عبدالقادر بن عمر بغدادی (عربی: عبد القادر بن عمر البغدادی) ; ۱۰۳۰–۱۰۹۳ قمری / ۱۶۲۰–۱۶۸۲ میلادی) نویسنده، فیلولوژیست، دستور زبان، قاضی، کتابشناس و دانشنامهنویس برجسته ادبی عصر عثمانی بود.
زندگی
وی در سال ۱۰۳۰ هجری قمری (۱۶۳۰ میلادی) در بغداد به دنیا آمد و در آنجا تحصیلات اولیه خود را دریافت کرد و در علم و ادب سرآمد شد و به عربی، فارسی و ترکی تسلط یافت. وی در سال ۱۰۴۸ق/۱۶۳۸م از بغداد به دمشق سفر کرد و با رئیس ناظران دانشجویان که اولین استاد او در دمشق شد، تماس گرفت. سپس برای فراگیری علوم عربی به حلقه محمد بن یحیی فرثی پیوست.
او در سال ۱۰۵۰ ه.ق - ۱۶۴۰م برای پیوستن به جمعی از علمای مسجد الازهر به مصر رفت. برجستهترین استادان او یاسین الحمصی و شهاب الدین الخفاجی، نویسنده کتاب (ریحانة الألبا وزهرة الحیاة الدنیا) و شفاء الغلیل بود. الخفاجی به اهمیت فرهنگی آثار ادبی البغدادی پی برد و پس از مرگش کتابخانهاش را به او سپرد.
در سال ۱۰۷۷ ه.ق - ۱۶۶۷م، عبدالقادر مصر را برای بازدید از پایتخت عثمانی به مقصد استانبول ترک کرد، اما سریع بازگشت. وی از یاران نزدیک والی ابراهیم کوتخدا بود. هنگامی که والی در ۱۰۸۵ق - ۱۶۷۴م به شام و سپس به ادرنه رفت، عبدالقادر را با خود برد.
در ادرنه (ترکیه)، عبدالقادر به یک بیماری غیرقابل درمان مبتلا شد. وی پیش از بازگشت به قاهره به برخی از کشورهای ترکیه سفر کرد و در سال ۱۰۹۳ ق/ ۱۶۸۲ م درگذشت.
آثار
- خزانة الادب ولبّ لباب لسان العرب که به معنای کتابخانه ادبیات و دریچه قلب زبان عرب است.[۱]
- دائرةالمعارف علوم و ادبیات عرب (۱۳جلد).[۲][۳]
- شرح شواهد الرضی شرح شواهد الرضی علی الشافیة – «تحلیل بر شواهد شفا».
- لغت شهنامه
جستارهای وابسته
- فهرست دانشمندان و دانشمندان عرب
- دائرةالمعارف بریتانیکا آنلاین
منابع
- Baghdādī (al-), ‘Abd al-Qadir ibn ‘Umar (1882). Maiman, A. A. (ed.). Khizānat al-Adab wa Lubb Lubāb Lisān al-'Arab. Vol. 4. Cairo: Dār al-‘Uṣūr li-al-Ṭab‘ wa-al-Nashr. OCLC 978669843.
- Baghdādī (al-), ‘Abd al-Qadir ibn ‘Umar (1979). Hārūn, 'Abd al-Salām M. (ed.). Khizānat al-Adab wa Lubb Lubāb Lisān al-'Arab. Cairo: Maktaba al-Kānjī. ISBN 977-201-778-4.
- Baghdādī (al-), ‘Abd al-Qadir ibn ‘Umar (1927). Index: Iqlīd al-Khizāna. Vol. 4. Lahore: University of the Punjab. OCLC 20121307.
||||||||||||||||||||||||||||||||
با توجه به پژوهشهای پاول هورن (Paul Horn) بر روی کتاب لغت فرس اسدی توسی، عبدالقادری که وی در حواشی و مقدمه خود از او نقل قول میکند، عبدالقادر بن عمر بغدادی (متوفی ۱۰۹۳ هـ.ق) است.
عبدالقادر بغدادی نویسنده کتاب عظیم و مشهور «خزانة الادب» است. دلیل ارجاع هورن به او در تصحیح لغت فرس به شرح زیر است:
ذکر منابع کهن: عبدالقادر بغدادی در کتاب خزانة الادب و همچنین در کتاب دیگرش «لغت شهنامه»، به نسخههای بسیار قدیمی از لغتنامههای فارسی از جمله لغت فرس اسدی توسی دسترسی داشته و از آنها نقل قول کرده است.
تصحیح اشعار: در مواردی که هورن دربارهی وزن ابیات (مانند بحر متقارب در اشعار فردوسی یا اسدی) یا ضبط صحیح کلمات دچار تردید شده، به آرای عبدالقادر بغدادی استناد کرده است؛ زیرا بغدادی در نقد ادبی و تشخیص اصالت اشعار و اوزان، تبحر فراوانی داشته است.
ارتباط با لغت شهنامه: از آنجا که بخش بزرگی از شواهد شعری لغت فرس از شاهنامه است، هورن از توضیحات عبدالقادر بغدادی در «لغت شهنامه» برای روشن کردن معنای واژگان نادر و اصیل فارسی استفاده کرده است.
