آیا براستی شیخ بهائی مخترع و مبتکر تنور نان سنگک است؟
نسبت دادن اختراع تنور و نان سنگک به شیخ بهایی، یک باور عمومی و روایت فولکلوریک است که مدرک تاریخی معتبری برای اثبات آن وجود ندارد.
ایسنا
ریشه این باور و دلایل رد یا تردید در آن را میتوان در چند نکته بررسی کرد:
انتخاب
۱. منشأ این داستان کجاست؟
ایسنا
نخستینبار این ادعا در «سالنمای کمیته نانوایان تهران» (چاپ ۱۳۲۶ خورشیدی) مطرح شد. در آن متن آمده بود که شاه عباس صفوی برای تأمین نان سریع، مغذی و ماندگار برای لشکر خود در سفرها، از شیخ بهایی کمک خواست و او تنور سنگکی (پخت نان روی سنگریزههای داغ) را طراحی کرد. از آن زمان به بعد، این روایت در فرهنگ عامه و رسانهها تکرار شد.
ایسنا
۲. چرا تاریخنگاران و پژوهشگران در آن تردید دارند؟
ایسنا
سکوت منابع همعصر: در هیچیک از متون و کتب تاریخی دوره صفویه و زندگینامههای معتبر شیخ بهایی (که حتی جزئیترین آثار و اشعار او را ثبت کردهاند)، اشارهای به اختراع تنور سنگک نشده است.
بیتوته+ 1
پیشینه تاریخی قدیمیتر: اشاره به پخت نان روی سنگریزه (ریگ) در متون قدیمیتر نیز دیده میشود. حتی در لغتنامه برهان قاطع (تألیف ۱۰۶۲ ق) از واژه «سنگک» و پخت آن روی سنگریزههای گرم یاد شده است. برخی مردمشناسان مانند جواد صفینژاد معقتدند پخت نان روی ریگ داغ ریشه در فرهنگ کوچنشینی و ایران باستان (تکاملیافته از پخت نان روی ساج و سنگ) دارد و یکباره توسط یک فرد اختراع نشده است.
بیتوته+ 2
۳. چرا این داستان درباره شیخ بهایی شکل گرفت؟
دنیای اقتصاد+ 1
شیخ بهایی دانشمند و مهندسی برجسته، نوآور و حلکنندهی مسائل پیچیده زمان خود بود (مانند معماری، ساخت حمام معروف، یا تقسیم آب زایندهرود). در فرهنگ شفاهی ایرانیان، معمولاً ابداعات مجهولالهویه یا هوشمندانه دوره صفوی به این شخصیت محبوب و پرآوازه نسبت داده میشده است.
sedayekhavaran.ir
نتیجه: شیخ بهایی یکی از بزرگترین نابغههای علمی ایران است، اما نسبت دادن اختراع نان سنگک به او بیشتر جنبه افسانه و روایت عامیانه دارد تا یک حقیقت اثباتشده تاریخی.
انتخاب
نسبت دادن اختراع تنور و نان سنگک به شیخ بهایی، یک باور عمومی و روایت فولکلوریک است که مدرک تاریخی معتبری برای اثبات آن وجود ندارد.
ایسنا
ریشه این باور و دلایل رد یا تردید در آن را میتوان در چند نکته بررسی کرد:
انتخاب
۱. منشأ این داستان کجاست؟
ایسنا
نخستینبار این ادعا در «سالنمای کمیته نانوایان تهران» (چاپ ۱۳۲۶ خورشیدی) مطرح شد. در آن متن آمده بود که شاه عباس صفوی برای تأمین نان سریع، مغذی و ماندگار برای لشکر خود در سفرها، از شیخ بهایی کمک خواست و او تنور سنگکی (پخت نان روی سنگریزههای داغ) را طراحی کرد. از آن زمان به بعد، این روایت در فرهنگ عامه و رسانهها تکرار شد.
ایسنا
۲. چرا تاریخنگاران و پژوهشگران در آن تردید دارند؟
ایسنا
سکوت منابع همعصر: در هیچیک از متون و کتب تاریخی دوره صفویه و زندگینامههای معتبر شیخ بهایی (که حتی جزئیترین آثار و اشعار او را ثبت کردهاند)، اشارهای به اختراع تنور سنگک نشده است.
بیتوته+ 1
پیشینه تاریخی قدیمیتر: اشاره به پخت نان روی سنگریزه (ریگ) در متون قدیمیتر نیز دیده میشود. حتی در لغتنامه برهان قاطع (تألیف ۱۰۶۲ ق) از واژه «سنگک» و پخت آن روی سنگریزههای گرم یاد شده است. برخی مردمشناسان مانند جواد صفینژاد معقتدند پخت نان روی ریگ داغ ریشه در فرهنگ کوچنشینی و ایران باستان (تکاملیافته از پخت نان روی ساج و سنگ) دارد و یکباره توسط یک فرد اختراع نشده است.
بیتوته+ 2
۳. چرا این داستان درباره شیخ بهایی شکل گرفت؟
دنیای اقتصاد+ 1
شیخ بهایی دانشمند و مهندسی برجسته، نوآور و حلکنندهی مسائل پیچیده زمان خود بود (مانند معماری، ساخت حمام معروف، یا تقسیم آب زایندهرود). در فرهنگ شفاهی ایرانیان، معمولاً ابداعات مجهولالهویه یا هوشمندانه دوره صفوی به این شخصیت محبوب و پرآوازه نسبت داده میشده است.
sedayekhavaran.ir
نتیجه: شیخ بهایی یکی از بزرگترین نابغههای علمی ایران است، اما نسبت دادن اختراع نان سنگک به او بیشتر جنبه افسانه و روایت عامیانه دارد تا یک حقیقت اثباتشده تاریخی.
انتخاب
