این یادداشت پل هرن (Paul Horn) در حاشیه تصحیح کتاب «لغت فرس» اسدی طوسی، به منظومه «یوسف و زلیخا» منسوب به فردوسی اشاره دارد.
در قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم میلادی، خاورشناسان (از جمله هرن) بر این باور بودند که فردوسی پس از شاهنامه، منظومهای در داستان یوسف و زلیخا سروده است. اما تحقیقات بعدی (توسط پژوهشگرانی چون مجتبی مینوی و محمد روشن) اثبات کرد که این کتاب متعلق به فردوسی نیست و احتمالاً در قرن پنجم هجری توسط شاعری دیگر سروده شده است.
در ادامه جزئیات دقیقتر این ارجاع را بررسی میکنیم:
چرا هرن به این کتاب دسترسی نداشت؟
زمانی که پل هرن در سال ۱۸۹۷ میلادی (۱۳۱۵ قمری) کتاب «لغت فرس» را در برلین چاپ میکرد، نسخههای خطی منظومه یوسف و زلیخا بسیار کمیاب بودند.
بیت مورد نظر: اسدی طوسی در لغت فرس برای واژه «شخ» (به معنی زمین سخت و ناهموار) بیتی را به عنوان شاهد آورده است:
«برآمد ز کوه و درآمد به شخ / زمین شد ز خون چون پرِ تذروِ یخ»
ابهام هرن: هرن نتوانست این بیت را در شاهنامه یا دیوانهای شناختهشده آن زمان بیابد. او با توجه به انتساب نادرست این منظومه به فردوسی، حدس میزد که بیت باید متعلق به «یوسف و زلیخا» باشد، اما چون نسخهای از آن در اختیار نداشت، آن عبارت مشهور («در دسترس من نیست») را در حاشیه نوشت.
