوعی است از کبوتر و خود اصنافی دارد نزدیک بیکدیگر چون مصری و حجازی و عراقی اما مصری آن ممتازترست و برنگ خاکسترست و گفته اند که آن نر یمام است و دبسی راطبیعت آن است که بر زمین فرود نیاید بلکه او را در زمستان و تابستان گرمسیر و سردسیر باشد و لانه ٔ مشخص ندارد. (صبح الاعشی ج 2 ص 74) : زهره دلالت کند بر فاخته و کبوتر دشتی و دبسی و گنجشک . (التفهیم ).اطرغلات ؛ دبسی که در گردن طوق دارد. (منتهی الارب).
////////////////////////
در متنهای کهن فارسی و کتابهای لغت، این دو واژه برای نامگذاری پرندگان به کار رفتهاند. نام امروزین و رایج آنها به شرح زیر است:
۱. موسیچه (یا موسیجه)
نام امروزین این پرنده «یاکریم» (یا همان قمری خانگی) است.
توضیحات: موسیچه پرندهای است کوچکتر از کبوتر و شبیه به آن، خاکستریرنگ، که طوقی مشکی در پشت گردن دارد. آواز آن در سنت ادبی و عامیانه به گونهای تعبیر میشده که انگار نام «موسی» را صدا میزند، و به همین دلیل به آن موسیچه میگفتند. امروزه در زبان عامیانه بیشتر به آن «یاکریم» میگویند.
/////////////////////
شفنین . [ ش ِ / ش َ ] (معرب ، اِ) کبوتر. (ناظم الاطباء). برخی گویند کبوتر دشتی است . (یادداشت مؤلف ). نوعی از کبوتر. (از اقرب الموارد). رجوع به کبوتر شود. || قمری . (ناظم الاطباء). نوعی است از قمری چندِ کبوتری منقار و چنگال سرخ . (مهذب الاسماء). قمری ، این کلمه را مترجم ایتالیائی دیاتسارون به ترتر ترجمه کرده و شاید این کلمه تورتور فرانسوی باشد که اصل تورترل به معنی قمری است . (یادداشت مؤلف ) : عوض او ذبیحت قربان کنند، آنچنانکه گفته شد در ناموس خدا، دو جفت شفنین یا دو کبوتربچه . (ترجمه دیاتسارون ص 20). و رجوع به قمری شود. || فاخته . (ناظم الاطباء). رجوع به فاخته شود. || مرغی است و گویند همان است که عامه یمام خوانند. ج ، شَفانین . (از اقرب الموارد). به لغت یونانی نام مرغی است که آنرا به فارسی بوتیمار و به عربی یمام خوانند و آن دو نوع باشد، برخی بحری و برخی برّی . برّی بوتیمار است که گفته شد وبحری جانوری است به شکل خفاش و بال و رنگ او نیز به خفاش میماند و دم او به دم موش شباهتی دارد و در بیخ دم خاری دارد که بدان می گزد و اگردر زیر بالین کسی گذارند آن کس را خواب نبرد و اگر در پای درخت خاک کنند آن درخت خشک شود. (آنندراج ) (برهان ). بوتیمار. ج ، شُفانین . (ناظم الاطباء). طریقون . غم خورک . مالک الحزین . (یادداشت مؤلف ). بوتیمار. (تذکره ٔ ابن بیطار). و رجوع به بوتیمار شود.
- شفنین بحری ؛ حیوان دریایی است شبیه خفاش در رنگ و بال و شکل ، و دنباله ٔ او شبیه به دنباله ٔ موش و در زیر دم نیشی دارد و از زدن نیش درد شدیدی عارض شود. (از تحفه ٔ حکیم مؤمن ) (از ذخیره ٔ خوارزمشاهی ). ابرق . حوت الشرّ.
- شفنین برّی ؛ همان یمامه و بوتیمار است . (از تحفه ٔ حکیم مؤمن ) (از ذخیره ٔ خوارزمشاهی ). و رجوع به شفانین شود.
