بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار دارایی مسدودشده؛ چرا تهران آزادسازی این پولها را به محور مذاکرات بدل کرده است؟
جمعه 28 فروردین 1405
با نزدیک شدن به دور تازه گفتوگوهای آمریکا و ایران برای پایان دادن به جنگ، یکی از مهمترین گرههای مذاکرات داراییهای مسدودشده ایران در خارج از کشور است. تهران میگوید بدون دسترسی به این منابع، نه میتواند اقتصاد فرسودهاش را سر و سامان دهد و نه بازسازی ویرانیهای جنگ را با سرعتی واقعی آغاز کند. برآوردها رقمی بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار است؛ پولی که عمدتاً از درآمدهای نفتی ایران به دست آمده، اما سالهاست در بانکها و حسابهای خارجی بلوکه شده است.
به گزارش الجزیره، ماجرای این داراییها به امروز و دیروز باز نمیگردد. نخستین موج توقیف اموال ایران پس از انقلاب ۱۳۵۷ و بحران گروگانگیری در سفارت آمریکا در تهران آغاز شد، اما در دهههای بعد، با گسترش تحریمهای آمریکا و اروپا بر سر برنامه هستهای، موشکی و دیگر اختلافات سیاسی، دامنه این محدودیتها بسیار وسیعتر شد. در نتیجه، ایران در حالی که نفت میفروخت و درآمد ارزی به دست میآورد، در بسیاری موارد امکان انتقال یا مصرف آزادانه این پولها را نداشت.
به همین دلیل، آزادسازی این داراییها برای تهران فقط یک مطالبه مالی نیست؛ مسئلهای حیاتی برای بقای اقتصادی کشور است. در سالهای گذشته، تحریمها صادرات نفت، جذب سرمایهگذاری، نوسازی صنعت و ثبات ارزی را به شدت محدود کردهاند. اکنون نیز در شرایطی که اقتصاد ایران زیر فشار تورم، کاهش ارزش ریال و فرسودگی زیرساختها قرار دارد، این منابع میتوانند به منزله یک ذخیره فوری برای تأمین کالاهای اساسی، تثبیت بازار ارز، نوسازی شبکه برق و آب، ترمیم صنعت نفت و آغاز بازسازی پس از جنگ عمل کنند. به همین دلیل، تهران خواهان آن است که دستکم بخشی از این پولها، از جمله حدود ۶ میلیارد دلار، به عنوان اقدامی اعتمادساز آزاد شود.
این داراییها در چندین کشور نگهداری میشوند و رقم دقیق سهم هر کشور روشن نیست، اما گزارشها از آن حکایت دارد که چین دستکم ۲۰ میلیارد دلار از منابع ایران را در اختیار دارد، هند حدود ۷ میلیارد دلار، عراق نزدیک به ۶ میلیارد دلار، قطر ۶ میلیارد دلار، ژاپن حدود ۱.۵ میلیارد دلار، آمریکا حدود ۲ میلیارد دلار و لوکزامبورگ نیز نزدیک به ۱.۶ میلیارد دلار از داراییهای ایران را نگه داشتهاند. بخشی از این پولها نیز همان درآمدهای نفتی است که در دورههای مختلف، به علت تحریمها یا تصمیمهای سیاسی، از دسترس ایران خارج شده است.
در سال ۲۰۱۵، توافق هستهای میان ایران و قدرتهای جهانی بخشی از این گره را باز کرد و تهران به بخشی از منابع خود دست یافت. اما خروج یکجانبه دولت دونالد ترامپ از آن توافق در سال ۲۰۱۸، عملاً بسیاری از این مسیرها را دوباره بست. در سال ۲۰۲۳ نیز در چارچوب توافق تبادل زندانیان، ۶ میلیارد دلار از درآمدهای نفتی ایران از کره جنوبی به قطر منتقل شد تا در اختیار تهران قرار گیرد، اما این دسترسی نیز بعدتر بار دیگر متوقف شد. همین تجربهها باعث شده است که ایران با بدبینی به وعدههای تازه آمریکا نگاه کند و بر دریافت امتیازهای ملموس پیش از هر توافق نهایی پافشاری کند.
مخالفان جمهوری اسلامی میگویند بخش بزرگی از این داراییها در صورت بازگشت به ایران یا خرج گروههای نیابتی میشود و یا توسط انواع مافیای حاکم بر کشور بلعیده میشود، اما هر چه باشد میزان این داراییها ان قدر هست که به بخشی از مشکلات اقتصادی کشور نیز زخمی زده شود.
