زندهپزشکیان در اولین سخنرانی پس از پیروزی: حرفی نزدم که نتوانم عمل کنم
مسعود پزشکیان در اولین سخنرانی به عنوان رئیس جمهور منتخب ایران از علی خامنهای تمجید کرده و گفته وعدهای نداده که قادر به عملی کردن آن نباشد. آقای پزشکیان با شکست دادن سعید جلیلی، در دور دوم چهاردهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری ایران به پیروزی رسیده و نهمین رئیس جمهور ایران خواهد بود. آقای خامنهای با تبریک پیروزی آقای پزشکیان، آرای دور اول و دور دوم در انتخابات را جمع کرده و میزان مشارکت را ۵۵ میلیون رای خوانده است.
خلاصه
- بنا به اعلام ستاد انتخابات کشور و با شمارش همه ۳۰ میلیون رای، مسعود پزشکیان در انتخابات پیروز شد
- رایگیری از ساعت ۸ صبح (به وقت تهران) آغاز شد و در ساعت ۱۲ نیمه شب مهلت رسمی رایگیری به پایان رسید
- در دور اول انتخابات، مسعود پزشکیان با کسب ۱۰ میلیون و ۴۱۵ هزار و ۹۹۱ رای و سعید جلیلی با کسب ۹ میلیون و ۴۷۳ هزار و ۲۹۸ رای به دور دوم راه یافتند
- دور اول انتخابات با ۴۰ درصد واجدان شرایط پایینترین نرخ مشارکت را داشت. نرخ مشارکت در دور دوم حدود ۴۹ درصد بود
- بیشتر بخوانید:
- مسعود پزشکیان؛ امید اصلاحطلبان برای پیروزی
- عادیسازی «اعدام» در مناظرههای تلویزیونی: «وعده را عملی نکرد اعدامش کنید»
- دومین مناظره پزشکیان و جلیلی؛ اتهامهای متقابل به «دولت سایه» و «دولت سوم روحانی»
- مشاوران اقتصادی نامزدهای ریاست جمهوری چه کسانی هستند؟
پوشش زنده
حذف کلمه رقاصی از پخش تلویزیونی سخنرانی آذری جهرمی در آرامگاه خمینی
محمدجواد آذری جهرمی، وزیر ارتباطات دولت حسن روحانی که از حامیان مسعود پزشکیان بود و امروز همراه او به آرامگاه روح الله خمینی رفته بود، سخنرانی کرد و صدا و سیما در پخش زنده از مراسم، واژه رقص را از سخنان او حذف کرد.
آقای آذری جهرمی در سخنانش گفت که «پیش از انتخابات مخالفان گفته شده بود که اگر پزشکیان برنده شد پس از برنده شدنش در اول ماه محرم برنامه رقاصی میگذارد اما ما میگوییم یا حسین».
او پس از این جمله چند بار فریاد زد «یا حسین» و جمعیت هم با او همراهی کردند.
در پخش تلویزیونی این مراسم واژه «رقاصی» حذف شده بود.
رضا کیانیان، بازیگر سینمای ایران: از دولت پزشکیان مطالبات جدی داشته باشیم
رضا کیانیان، بازیگر سرشناس ایرانی در واکنش به انتخاب مسعود پزشکیان در اینستاگرام خود از آقای پزشکیان خواست که وعدههایش را عملی کند.
او شعری از سعدی را نوشت: «به عمل کار برآید، به سخن دانی نیست.»
او از آقای پزشکیان خواست که رئیس جمهور همه مردم ایران باشد:«از دولت پزشکیان مطالبات جدی داشته باشیم. ایران سرزمین همه ۸۵ میلیون نفر است.»
این هنرمند پیشتر در نامهای به ابراهیم رئیسی به شدت از او و دولتش انتقاد کرده بود. هنرمندان در دوران رئیسی با محدودیتهای زیادی رو به رو شدند.
«انعطاف تاکتیکی بیت رهبری»؟
اصغر ایزدی، فعال سیاسی و کارگری
با توجه به نتایج انتخابات، پرسش اصلی این است که چرا «بیت رهبری» با یک انعطاف تاکتیکی امکان شرکت مسعود پزشکیان را فراهم کرد و پیروزی او را قابل پذیرش دانست؟ دو دلیل میتوان برای آن برشمرد: علی خامنهای در پی فرصتی بود تا اولا از طریق انتخابات، به تجدید آرایش باندهای قدرت درون حاکمیت بپردازد؛ ثانیا با توجه به انتخاب احتمالی دونالد ترامپ، امکان همراه شدن حداکثری اتحادیه اروپا با آمریکا را برای فشار بر جمهوری اسلامی کاهش دهد.
