دنبلان
اشاره
به
فارسی «دنبلان» و «دمبلان» و به آذربایجانی «طملان» و در کتب طب سنتی با نامهای
«نبات الرعد» و نوعی «سماروغ» و «شحم الارض» و «نوعی فطر» آمده است. از قارچهای
خوراکی زیرزمینی است که به فرانسوی انواع آن را بهطور کلیTruffe و
به انگلیسیTruffle گویند.
انواعی
از این نوع قارچ دمبلان بیشتر در اروپا بخصوص در فرانسه میرویند.
انواعی
از دمبلان نیز در مناطق مختلفه ایران میرویند. این دو دسته دمبلان از لحاظ جنس
مختلف هستند که شرح آنها در زیر داده میشود.
دمبلانهای
اروپایی
این
دمبلانها از راستهTuberale طبقهAscomycetes
خانوادهTuberaceae هستند و اغلب آنها از رستنیهای دارویی میباشند.
مشخصات
قارچی
است کرویشکل مانند غده که معمولا در زیر خاک رشد میکند. پوسته خارجی آن ناصاف و
زگیلدار است. از نظر ابعاد برحسب گونههای مختلفه متفاوت است و از یک فندق تا حجم
یک مشت دست فرق میکند. این قارچ در گونههای
معارف
گیاهی، ج1، ص: 81
مختلف
به رنگهای قرمز تیره، خاکستری، سفید، بنفش و سیاه دیده میشود ولی لذیذترین و
بهترین آنها معمولا دارای رنگ پوسته خارجی سیاه است. این قارچها نوعا در عمق حدود
سی سانتیمتری خاک بهطور گروهی و نزدیک ریشههای گیاهان و درختها بخصوص درخت بلوط
میرویند.
سابقا
در فرانسه مرسوم بود که زارعین توسط سگهای تربیتشده، محل وجود این قارچها را در
زیر خاک یافته و بیرون میآوردند.
معمولا
هر دمبلان اروپایی شامل دو قسمت است. یکی پوسته ناصاف و زگیلی آنکه رنگین و سخت و
محتوی اسپرهای قارچ است و دیگری گوشت آنکه اغلب سفیدرنگ میباشد ولی رنگهای تیره
هم دارد.
دمبلانهای
اروپایی دارای گونههای خوراکی اهلی و گونههای وحشی غیر خوراکی ولی درعینحال غیر
سمی است.
دمبلانهای
خوراکی
1.
دمبلان سیاهTuber Melanosporum : پوسته آن ناصاف زگیلدار به رنگ تیره حنایی و رنگ گوشت آن پس از
رسیدن بنفش تیره مایل به سیاه است. بزرگی آن در حدود یک تخممرغ است. این دمبلان
در پاییز میرسد و از بهترین و لذیذترین نوع دمبلان است.
2.Tuber uncinatum :
بزرگی آن متوسط، پوسته خارجی سیاه خیلی ناصاف و ناهموار و رنگ گوشت آن قهوهای
است. اینگونه نیز لذیذ و خوشطعم و خوشبو است و معمولا در پاییز میرسد.
3.Tuber hiemale :
پوسته خارجی مایل به سیاه، غده آن کرویشکل، بزرگی آن در حدود یک گردو میباشد این
نوع نیز خیلی لطیف و لذیذ است و در ردیف دو گونه فوق میباشد.
4.
دمبلان تابستانیTuber aestivum : شکل غدهها متغیر، بزرگی آنها در حد یک گردو رنگ پوست سیاه و
زگیلهای آن درشت است و سرانجام دمبلان کوهیtuber Montanum .
بهطوری که گفته شد دمبلانهای اروپایی اغلب در نزدیکی ریشه درختان و گیاهان خاصی
میرویند این گیاهان را گیاهان دمبلانزا مینامند. از جمله درختانی که بیشتر مورد
علاقه دمبلان است دو نوع بلوط است.
