در منابع معتبر ادبی و تذکرهها، نام صحیح این شاعر قرن ششم هجری رشیدی سمرقندی است که به سیدالشعراء رشیدی معروف بوده و در دربار آل افراسیاب (قراخانیان) جایگاه ویژهای داشته است.
درباره نام او چند نکته ظریف وجود دارد که ممکن است باعث سردرگمی شود:
۱. نام و لقب (رشیدی سمرقندی)
نام اصلی او را برخی منابع محمد بن محمد ذکر کردهاند، اما شهرت فراگیر او با تخلص رشیدی است. او از معاصران و رقبای مشهور عمادی شهریاری و سوزنی سمرقندی بود.
۲. اشتباه احتمالی با «ارشدی»
واژه «ارشدی» معمولاً در نسخهخوانیهای نادرست یا تصحیفات کاتبان به جای «رشیدی» دیده میشود. در تذکرههای دستاول مانند لبابالالباب عوفی یا مجمعالفصحاء، نام او به وضوح رشیدی ثبت شده است. بنابراین «ارشدی» اصالت تاریخی ندارد و به احتمال زیاد ناشی از خطای استنساخ است.
۳. اسمعیل (رشید)؟
احتمال دارد نام اسماعیل با یکی دیگر از سخنوران آن دوران یا شاعران متأخرتر جابجا شده باشد. به عنوان مثال، عبدالرشید (معروف به رشیدا) که خوشنویس و برادرزاده میرعماد بود، نام متفاوتی دارد. اما در مورد شاعر کلاسیک سمرقند، نام ثبت شده در تاریخ ادبیات همان رشیدی سمرقندی است.
خلاصه کلام: اگر مقصود شما شاعر معروف و صاحبنام سمرقند در دوره سلجوقی و قراخانی است، نام درست و استاندارد در متون ادبی رشیدی سمرقندی است. او همان کسی است که با اشعار خود بر شاعران پس از خود (مانند انوری) تأثیر گذار بوده است.