اما خوانش این انتخابات از منظر نقش مردم، حاکمیت و اصلاحطلبان حکومتی چه بوده است:
با توجه به احتمال دستکاری آرا، به نتایج نگاه کنیم:
در انتخابات ریاست جمهوری۱۴۰۰، میزان دارندگان حق رای حدود ۶۰ میلیون بود و نتایج آرا چنین اعلام شد:
ابراهیم رئیسی حدود ۱۸ میلیون رای داشت و مجموع آرای کاندیداها ۲۲ میلیون بود.
انتخابات ریاست جمهوری ۱۴۰۳، با میزان دارندگان حق رای حدود ۶۱ میلیون بود که نتیجه آن در دور دوم چنین اعلام شد:
مسعود پزشکیان با حدود ۱۶ میلیون رای و سعید جلیلی با حدود ۱۳ میلیون رای و در مجموع ۳۰ میلیون رای.
مقایسه این نتایج نشان میدهد که آرای اصول گرایان حدود ۹ میلیون ریزش داشته است. این ریزش را اصول گرایان نشانهای از رویگردانی خامنهای از آنان با اذن ورود پزشکیان به انتخابات قلمداد میکنند.
آرای پزشکیان در دوره اول و دوم انتخابات بخشی از آرای اصولگرایان، اصلاحطلبان و بخشی از براندازان بود. تا آنجا که به اصلاحطلبان مربوط میشود-از نظر اصلاحطلبان معتقد به تغییرات ساختاری و گذار از جمهوری اسلامی- دعوت به شرکت در انتخابات و رای به پزشکیان به عنوان یک پس رفت قلمداد میشد هرچند که به زبان آورده نشد.
تحریم گسترده انتخابات در دور اول توسط اکثریت بیش از ۶۰ در صد، حاکی از آن بود که مردم حضور پزشکیان را صرفا به موضوع «گرم کردن تنور» انتخابات میدانند و لذا کمتر باور داشتند که این تاکتیک «بیت رهبری» می تواند شامل امکان یک رقابت واقعی میان کاندیداها باشد. اما زمانی که انتخابات به دور دوم کشیده شد و امکان شکست جلیلی بوجود آمد، به شرکت بیشتر در پای صندوقهای رای راغبتر شدند.
میتوان گفت اکثریتی که انتخابات را تحریم کرد پیروز این میدان بودند که نتیجه جنبش، زن، زندگی، آزادی بود. حکومت نتوانست از آن برای مشروعیت بخشی به خود استفاده کند و پرونده مشروعیت بخشی به جمهوری اسلامی از طریق انتخابات، برای همیشه بسته شد. در این میان اما اصلاح طلبان دوباره به دایره محدودی از قدرت دست یافتند.
پزشکیان در اولین سخنرانی پس از پیروزی: حرفی نزدم که نتوانم عمل کنم
مسعود پزشکیان، رئیس جمهور منتخب ایران در اولین نطق خود پس از پیروزی گفته است «من در این انتخابات وعده دروغ ندادم؛ من حرفی نزدم که فردا نتوانم به آن عمل کنم و بعد مشخص شود که دروغ بوده است».
آقای پزشکیان در یک سخنرانی در محل آرامگاه روح الله خمینی گفته پس از پیروزی در انتخابات «آزمون بزرگ عبور ایران از تنگناها، چالشها و بحرانها را پیش رو داریم».
رئیس جمهور منتخب ایران گفت اگر حمایت علی خامنهای نبود، «بعید بود» که نام او از صندوقهای رای بیرون بیاید.
آقای پزشکیان از رهبر جمهوری اسلامی ایران تشکر کرد که به گفته او اجازه داده عرصه مشارکت و رقابت سیاسی در انتخابات اخیر باز شود.
کنفرانس خبری آقای پزشکیان که قرار بود پیش از این برگزار شود، به دلیل اعلام نشدهای، لغو شد اما رئیس جمهور منتخب برای سخنرانی در میان اعضای ستادهای انتخاباتی خود، حاضر شد.
گفته شده پیش از این سخنرانی، با آقای خامنهای ملاقات داشته است.
