آثار آلبرتو موراویا در ایران با استقبال بسیار خوبی روبرو شده و مترجمان برجستهای، بهویژه آنها که از زبان ایتالیایی ترجمه میکنند (مانند رضا قیصریه و بهمن محصص)، آثار او را به فارسی برگرداندهاند.
در اینجا فهرستی از مهمترین آثار او که به زبان فارسی منتشر شدهاند، آورده شده است:
۱. رمانهای برجسته
دنبالهرو (Il Conformista): یکی از مشهورترین رمانهای او که توسط ناصر غیاثی ترجمه شده است. (بر اساس این کتاب، فیلم مشهوری هم توسط برناردو برتولوچی ساخته شده).
تحقیر (Il Disprezzo): ترجمه شده توسط بهمن محصص. این رمان به واکاوی فروپاشی رابطه یک زوج میپردازد.
زن رُمی (La Romana): یکی از آثار کلاسیک نئورئالیستی او که به زندگی دختری به نام آدریانا در دوران فاشیسم میپردازد.
دلتنگی (La Noia): با نامهای «ملال» یا «دلتنگی» ترجمه شده است؛ از جمله ترجمه رضا قیصریه. این کتاب به موضوع پوچی و عدم برقراری ارتباط در دنیای مدرن میپردازد.
دو زن (La Ciociara): داستانی درباره مادر و دختری در گیرودار جنگ جهانی دوم (فیلمی با بازی سوفیا لورن نیز از آن ساخته شده است).
عصیانگر (La Vita Interiore): ترجمه مجید کانون.
۲. مجموعه داستانهای کوتاه
موراویا در کوتاهنویسی مهارت عجیبی داشت و بسیاری از ایرانیان او را با این داستانها میشناسند:
داستانهای رُمی (Racconti Romani): مجموعهای از داستانهای کوتاه درباره مردم طبقه فرودست رُم. بخشهای زیادی از این کتاب توسط رضا قیصریه ترجمه شده است.
داستانهای جدید رُمی (Nuovi Racconti Romani): دنبالهای بر مجموعه قبلی.
داستانهای سوررئالیستی: که با نامهایی مثل «دیوار چین» در ایران منتشر شدهاند.
۳. نمایشنامه و سفرنامه
دنیای پاپو (Il mondo è quello که هست): مجموعهای از نمایشنامههای او.
سفر به هند (Un'idea dell'India): موراویا نگاه بسیار دقیقی به شرق داشت و سفرنامهاش به هند (با ترجمه روشنک داریوش) نگاهی فلسفی و اجتماعی به این کشور دارد.
مترجمان کلیدی
اگر به دنبال بهترین کیفیت ترجمه از موراویا هستید، آثار ترجمه شده توسط این افراد پیشنهاد میشود:
رضا قیصریه: که به دلیل تسلط بر زبان ایتالیایی، لحن طنز و گزنده موراویا را بسیار خوب منتقل کرده است.
بهمن محصص: که با نگاهی هنرمندانه آثار او را برگردانده است.
اعظم رسولی: که آثار متأخرتر یا مجموعههای داستانی او را ترجمه کرده است.
داستان با نام «تیپیک» (Il Tipico) یا در برخی نسخهها با نام «غذای معمولی»، در کتاب «داستانهای رُمی» منتشر شده است.
در ایران، بهترین منبع برای دسترسی به این داستان، مجموعهای است که با ترجمه رضا قیصریه توسط نشر کتاب خورشید (یا پیشتر توسط انتشارات دیگر) به چاپ رسیده است. رضا قیصریه به دلیل تسلط بر فضای فرهنگی ایتالیا و زبان موراویا، این طنز تلخ و نئورئالیستی را به خوبی به فارسی منتقل کرده است.
خلاصهای از فضای این داستان در ترجمه فارسی:
شخصیت زن داستان، که از فقر جانش به لب رسیده، مدام در ذهن خود فهرستی از غذاهای مجلل (انواع گوشتها، دسرها و شرابهای گرانقیمت) را ردیف میکند. او تصور میکند مرد ثروتمند قرار است او را به دنیایی ببرد که بوی روغن زیتون ارزانقیمت و نان بیات نمیدهد. اما وقتی مرد با افتخار میگوید: «بیا یک شام واقعاً تیپیک (اصیل و سنتی) بخوریم»، او با همان واقعیتی روبرو میشود که از آن فرار کرده بود.
این داستان در کنار دیگر داستانهای مجموعه «داستانهای رُمی»، تصویری دقیق از ایتالیای پس از جنگ و تضاد طبقاتی است که موراویا با مهارت تمام آن را روایت کرده است.
اگر به این سبک از داستانهای موراویا علاقهمند هستید، داستانهای دیگر این مجموعه مثل «کادوی تولد» یا «تعطیلات با شکوه» نیز همین درونمایه آرزوهای کوچک و شکستهای بزرگ طبقه فقیر را با زبانی مشابه دنبال میکنند.