- شفنین بحری ؛ حیوان دریایی است شبیه خفاش در رنگ و بال و شکل ، و دنباله ٔ او شبیه به دنباله ٔ موش و در زیر دم نیشی دارد و از زدن نیش درد شدیدی عارض شود. (از تحفه ٔ حکیم مؤمن ) (از ذخیره ٔ خوارزمشاهی ). ابرق . حوت الشرّ.
- شفنین برّی ؛ همان یمامه و بوتیمار است . (از تحفه ٔ حکیم مؤمن ) (از ذخیره ٔ خوارزمشاهی ). و رجوع به شفانین شود.
///////////////////
یاکریم[۱][۲][۳][۴]، یاکریم اوراسیایی یا یاکریم معمولی[۵] (نام علمی: Streptopelia decaocto) یک گونه از تیرهٔ کبوتران و بومی آسیا است.
یاکریم بزرگتر از دیگر گونههای قمری است و رنگ آن شنی صورتی یا نخودی کمرنگ است و نیمطوق سیاهی در پشت گردن دارد. پرواز این پرنده با سرعت کم است و بالهایش را بسیار کم تکان میدهد خیلیها به اشتباه به این پرنده پاختر میگویند اما اسم اصلی این پرنده یا کریم است.[۶]
تمایز با دیگر گونههای قمری
قمری خانگی که در شهر و روستاها به سر میبرند، که در بیشتر گویشهای ایرانی به آن کبوتر باغی، یا گاه «یاکریم» نامیده میشود. در نواحی شمال شرقی ایران بهویژه خراسان این پرنده با نام موسی کو تقی شناخته میشود.[۷][۸][۹] از سویی یاکریم در باغات دور از شهر و روستاها به سر میبرد و با تکرار صدای «کو کو» شناخته میشود تا جایی که در بعضی نواحی مانند گناوه به کوکو مشهور است[۱۰] و بر خلاف قمری خانگی طوق دارد.
تفاوت یاکریم اوراسیایی با یاکریم سرخ رنگ روتنه شنی آنست، درحالیکه یاکریم سرخ روتنه قرمز - قهوهای دارد. هر دو پرنده طوق سیاهی در پشت گردن دارند. قمری خانگی نیز در شکل و اندازه مانند یاکریم سرخ است با این تفاوت که طوقی در گردن ندارد.مدت: 42 ثانیه0:42فیلم یاکریم در حال غذا دادن به جوجه خود
سر و گردن یاکریم
این پرنده قمری خانگی است که گاه «یاکریم» نامیده میشود.
سر و گردن یاکریم
این پرنده قمری خانگی است که گاه «یاکریم» نامیده میشود.
مدت: 14 ثانیه0:14
آیا در اجرای این پرونده مشکلی دارید؟ راهنمای رسانه را ببینید.
نگارخانه
منابع
در ویکیانبار پروندههایی دربارهٔ یاکریم اوراسیایی موجود است.
ادهمی، علی (۱۳۸۴). دانشنامه پرندگان. بنیاد دانشنامهٔ بزرگ فارسی. ص. ۲۲۹. شابک ۹۷۸-۹۶۴-۵۵۱۵-۰۵-۶.
Scott D.A. , Moravej Hamadani H. & Adhami Mirhosseyni A. 1975. The Birds of Iran. Iran Department of the Environment, Tehran, 409 pp. [In Persian with scientific names, English introduction]
منصوری، جمشید (۱۳۷۹). راهنمای صحرایی پرندگان ایران. نشر ذهن آویز. ص. ۴۹۱. شابک ۹۶۴-۹۲۰۶۹-۶-۵.