آقای پزشکیان در سخنرانی خود وعده داده «آماده خدمتگزاری» به شهروندان ایرانی است و گفته «تعهد میدهم همچنان گوش شنوایی برای شما و دردهای شما باشم».
سوالات سخت از «سیاستهای کلی نظام»
حسین باستانی، بیبیسی
در جریان مبارزات انتخابات ریاست جمهوری ۱۴۰۳، تصوراتی در فضای رسانهای ایران مطرح شدند که معنای تلویحی یا صریح آنها، امکان تغییر سیاستهای کلان حکومت از مسیر صندوقهای رای بود. اشارههای متنوع به موضوعاتی از قبیل اعتراضات ۱۴۰۱، مساله حجاب اجباری و سیاست خارجی، به وضوح چنین حال و هوایی داشتند. حتی بسیاری از وعدههای مرتبط با بهبود وضعیت اقتصادی کشور نیز، با وجود ظاهر محتاطانه، در بطن خود از همین ویژگی برخوردار بودند.
اکنون با پایان تبلیغات و درگیریهای انتخاباتی، مطرحکنندگان تصورات فوق در معرض پرسشهای مشخص از امکان «تحقق» آنها قرار گرفتهاند. پرسشهای زیر، تنها چند نمونه از این سوالات هستند که هر یک از آنها، با فرض وقوع تحولی محتمل در دوره دولت جدید قابل طرح است:
۱- حرکت ضدحکومتی جدیدی از جنس اعتراضات ۱۴۰۱ در خیابانهای ایران به جریان میافتد. رهبر خواستار برخورد شدید با آنهاست و نیروهای مسلح در حال شلیک به معترضان هستند. تا چه حد محتمل است که رئیس جمهور بتواند جلوی کشتن معترضان را بگیرد یا در میانه سرکوب، علنا به رویارویی با رهبر و نیروهای مسلح تحت فرمان او بپردازد؟
۲- دولت به این نتیجه میرسد که حکومت دیگر از عهده هزینههای امنیتی و اقتصادی تحمیل حجاب اجباری بر نمیآید. اساسا درگیر کردن بخش عظیمی از بودجه و پرسنل پلیس برای کنترل حجاب زنان را، در شرایطی که جرایم خشن در سطح کشور از کنترل خارج شده، ممکن نمیداند. تا چه حد قابل تصور است رئیس جمهور، علی رغم مخالفت رهبر، به درگیری با نهادهای حکومتی دیگر برای لغو «رسمی» حجاب اجباری بپردازد؟
۳- سپاه پاسداران و مشخصا نیروی قدس، در آستانه یک درگیری نظامی جدید در بخشی از منطقه هستند. مطابق جمعبندی دولت، این درگیری غیرضروری یا اجتنابپذیر است. به ویژه چون به دلیل محدودیتهای اقتصادی کشور، مطلقا توان مالی تامین هزینههای اقتصادی درگیری جدید را ندارد. آیا رئیس جمهور امکان «فراهم نکردن» هزینههای مالی این درگیری نظامی را خواهد داشت؟
۴- دولت برای جلوگیری از ورشکستگی صندوقهای بازنشستگی، نیاز به صرفهجویی گسترده دارد. به این منظور، ناچار است بودجه چند نهاد تبلیغاتی وابسته به نهاد رهبری را -که عملکردشان را بیفایده یا مضر ارزیابی کرده- قطع کند. آیا قدرت اجرای تصمیم خود را خواهد داشت؟
۵- دولت متقاعد شده که نهادهای زیر نظر رهبر یا شرکتهای وابسته به سپاه پاسداران، درگیر فساد مالی گسترده هستند، به طور جدی حسابرسی نمیشوند و مالیات واقعی پرداخت نمیکنند. رئیس جمهور بر همین مبنا اصرار دارد که این نهادها و شرکتها به دقت مورد حسابرسی قرار گیرند تا وضعیت حسابهای آنها شفاف شود و بعد، مالیات واقعی فعالیتهای خود را پرداخت کنند. آیا قادر خواهد بود، علی رغم مخالفت رهبر، تصمیم اقتصادی خود را عملی کند؟
نیاز به تاکید نیست که پرسشهایی از این قبیل، قابل گسترش به زمینههای متنوع دیگر هستند.
طرح چنین سوالاتی به معنی آن نیست که جابهجایی رئیس جمهور، هیچ تغییری در حکومت ایران ایجاد نخواهد کرد. تغییر رئیس دولت، حتما باعث تغییراتی در عملکرد تعدادی از وزارتخانههای دولتی -و البته نه همه آنها- خواهد شد.
