«کتابخانه عمومی امپراتوری» در سنت پترزبورگ که امروزه با نام کتابخانه ملی روسیه (National Library of Russia) شناخته میشود، یکی از قدیمیترین و غنیترین کتابخانههای جهان و نخستین کتابخانه عمومی در روسیه است.
برای پژوهشگران حوزه زبان و ادبیات فارسی، این کتابخانه به دلیل دارا بودن مجموعههای بینظیر خطی، اهمیت فوقالعادهای دارد. در ادامه به نکات برجسته این نهاد اشاره میشود:
۱. تاریخچه و بنیانگذاری
این کتابخانه در سال ۱۷۹۵ میلادی به دستور کاترین کبیر بنیان نهاده شد. ساختمان آن توسط معماری به نام «یگور سوکولوف» طراحی شد و در سال ۱۸۱۴ به روی عموم گشوده گشت. هدف از تاسیس آن، جمعآوری تمام کتابهای چاپ شده در روسیه و آثار مهم جهانی بود.
۲. مجموعههای خطی و شرقی
یکی از ارزشمندترین بخشهای این کتابخانه، مجموعه نسخ خطی شرقی است. این بخش شامل هزاران نسخه به زبانهای فارسی، عربی و ترکی است که بسیاری از آنها از نظر هنری و تاریخی منحصربهفرد هستند.
نسخههای فارسی: این کتابخانه میزبان شاهکارهای ادبیات کلاسیک فارسی است. نسخههای بسیار کهن از شاهنامه فردوسی، دیوان حافظ، و آثار نظامی گنجوی در این مجموعه نگهداری میشوند.
مرکز مطالعات ایرانی: دانشمندان و ایرانشناسان بزرگی در قرن نوزدهم و بیستم (مانند برنارد دورن و ویکتور روزن) بر روی فهرستنگاری این نسخهها کار کردهاند.
۳. اهمیت برای زبانشناسی و متون کهن
این کتابخانه برای کسانی که در جستجوی ریشههای واژگان یا متون علمی قدیمی (مانند طب و داروسازی کهن) هستند، گنجینهای تمامنشدنی است. بسیاری از رسالههایی که در ایران یا خراسان بزرگ نوشته شده بودند، به دلایل مختلف تاریخی (از جمله دوران قاجار و جنگهای ایران و روس) سر از این کتابخانه درآوردند.
۴. نامگذاریهای تاریخی
این مرکز در طول تاریخ نامهای متعددی داشته است:
۱۷۹۵–۱۹۱۷: کتابخانه عمومی امپراتوری
۱۹۱۷–۱۹۲۵: کتابخانه عمومی روسیه
۱۹۲۵–۱۹۹۲: کتابخانه عمومی دولتی سالتیکوف-شچدرین (به نام نویسنده مشهور روس)
از ۱۹۹۲ تا امروز: کتابخانه ملی روسیه
۵. معماری و موقعیت
ساختمان اصلی کتابخانه در خیابان «نفسکی پروسپکت» (خیابان اصلی شهر) واقع شده و با تندیسهایی از فلاسفه و دانشمندان باستان تزئین شده است که نمادی از تداوم دانش بشری است.
این کتابخانه همچنان یکی از مقاصد اصلی محققان تاریخ علم و ادبیات است که برای بررسی دقیقتر نسخههای خطی و اسناد تاریخی به سنت پترزبورگ سفر میکنند.