کابلی، محمد؛ علیآبادیان، منصور؛ توحیدیفر، محمد؛ هاشمی، علیرضا؛ موسوی، سیدبابک و رزلار، کیس (۱۳۹۵). اطلس پرندگان ایران. جهاد دانشگاهی، واحد استان البرز. ص. ۶۱۷. شابک ۹۷۸-۶۰۰-۷۶۰۵-۲۰-۲.
مبصر، فرید (۱۳۹۵). راهنمای میدانی پرندگان ایران. تهران: ناشر نویسنده. صص. ۲۵۵. شابک ۹۷۸-۶۰۰-۰۴-۶۱۸۷-۴.
یاکریم وبگاه کویرها و بیابانهای ایران
دکتر:، العلوی، هادی، «(عالم الطیور والحیوانات) »، دارالعودة، بیروت، لبنان، چاپ پنجم سال ۱۹۹۸ میلادی به (عربی).
عطاءالله، سمیر، (موسوعة المعلومات العامة) . دار عطاءالله للنشر والتوزیع، بیروت، لبنان، چاپ هشتم، سال انتشار ۱۹۸۴ میلادی به (عربی).
خالقیزاده، ابوالقاسم (۱۴۰۰). فرهنگ نامهای محلی پرندگان ایران. تهران: مؤسسه ایرانشناسی. صص. ۴۳۱. شابک ۹۷۸-۶۰۰-۸۳۵۱-۵۲-۸.
خالقیزاده، ابوالقاسم (۱۴۰۰). فرهنگ نامهای محلی پرندگان ایران. تهران: مؤسسه ایرانشناسی. صص. ۴۳۱. شابک ۹۷۸-۶۰۰-۸۳۵۱-۵۲-۸.«یاکریم» دانشنامه پرندهها
زیرردهٔ نومرغان
بالاراسته: دیرینآروارگان
بالاراسته: نوآروارگان
آفتاببوتیمارسانان • بالآتشیسانان • جغدسانان • بادخورکسانان • پنگوئنسانان • دارکوبسانان • کلنگسانان • سبزقباسانان • سبزقباسانان کوکویی • پلیکانسانان • سلیمسانان • شبگردسانان • طوطیسانان • شاهینسانان • غازسانان • غواصسانان • بازسانان • کاکلپیشانیسانان • کاکلبهپشتان • کبوترسانان • کبوتردریاییسانان • کرکسهای جهان جدید • کشیمسانان • بوبیسانان • کوکرسانان • کوکوسانان • گنجشکسانان • لانهکنسانان • لکلکسانان • ماکیانسانان • موزخوارسانان • موشمرغسانان • نوکسرخسانان • نوکشاخسانان • میشمرغسانان • یلوهزمینیسانان
پرندگان سنگوارهای
راستههای سنتی فارسی
این صفحه آخرینبار در ۲۷ دسامبر ۲۰۲۴ ساعت ۱۰:۰۰ ویرایش شده است.
این صفحه با استفاده از پارسوئید رندر شده است.
///////////////////
قُمری خانگی[۱][۲] (نام علمی: Spilopelia senegalensis) گونهای پرنده از تیرهٔ کبوتران و راستهٔ کبوترسانان است که حدود ۲۶ سانتیمتر طول دارد و شبیه قمری معمولی، اما کوچکتر از آن است.[۳] قمری خانگی در مناطق گرمسیری آفریقای جنوب صحرا، خاورمیانه، جنوب آسیا، هند و غرب استرالیا زندگی میکند که پس از رها شدن از باغوحش پرث در سال ۱۸۹۸ جمعیت آنها افزایش یافت.[۴] این پرنده در ایران نیز بسیار یافت میشود.[۵] این پرنده دُم بلند و جثه لاغری نسبت به دیگر کبوترسانان دارد. نر و ماده آن شبیه به هم و پرنده نابالغ تیرهرنگتر است. سطح پشتی، بالها و دم آن به رنگ خشت خام یا کرمی است. پرهای خاکستری مایل به آبی در بالهایش دیده میشود. سر و بخشهای پایینی بدنش به صورتی و شکمش به رنگ سفید میگراید. پاهایش نیز قرمز رنگ است.