اما این تصور که انتخابات ریاست جمهوری ۱۴۰۳، قدرت وادار کردن علی خامنهای به تجدید نظر در سیاستهای کلان خود را خواهد داشت، لاجرم طرح سوالاتی از جنس فوق را، اجتنابناپذیر خواهد کرد. سوالاتی که حتی اگر در میانه هیجانات انتخاباتی -کمابیش- مغفول مانده باشند، در دوران مسئولیت دولت جدید، پاسخگویی به آنها «ناگزیر» خواهد بود.
آمریکا با تاکید بر «تعهد به دیپلماسی» گفت که انتخابات تاثیری بر رویکردش به ایران ندارد
یک سخنگوی وزارت خارجه آمریکا در واکنش به نتیجه انتخابات در ایران و معرفی مسعود پزشکیان به عنوان رئیس جمهور جدید ایران تاکید کرد که نتیجه انتخابات تاثیر قابل توجهی در رویکرد آمریکا به ایران نخواهد داشت.
سخنگوی وزارت خارجه آمریکا با اشاره به مشارکت کم در انتخابات اخیر گفت که انتخابات در ایران آزاد و عادلانه نیست و به همین دلیل تعداد قابل توجهی از ایرانیان ترجیح دادند که اصلا در انتخابات شرکت نکنند.
سخنگوی وزارت خارجه آمریکا گفت که دولت آمریکا انتظار ندارد که این انتخابات به تغییرات اساسی در مسیر [منافع] ایران یا احترام متقابل بیشتر به حقوق شهروندان منجر شود.
دولت آمریکا میگوید که همانطور که خود کاندیداها در ایران گفتند سیاستهای ایران توسط رهبر جمهوری اسلامی تعیین میشود.
در یادداشت سخنگوی وزارت خارجه آمریکا که پیشتر هم چنین موضعگیری را کرده بود آمده: «انتخابات تاثیر قابل توجهی در رویکرد ما به ایران نخواهد داشت. نگرانیهای ما در مورد رفتارهای ایران تغییری نکرده است. در همین حال، تا زمانی که دیپلماسی منافع آمریکا را پیش می برد، ما همچنان به دیپلماسی متعهد هستیم.»
سعید جلیلی نامزد شکست خورده دور دوم انتخابات با خامنهای دیدار کرد
رسانه های ایران میگویند سعید جلیلی، نامزد شکست خورده دور دوم انتخابات ریاست جمهوری، با علی خامنهای دیدار کرده است.
بر اساس گزارشها آقای خامنهای در این دیدار «ضمن تشکر از رویکرد تبیینی آقای جلیلی در عرصه رقابتهای انتخاباتی و همچنین ایجاد زمینه برای شور و شوق مردمی بیشتر در انتخابات، برای وی آرزوی موفقیت کردند».
سعید جلیلی نماینده رهبر جمهوری اسلامی ایران در شورای عالی امنیت ملی است.
در جریان مناظره های انتخاباتی برخی از نامزدها از جمله مسعود پزشکیان که اکنون رئیس جمهور منتخب است و هواداران او، با سیاستهای آقای جلیلی به تندی مخالفت و از عملکرد او در شورای عالی امنیت ملی انتقاد کرده بودند.
«ایده یک دستسازی حکومت شکست خورد»
یاسر میردامادی، پژوهشگر دین و فلسفه
تأیید صلاحیت مسعود پزشکیان و نیز خودداری حکومت از تقلب به سود سعید جلیلی (کاری که در ۸۸ به سود محمود احمدینژاد انجام شد) نشان داد که ایده یکدستسازی طوری شکست خورده که هسته سخت حکومت هم مایل به ادامهی پرهزینه آن نیست. ایده اولیه هسته سخت حکومت آن بود که در آستانه بحران جانشینی حکومت یکدست شود تا زمینه برای انتخاب محفلی و نرم رهبر بعدی فراهم شود. یکدستسازی اما اختلاف میان اصولگراها را افزایش داد، ناکارآمدی حکومت را بالا برد و نوک پیکان اعتراضها را مستقیما به سمت رهبر جمهوری اسلامی گرفت. ادامه این روش میتوانست بحران جانشینی را تشدید کند. احتمال انتخاب دوباره دونالد ترامپ به ضمیمه ادامه یکدستسازی میتوانست خطر رویارویی ایران و آمریکا را نیز افزایش دهد.