یکی
به نام علمیQuercus Pubescens که واریتهای از:Quercus robur
sessiliflora میباشد
و دیگریQuercus ilex و همچنین شاهبلوطCastanea
vulgaris و فندق
به نام
معارف
گیاهی، ج1، ص: 82
علمیCorylus avellana و
بهطور کلی طبق مطالعاتی که شاتن 142] گیاهشناس فرانسوی نموده است، یکی از روشها
برای شناسایی اراضی که دمبلان در آن وجود دارد، وجود درختانی که فوقا ذکر شد و
همچنین گیاهان و درختانی نظیر زالزالک و سرو کوهی و ارس و گوجه وحشی و خمان صغیر
یا آقطی و گلسنگها و بوصیر و بومادران و حلبوب و آبرون صغیر و نوعی سیسنبر یا
سرپوله و آزربه و اکلیل کوهی است.
به
علاوه شاتن معتقد است: خاکی که غنی از مواد آلی، آهک، پطاس، اسید سولفوریک و
پروکسیات دوفر[143] باشد مناسبترین خاک برای رویش دمبلان است.
گونههایی
از دنبلان
1.
بلوط دمبلانزاQuercus Pubescens در جنگلهای جنوب فرانسه و سایر مناطق اروپا میروید و واریتهای
از آن به نام:
Quercus Pbescens
Brot. var iberica Wenzig
در
جنگلهای شمال ایران میروید. این بلوط که به فرانسویChene Pubescent وChene blanc
گفته میشود، در دره تالار و در ارتفاعات گدوک و در نور و کجور و سیاهبیشه و در
جنگلهای هرزویل انتشار دارد.
معارف
گیاهی، ج1، ص: 83
درخت
بزرگی است با شاخههای خزی، برگهای چرمی با تضاریس قوسی در کناره برگها. روی برگ
صاف و براق به رنگ سبز تیره و پشت برگ سبز روشن پوشیده از کرک سفید است. نام محلی
آن در حسنآباد دشت نظیر «سفید مازو» و «سفید بلوط» است. ملاحظه میشود که نام
محلی آن نیز ترجمه طبیعی از نام فرانسه است.
بلوطهای
دنبلانزا
2.Quercus ilex .
که آن را بلوط سبزChene Vert مینامند در اروپا میروید و در ایران فقط در باغها به عنوان زینت
کاشته میشود. برگها با دندانههای تیز و ریز که در انتهای دندانهها خار کوچکی
است. روی برگ سبز تیره براق و پشت برگها کرکدار سفید است و معمولا تا سه سالگی
خزان نمیکند. اغلب به صورت درختچه است ولی در خاکهای قوی بلندی آن به 15- 10 متر
میرسد. شرح و تفصیل سایر انواع درختان و گیاهانی که نامبرده شد به صورت جداگانه
در بخشهایی از این کتاب آمده است که در صورت نیاز بتوان به آن مراجعه کرد.
دمبلان
در ایران
در
ایران در اغلب مناطق از جمله فارس، منطقه تهران و کوهستانهای شهرستان
معارف
گیاهی، ج1، ص: 84
تهران،
آذربایجان، خوی و غرب ایران در همدان و کرمانشاه دمبلان میروید.
دمبلانهای
ایران نیز مانند سایر دمبلانها در زیر خاک میرویند. نام محلی آن در کرمانشاه
«چمه» و در آذربایجان «طملان» است، در تهران «دمبلان» نامیده میشود.
رنگ
پوست آنها اغلب برخلاف دمبلانهای اروپایی روشن و خاکستری روشن است و به بزرگی فندق
تا یک گردو و گاهی بزرگتر است.
این
دمبلان را به فرانسویTerfex وTruffe de lion مینامند و به عربی «ترفاس» گفته میشود. این دمبلانها از جنس
متفاوتی با دمبلانهای اروپایی هستند. سهگونه از این دمبلانها طبق مطالعات آقای
شاتن در ایران شناخته شده که نام علمی آنها به شرح زیر است:
1.Terfezia aphroditis Chatin
که در سال 1897 در آذربایجان دیده شده.
2.Terfezia hafizii Chatin
که در فارس و اطراف تهران دیده شده.
3.Terfezia hanotauxii Chatin
که باز در سال 1897 در کوههای اطراف تهران شناسایی شده است.
از
نظر ترکیبات شیمیایی و خواص و کاربرد دارویی خیلی شبیه قارچهای خوراکی هستند که در
فصل آن شرح داده شده است و تکرار نمیشود ولی این نوع قارچهای زیرزمینی بیشتر مصرف
خوراکی دارند.
معارف
گیاهی، ج1، ص: 85