نامهای محلی
قُمری خانگی گاه با یاکریم که طوق هم دارد اشتباه گرفته میشود.
قُمری خانگی گاه با یاکریم که طوق هم دارد اشتباه گرفته میشود.در کل به قُمریها گاه کوکو یا کبوتر کوکو گفته میشود. در بخشهای جنوب و شرقی ایران خصوصاً منطقه خراسان رضوی این پرنده به نام «موسی کو تقی» و در منطقه بم، این پرنده به نام «پُختو» و در شهرهایی همچون قلعه گنج در جنوب کرمان از این پرنده به نام محلی «سوهْتَله» یا «سوتَله» نیز یاد میشود. در بعضی نواحی جنوب ایران «تُتُر» یا «کبوتر تُتُر» نامیده میشود. در کاشان به این پرنده، «قوقو» گفته میشود و در گویش اصفهانی به «پاختر» و در یزد به «کفتر کوکو» یا «فاخته» و در تهران و سمنان به نام «یاکریم» معروف است.[۶]
یاکریم گونه دیگر قُمری است و از آنجا که در باغهای دور از آبادیها بهسر میبرد به کبوتر باغی نیز مشهور است.
تغذیه
خوراک قُمری خانگی دانهها، غلات، علفها و انواع سبزیجات است. از میان دانهها، بیشتر کنجد، ارزن و گندم را دوست دارد. البته اگر گندم و ارزن را پیدا نکند، دنبال برنج و تکههای کوچک نان میگردد. گاهی هم سنگهای کوچک را برای هضم غذا میخورد. قمریهای خانگی بیشتر بر روی زمین زندگی میکنند و به دنبال غذا میگردند. اصولاً اجتماعی نیستند و معمولاً تنها یا جفتی زندگی میکنند.[۷]
جفتگیری و تخمگذاری
اوایل بهار فصل تخمگذاری قُمری خانگی است. در مناطق گرم تر این کار ممکن است چند روز پایانی زمستان انجام شود. در ابتدا پرندهٔ نر و ماده با یکدیگر شروع به ساختن لانه میکنند به این صورت که پرندهٔ ماده در مکانی که قرار است لانه در آن ساخته شود مینشیند و پرندهٔ نر تکههای چوب را برایش میاورد و چند روز پس از تکمیل لانه پرندهٔ ماده نخستین تخم خود را میگذارد و معمولاً ساعاتی بعد یا روز بعد تخم دوم را می حدود دو هفته شبانه روز روی تخمها مینشیند (فقط حدود سه بار در روز لانه را ترک میکند برای تأمین آب و غذا که هر دفعه کمتر از بیست دقیقه به طول میانجامد که گاهی هم در این فاصله پرندهٔ ماده و نر جای خود را عوض میکنند و نوبتی بروی تخمها مینشینند) و حدوداً در روز پانزدهم اولین جوجه به دنیا میآید. چند ساعت بعد یا فردای آن روز جوجهٔ دوم تخم را میشکند و جوجهها حدود پانزده روز با سرعت قابل توجهی رشد میکنند. در روزهای دهم تا پانزدهم بالهای خود را باز و بسته میکنند و کمکم آمادهٔ ترک لانه میشوند تا این که بالاخره در روز پانزدهم به همراه هم لانه را ترک میکنند.
تخمهای قمری خانگی
تخمهای قمری خانگیلازم است ذکر شود که حدود یک یا دو روز بعد والدین شروع به تعمیر آن لانه کرده و چند روز بعد از رفتن آن جوجهها دوباره تخمگذاری را در همان لانه انجام میدهند. در کل هر چرخهٔ تخمگذاری و بزرگ شدن جوجههای این پرنده تقریباً یک ماه به طول میانجامد. مشاهده شده اگر در لانه ای فرایند تولد جوجهها نافرجام بماند، لانه را ترک و تخمگذاری را در جای دیگری ادامه میدهند.
