ترامپ در قمار مسقط : سردرگمیای که میتواند رژیم ایران را پس از کشتار نجات دهد
همزمان با آغاز مذاکرات غیرمستقیم آمریکا و جمهوری اسلامی ایران در مسقط، گزارشها و اظهارات متناقض مقامهای آمریکایی از نبود راهبرد روشن در واشنگتن حکایت دارد؛ سردرگمیای که بهگفتۀ منتقدان، میتواند به توافقی محدود و پرابهام بینجامد و در نهایت، بیش از مهار تهران، به بقای رژیمی یاری رساند که پس از سرکوب خونین اعتراضها با بحران عمیق مشروعیت روبروست.
منتشر شده در: : روزآمد شده در
واشنگتن سردرگم، نه نقشه جنگ روشن است، نه هدف مذاکره
همزمان با آغاز مذاکرات مسقط میان نمایندگان آمریکا و جمهوری اسلامی ایران، شبکۀ خبری انبیسی نیوز، به نقل از دو مقام ارشد دولت آمریکا تصریح کرد که در صورت شکست این مذاکرات، نهتنها دولت آمریکا راهبرد روشنی دربارۀ توسل به نیروی نظامی علیه جمهوری اسلامی ندارد، بلکه حتی در بالاترین سطوح دولت توافقی بر سر اینکه چنین اقدامی قرار است به چه نتیجهای منجر شود، شکل نگرفته است.
بر اساس این گزارش، مقامهای آمریکایی تأکید کردهاند که تاکنون هیچ «نقشۀ راه» مشخصی برای مرحلۀ پس از یک مداخلۀ نظامی احتمالی تدوین نشده و اجماعی نیز دربارۀ مسئولیت و نقش آمریکا پس از چنین اقدامی وجود ندارد. بهگفتۀ این منابع، همچنان روشن نیست که آیا اهداف مذاکراتی دونالد ترامپ، چنانکه مارکو روبیو، مدعی شده، اساساً شامل حمایت عملی از معترضان در داخل ایران نیز میشود یا نه. این ابهام به سردرگمی کلی سیاست واشنگتن در قبال جمهوری اسلامی دامن زده است.
مقامهای نظامی آمریکا اصرار دارند که جابهجایی نیروهای این کشور در آب های نزدیک ایران صرفاً واکنشی به افزایش تنشهاست و نه بخشی از برنامهریزی برای یک عملیات مشخص. دونالد ترامپ نیز در اظهارنظرهای اخیر خود بر فضای تهدید و فشار تأکید کرده است. در سطح منطقهای، عربستان سعودی نیز موضع خود را صریحاً اعلام کرده است. بهگزارش خبرگزاری رسمی این کشور، محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان، در گفتگو با رئیسجمهوری ایران تأکید کرده که ریاض اجازه نخواهد داد از حریم هوایی یا خاک این کشور برای حملات نظامی علیه تهران استفاده شود. چنین موضعی میتواند دامنه عملیاتی هرگونه اقدام نظامی احتمالی آمریکا را محدود کند و در عین حال نشان دهد که چنین حملهای از جانب آمریکا در دستور کار نیست. ابهام و سردرگمی در سیاست دونالد ترامپ نهتنها سرنوشت مذاکرات مسقط، بلکه ثبات شکنندۀ خاورمیانه را نیز در هالهای از تردید فرو برده است.
تهدید بدون افق فشار نظامی و محدودیتهای منطقهای
با این حال، الیوت آبرامز، فرستادۀ پیشین دونالد ترامپ در امور ایران، ساعاتی پیش از مذاکرات مسقط در گفتگویی با شبکۀ خبری «آی٢٤نیوز» تصریح کرد که «عملیات نظامی علیه ایران دیگر صرفاً یک احتمال نیست، بلکه مسئلۀ زمان است». به گفتۀ آبرامز، در صورت اجرای حملۀ نظامی آمریکا، این اقدام «سریع، محدود و کاملاً هدفمند» خواهد بود و تمرکز اصلی آن نه بر سرنگونی حکومت ایران، بلکه بر تضعیف و تخریب برنامۀ موشکهای بالستیکی جمهوری اسلامی قرار خواهد گرفت. او تأکید کرده است که چنین عملیاتی با دقت طراحی میشود تا از هرگونه درگیری طولانیمدت و گرفتار شدن نیروهای آمریکایی در یک جنگ فرسایشی در خاورمیانه جلوگیری شود.
