در کاوشهای اداره آثار باستانی در شهر قدیم اورشلیم، کوزهای منقوش به شعر عاشقانه فارسی کشف شد.
قطعه ای از یک ظرف سفالی منشأ ایرانی که مربوط به قرون وسطی (قرن 12 تا 13 میلادی) است، در حفاری باستان شناسی به سرپرستی دکتر رینا آونر، به نمایندگی از اداره آثار باستانی اورشلیم، در این شهر قدیمی، قبل از ساخت و ساز توسط یک پیمانکار خصوصی، کشف شد.
این قطعه با لعاب فیروزه ای رنگ شده و با نقش های گل و کتیبه ای سیاه تزئین شده است. ریوکا کوهن امین از اداره آثار باستانی اورشلیم هنگام مطالعه این اثر پیش از انتشار متوجه شد که کتیبه روی گردن ظرف به زبان فارسی نوشته شده است. کتیبه شامل خطی است که از رباعی گرفته شده است. در این کتیبه که توسط دکتر جولیا رابانوویچ از دانشگاه عبری اورشلیم ترجمه شده است، آمده است: "زمانی در آغوش یک عاشق بود که التماس می کرد"
این کتیبه توسط دکتر نیتسان آمیتای پریس از دانشگاه بن گوریون نقب در چارچوب گزارش نهایی کاوش منتشر خواهد شد. به گفته ریوکا کوهن امین، این کلمات برم رباعیات، اثر عمر خیام شاعر است. عمر خیام منجم، ریاضیدان و یکی از مشهورترین شاعران پارسی زبان در قرون وسطی (قرن یازدهم دوازدهم میلادی) بود.
در دوره سلجوقیان اینگونه کوزه های سفالی با نقش ها و اشکال بسیار زیبا ساخته میشد توسط هنرمندان چیرهدست که با اشعار فارسی مزین میشدند.
در گذشته دختران جوان با کوزه ای که بر سر شانه خود حمل میکردند میرفتند از سر چشمه ها آب میآوردند، فکر میکنم عمرخیام خود را در خیالاتش بجای آن کوزه تصور کرده بود برای ساختن این شعر زیبا.
رباعیات شماره ۱۵، تألیف عمر خیام:
این کوزه چو من عاشق زاری بوده است
This clay pot like a lover once in heat
در بند سر زلف نگاری بودهست
A lock of hair his senses did defeat
این دسته که بر گردن او میبینی
The handle that has made the bottleneck its own seat
دستیست که برگردن یاری بودهست
Was once the embrace of a lover that entreat