بنابراین، این عبدالقادر نه مراغی است و نه بدائونی، بلکه عبدالقادر بغدادی، ادیب و لغتشناس برجستهی قرن یازدهم است که آثارش پیوند ناگسستنی با تاریخ لغتنویسی و ادب فارسی دارد.
|||||||||||||||||||||||||||||||||||
Including results for عبدالقادر بغدادی و تحقیقات شاهنامه
Search only for عبدالقادر بدادی و تحقیقات شهنامه
- تألیف لغتنامه شاهنامه: مهمترین اثر او در این حوزه، کتابی تحت عنوان «لغت شاهنامه» است که به حل لغات و مشکلات شاهنامه فردوسی میپردازد.
- تصحیح و ترجمه: این لغتنامه توسط محققانی مانند کارل گ. زالمان بررسی شده و به فارسی نیز ترجمه و تصحیح شده است (از جمله با تصحیح و تعلیقات دکتر علی رواقی و دکتر توفیق سبحانی).
- اهمیت پژوهش: این فرهنگنامه یکی از منابع ارزشمند و قدیمی در زمینه پژوهشهای شاهنامه و شناخت واژگان کهن فردوسی به شمار میرود.
- روششناسی: در این اثر، لغات دشوار، مفاهیم و کنایات شاهنامه توضیح داده شده و در مواردی اشتقاقسازیها یا ریشهشناسیهای خاصی از کلمات ارائه شده است.
🔸لغت شاهنامه
🔸تالیف عبدالقادر بغدادی
🔸تصحیح کارل گ زالمان
🔸ترجمه توفیق سبحانی و علی رواقی
🔸انتشارات انجمن آثار و مفاخر فرهنگی چاپ سال ۱۳۸۲
🔸کتاب لغت شاهنامه، اثر عبدالقادر بغدادی، ادیب و لغتشناس نامدار سده یازدهم هجری، یکی از مهمترین و جامعترین فرهنگهای واژگان شاهنامه فردوسی است که از روزگار تألیف تاکنون پیوسته مورد توجه بوده است. عبدالقادر بغدادی در سال ۱۰۳۰ هجری قمری در بغداد زاده شد و در همان شهر به فراگیری دانش پرداخت. وی که به زبانهای عربی، ترکی و فارسی تسلطی کامل داشت، این فرهنگ را در میانههای سده یازدهم هجری به زبان ترکی استانبولی به رشته تحریر درآورد
🔸این کتاب که در نسخههای گوناگون با عنوانهایی مانند «لغت شاهنامه» یا «فرهنگ لغات شاهنامه» شناخته میشود، در واقع حاصل مطالعه عمیق و دقیق بغدادی بر روی شاهنامه است. وی در خلال مطالعه این اثر سترگ، صورت صحیح نامهای پادشاهان، پهلوانان و جایها را ضبط کرده و برای شرح واژگان دشوار آن به فرهنگهای فارسی مراجعه نموده است
🔸شیوه تنظیم مطالب در این کتاب بر اساس باب و فصل (حرف اول و حرف آخر واژه) صورت گرفته که در فرهنگهای کهن رواج داشته است. مجموع مدخلهای مستقل این اثر بالغ بر ۱۵۹۸ فقره است و با احتساب واژههایی که ذیل برخی مدخلها به مناسبتهای مختلف آمده، شمار واژگان بسیار بیشتر از این رقم برآورد میشود. یکی از برجستهترین ویژگیهای این کتاب، جامعیت آن و استفاده مؤلف از منابعی فراتر از شاهنامه است
🔸بغدادی در این فرهنگ، پس از ذکر واژه فارسی و معادل ترکی آن، برای روشن شدن معنی و کاربرد واژه، شواهد شعری متعددی از سرودههای شاعران برجسته ایرانی از روزگاران کهن تا دوران خود آورده است. این ویژگی کتاب او را به گنجینهای از شواهد شعری بدل کرده است. از نکات جالب توجه در این اثر، آن است که بغدادی مثنوی «یوسف و زلیخا» را نیز سروده فردوسی دانسته و از آن ابیاتی را به عنوان شاهد مثال آورده است
🔸لغت شاهنامه عبدالقادر بغدادی در سال ۱۸۹۵ میلادی به کوشش خاورشناس نامی، کارل گرمانویچ زالمان، تصحیح و در سنپترزبورگ به چاپ رسید. بعدها این اثر ارزشمند توسط توفیق سبحانی و علی رواقی، به فارسی ترجمه، توضیح و تعلیق داده شد و در سال ۱۳۸۲ توسط انتشارات انجمن آثار و مفاخر فرهنگی در تهران منتشر گردید. پیش از آن نیز حسین خدیوجم مقدمه و گزیدهای از این کتاب را از روی تصحیح زالمان ترجمه و در سال ۱۳۵۳ شمسی منتشر کرده بود
#لغت_شاهنامه #شاهنامه_فردوسی #معرفی_کتاب #کتاب