الیوت آبرامز در مصاحبه خود با بخش عبریزبان «آی٢٤نیوز» میگوید گزینۀ نظامی در محاسبات واشنگتن بیش از گذشته جدی شده و دونالد ترامپ طی هفتههای اخیر میان دو مسیر دشوار مردد بوده است: پذیرش توافقی که آن را ناکافی و بیثمر میداند، یا پذیرش ریسک حملهای نظامی با پیامدهایی نامعلوم. الیوت آبرامز همچنین احتمال میدهد که شکست مذاکرات جاری بتواند بهعنوان توجیه سیاسی لازم برای توسل به زور مورد استفاده قرار گیرد.
با این حال، او بهصراحت تأکید میکند که حتی یک عملیات هوایی گسترده نیز بهتنهایی قادر به سرنگون کردن رژیم ایران نخواهد بود. به باور او، هدف چنین حملهای نه تغییر رژیم، بلکه ارسال پیامی بازدارنده و محدود کردن توان نظامی جمهوری اسلامی، بهویژه در حوزۀ موشکی، است. آنچه از اظهارات آبرامز و دیگر تحلیلگران برمیآید این است که دونالد ترامپ، در صورت ناامیدی از مسیر دیپلماسی، بیش از هر چیز به دنبال عملیاتی کوتاه، نمایشی و دقیق خواهد بود؛ عملیاتی با هزینههای کنترلشده که آمریکا را از فروغلتیدن در یک رویارویی بلندمدت و پرهزینه در خاورمیانه دور نگه دارد.
«قمار ترامپ» به روایت اسرائیل؛ توافقی که میتواند رژیم را نجات دهد
همزمان با آغاز مذاکرات مسقط روزنامه اسرائیلی ژروزالم پست نوشت : دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، شش سال پیش در اوج تنش با تهران گفته بود: «ایرانیها هیچ جنگی را نبردهاند، اما هیچ مذاکرهای را هم نباختهاند.» ژروزالم پست با یادآوری این جمله تصریح کرده است که درست یک سال پیش از این سخن، دونالد ترامپ، آمریکا را بهطور یکجانبه از توافق هستهای با ایران خارج کرد و تحریمهای گستردهای علیه این کشور اعمال نمود که حاصلش تشدید بحران اقتصادی و سیاسی در این کشور بوده است.
ژروزالم پست با اشاره به دیدار چند ساعته ویتکاف و بنیامین نتانیاهو پیش از مذاکرات مسقط تأکید کرده است که تنها موضوعی که در این دیدار مطرح نشد، تغییر رژیم در ایران بود. در این دیدار نخست وزیر اسرائیل خطوط قرمز سختگیرانهای را مطرح کرد که عبارت بودهاند از : غنیسازی صفر، انتقال کامل ذخایر اورانیوم، توقف برنامۀ موشکی و پایان حمایت از نیروهای نیابتی در منطقه و در مقابل آنچه در این گفتگوها غایب بوده، بحث تغییر رژیم است. ژروزالمپست سپس تصریح کرده است که تغییر رژیم در ایران هرگز سیاست رسمی واشنگتن نبوده، هر چند در جریان اعتراضها و کشتارهای اخیر در ایران به شدت در فضای عمومی جریان داشت.
به نوشتۀ ژروزالم پست مشکل اصلی نه محتوای ناروشن مذاکرات مسقط، بلکه زمان آن است. در لحظهای که حکومت ایران پس از اعتراضها و کشتارهای گسترده اخیر در این کشور، مشروعیت خود را از دست داده آغاز گفتگو با تهران میتواند بهمثابۀ راه نجاتی برای رژیمی تلقی شود که بهتازگی با خشونت عریان بقای خود را تضمین کرده است. نگرانی این است که هرگونه توافق با کاهش تحریمها و بهبود نسبی اوضاع اقتصادی تهران مجدداً به تقویت حکومتی بینجامد که هم در داخل سرکوبگر است و هم در منطقه بیثباتکننده.
ژروزالمپست در پایان نوشته است : ترامپ زمانی گفته بود ایران هرگز مذاکرهای را نمیبازد. با این حال، او اکنون بار دیگر وارد مذاکره با تهران شده و ظاهراً بر این باور است که اینبار نتیجه متفاوت خواهد بود. این انتخاب، به گفتۀ ژروزالمپست، یک قمار سیاسی است : قماری که اگر بار دیگر همهچیز را به سانتریفیوژها و اورانیوم تقلیل دهد و سرکوب داخلی و نقش مخرب منطقهای جمهوری اسلامی را به حاشیه براند، نه فقط به یک «توافق بد»، بلکه به مشروعیتبخشی به رژیمی خواهد انجامید که بارها نشان داده چگونه از دل بحرانها جان سالم به در میبرد.