راه رفتن
این پرنده پاهای کوچکی دارد، بنابراین سر خود را حین راه رفتن مداوم به جلو حرکت سریع داده و بعد از آن به جای اول بازمیگرداند.
پرواز
قمری خانگی اغلب در ارتفاعات پایین پرواز میکند و هنگام فرود آمدن بسیار بالهایش را تکان میدهد.
دفاع
این پرنده دفاع ویژهای ندارد، ولی اگر شکارچی به او حمله کرده و او را بگیرد پرنده پرواز میکند و شکارچی با طوفانی از پر مواجه میشود. پرهای دم این پرنده خیلی راحت از جا کنده میشود. البته گفتنی است این روش همیشه جواب نمیدهد و بعضی اوقات هم شکارچی موفق به شکار این پرنده میشود. گاهی هم این پرنده با نوکش به بدن شکارچی ضربه میزند. و این پرنده برای دفاع از خودش و تخمهایش بیشترشان در کنار خانههای انسان لانه درست میکنند.
نگارخانه
قمری خانگی در ابوظبی.
_calling_in_AP_W_IMG_7925.jpg)
یک جفت قُمری خانگی در کویت
قُمری خانگی در باغ پرندگان، آفریقای جنوبی
قمری خانگی در حال تغذیه فرزندان، اورشلیم
قُمری خانگی در بنگلور، هندوستان
قمری خانگی در فریدآباد، هاریانا، هندوستان.
منابع
در ویکیانبار پروندههایی دربارهٔ قمری خانگی موجود است.
"قمری". Wiktionary (به انگلیسی). 2021-09-22.
«معنی قُمری | فرهنگ فارسی عمید». www.vajehyab.com. دریافتشده در ۲۰۲۲-۰۸-۱۹.
قُمری خانگی وبگاه کویرها و بیابانهای ایران
Dove spreading love over WA. 7 June 2013, WAToday website
«نزدیکترین پرنده به تهرانیها؛ اسم واقعی این پرنده چیست؟». همشهری آنلاین. ۲۰۲۳-۰۶-۲۸. دریافتشده در ۲۰۲۴-۰۳-۱۴.
هاشمی، علیرضا (۱۵ اسفند ۱۳۸۹). «این یاکریم نیست». راسخون.
محمدیان، کوخردی، محمد، (طیور بیئة کوخرد، أسماء و معانی). (عربی).مشارکتکنندگان ویکیپدیا. «Laughing Dove». در دانشنامهٔ ویکیپدیای انگلیسی، بازبینیشده در ۲۶ اسفند ۱۳۹۱.
زیرردهٔ نومرغان
بالاراسته: دیرینآروارگان
بالاراسته: نوآروارگان
آفتاببوتیمارسانان • بالآتشیسانان • جغدسانان • بادخورکسانان • پنگوئنسانان • دارکوبسانان • کلنگسانان • سبزقباسانان • سبزقباسانان کوکویی • پلیکانسانان • سلیمسانان • شبگردسانان • طوطیسانان • شاهینسانان • غازسانان • غواصسانان • بازسانان • کاکلپیشانیسانان • کاکلبهپشتان • کبوترسانان • کبوتردریاییسانان • کرکسهای جهان جدید • کشیمسانان • بوبیسانان • کوکرسانان • کوکوسانان • گنجشکسانان • لانهکنسانان • لکلکسانان • ماکیانسانان • موزخوارسانان • موشمرغسانان • نوکسرخسانان • نوکشاخسانان • میشمرغسانان • یلوهزمینیسانان
پرندگان سنگوارهای
راستههای سنتی فارسی
این صفحه آخرینبار در ۴ مهٔ ۲۰۲۶ ساعت ۲۳:۱۱ ویرایش شده است.
این صفحه با استفاده از پارسوئید رندر شده است.
/////////////////////
