سفر مودی به اسرائیل؛ تعریف جدید معادلات منطقهای در خاورمیانه و غرب آسیا
- ژیار گل
- خبرنگار ارشد بیبیسی در امور بینالملل
- زمان مطالعه: ۳ دقیقه
نخستوزیر هند، نارندرا مودی، برای سفری دو روزه وارد اسرائیل شد. این نخستین سفر او از زمان آغاز جنگ در غزه به شمار میرود. نخست وزیر هند با استقبال بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، وارد تل آویو شد. او در کنست، پارلمان اسرائیل، نیز سخنرانی کرد.
سفر آقای مودی به اسرائیل را میتوان شکلگیری تدریجی یک همراستایی ژئوپولیتیکی جدید بین دو کشور خواند که در حال بازتعریف معادلات در غرب آسیاست.
هند نگران نزدیکی ترکیه و همکاری نظامی این کشور با پاکستان و بنگلادش است و اسرائیل هم نگران شکلگیری «محور سنی» به رهبری ترکیه در نزدیکی مرزهایش است. نگرانیهای امنیتی هر دو کشور، اسرائیل و هند را در سالهای اخیر به هم نزدیک تر کرده است.
از زمانی که آقای مودی در سال ۲۰۱۴ به قدرت رسید، رابطه دو کشور به یک مشارکت راهبردی تبدیل شده که پیامدهای آن بسیار فراتر از تجارت دوجانبه یا قراردادهای دفاعی است.
به عبارتی نوعی تفاهم گستردهتر میان اسرائیل، هند و چندین دولت کلیدی عرب دیده میشود، بهویژه در بین کشورهایی که نسبت به ایران و همچنین درخصوص جنبشهای اسلامگرایی همچون اخوان المسلمین نگران بودهاند.
از همکاری آرام تا مشارکت راهبردی آشکار
هند برای دهها از فلسطینیان حمایت میکرد و رابطهای محتاطانه با اسرائیل داشت. جمعیت مسلمانان هند بیش از ۲۱۰ میلیون نفر است. اما با از زمان به قدرت رسیدن حزب ملیگرای آقای مودی، اکنون بیش از از یک دهه است که هند تردیدهای پیشین درباره نزدیکی آشکار با اسرائیل را کنار گذاشته است.
نارندرا مودی اولین نخست وزیر هند بود که در سال ۲۰۱۷ از اسرائیل دیدار کرد، سال بعد بنیامین نتانیاهو هم به هند سفر کرد.
مقامات دو کشور میگویند نگرانیهای مشترک درباره تروریسم، امنیت مرزی و افراط گرایی، این دو کشور را به یکدیگر نزدیکتر کرده است. تبادل اطلاعات و انتقال فناوریهای دفاعی تعمیق یافته و در زمینه کشاورزی و آبیاری همکاری میکنند.
End of پربینندهترینها
همراستایی منطقهای در حال ظهور
تقویت روابط دوجانبه هند و اسرائیل در حالی رخ می دهد که یک تحول گستردهتر منطقهای نیز در جریان بوده است.
توافق عادیسازی موسوم به «پیمان ابراهیم» در سال ۲۰۲۰، روابط میان اسرائیل و چند کشور عربی، بهویژه امارات متحده عربی و بحرین را بهبود داده است.
یکی از دلایل به تحقق پیوستن این پیمان، نگرانی کشورهای عربی از از نفوذ ایران در منطقه بوده است، بازتاب یک محاسبه مشترک بوده که این کشورهای عربی همچون اسرائیل نفوذ منطقهای ایران را تهدیدی بلند مدت برای ثبات خود محسوب می کنند.
هند در حالی که روابط دیپلماتیک خود با ایران را حفظ کرده، بهتدریج به اسرائیل و کشورهای خلیج فارس نزدیکتر شده است.
هند زیر فشار تحریم های آمریکا خرید نفت ایران را در چند سال اخیر تقریبا به صفر رسانده است.
مقابله با بلوکهای رقیب و آرایش جدید منطقهای
فراتر از ایران، یکی دیگر از نگرانیهای برخی بازیگران منطقهای، نفوذ ایدئولوژیک و سیاسی اخوانالمسلمین و حامیان دولتی آن است.
اسرائیل، ترکیه تحت رهبری رجب طیب اردوغان را حامی جنبشهای همسو با اخوانالمسلمین در سراسر خاورمیانه معرفی می کند.
بنیامین نتانیاهو اخیرا در جلسه با روسای «شین بیت»، سازمان اطلاعات داخلی اسرائیل، گفت که پس از تضعیف «هلال شیعی» ایران، اکنون ائتلاف گروههای سنی نزدیک به اخوان المسلمین خطری جدی برای اسرائیل است.
نفتالی بنت، نخستوزیر سابق اسرائیل، هم قدرت هستهای پاکستان و ترکیه را خطری جدی برای اسرائیل خوانده است.
پاکستان نیز در عرصههای مختلف دیپلماتیک، بهویژه در موضوعات سیاسی مرتبط با جهان اسلام، همسویی نزدیکی با ترکیه نشان داده است. ترکیه هم از پاکستان و بنگلادش حمایت کرده و هم به پاکستان پهپاد فروخته است.
برای هند، پاکستان همچنان رقیب اصلی امنیتی به شمار میرود. سلاح هستهای اسلامآباد و سابقه درگیری با هند، لایهای از پیچیدگی به معادلات منطقهای افزوده است. از نگاه دهلی نو، نزدیکی بیشتر به اسرائیل، که یکی از رهبران جهانی در فناوری دفاعی و اطلاعاتی است، بازدارندگی هند را تقویت میکند.
برای برخی دولتهای عربی، محور ترکیه–قطر–اخوانالمسلمین بیثباتکننده تلقی میشود، بهویژه پس از تحولات بهار عربی.
سفر آقای مودی به اسرائیل نماد صف آرایی جدید ژئوپلیتیک منطقه است.
نقشه دیپلماتیک غرب آسیا در حال بازترسیم است و هند دیگر ناظری دوردست نیست، بلکه به بازیگری فعال در شکلدهی آینده منطقه تبدیل شده است