حکومت تغییر تاکتیک داده است و بخشی از ناراضیان هم با رأی به پزشکیان از این تغییر تاکتیک به نفع خود استفاده کردند. انتخاب پزشکیان میتواند بازی برد-برد برای مردم و حکومت باشد. مردم با ترکیبی از تحریم و رأی اعتراضی پیامشان را به گوش رهبر رساندند. این انتخابات نه تنها شکستی برای ترفند یکدستسازی حکومت که شکستی سنگین برای اصولگرایان نیز بود. با همه تقدستراشی از چهره میانمایه ابراهیم رییسی اکثر شرکتکنندگان در انتخابات دوباره چهرهای اصلاحطلب را برگزیدند و به جلیلی که میراثبر رییسی بود نه گفتند. اصولگراها حتی در انتخاباتی نیمهخلوت هم پیروز نشدند. این نشان میدهد که حالا نه تنها تحریم که خردهرأیهای اعتراضی در انتخابات نیمهخلوت هم کابوس یکدستسازان است.
از دیگر بازندگان این انتخابات، بخش خشونتطلب و غیر دموکرات اپوزیسیون خارجنشین بود. این سقوط بعد از خیزش مهسا شروع شد و با فحاشیهای رکیک جلوی مراکز رأیگیری در خارج از ایران به اوج رسید. تبدیل تحریم به روشی متصلب و هویتی که خروج از آن مستوجب «بیشرفی»، فحش رکیک ناموسی و برخورد فیزیکی است حالا تنها روال جاری لایهای پر سر و صدا از اپوزیسیون است که بخش دموکرات و خشونتپرهیز اپوزیسیون بایستی از آن فاصله آشکار بگیرد.
آینده ایران متنوعتر از آن است که تنها به دست تحریمیها ساخته شود. با این حال، تحریم حالا گزینه جدی روی میز سیاست ایران است. تعیینکننده آینده سیاست انتخاباتی در ایران احتمالا ترکیبی از تحریمهای هدفمند و رأیهای شناور اعتراضی است.
پزشکیان برای اولین سخنرانی پس از پیروزی، در آرامگاه آیتالله خمینی حاضر شد
مسعود پزشکیان در آرامگاه بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران مسعود پزشکیان در بعدازظهر اولین روز پیروزی در انتخابات، در محل آرامگاه آیت الله خمینی بنیانگذار جمهوری اسلامی حاضر شد و سخنرانی کرد.
بر اساس گزارش ها قرار است رئیس جمهور منتخب ایران در این محل با اعضای ستادهای انتخاباتی خود دیدار و در جمع آنها سخنرانی کند.
حسن خمینی نوه موسس جمهوری اسلامی و محمدجواد ظریف وزیر پیشین امور خارجه، در برخی از عکسهای منتشر شده از این مراسم، در کنار آقای پزشکیان هستند.
پیش از این گزارش شده بود که آقای پزشکیان کنفرانس خبری خواهد داشت اما این برنامه بدون ذکر دلیل مشخصی، لغو شده است.
محمدحسین رنجبران، از مدیران سابق صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران در شبکه ایکس (توییتر سابق) نوشته است که دلیل لغو این برنامه، دیدار آقای پزشکیان با علی خامنهای بوده است.
مسعود پزشکیان در محل آرامگاه آیت الله خمینی با اعضای ستادهای انتخاباتی خود دیدار کرده است پورمحمدی به پزشکیان: شما رئیسجمهور همه همراهان و مقابلان و همه غایبان ناخرسند هستید
مصطفی پورمحمدی، از مقامات قضایی که نامش با اعدامهای گسترده زندانیان سیاسی در دهه ۶۰ خورشیدی گره خورده و نامزد مرحله اول انتخابات ریاست جمهوری در پیامی به مسعود پزشکیان تبریک گفت.
با توجه به نارضایتی که به مشارکت پایین و تحریم انتخابات اخیر منجر شد، آقای پورمحمدی در پیام خود نوشت: «اینک باری سنگین بر دوش شما و چشمانی امیدوار به راه شما دوخته شده است. امروز شما رئیسجمهور همه رفیقان و رقیبان و همه همراهان و مقابلان و همه غایبان ناخرسند هستید.»
او ابراز امیدواری کرد که آقای پزشکیان بتواند «سختیها را گره از گره بگشایید و برای مشکلات در هم تنیده کشور، راه نجاتی شایسته» بیابد.
آقای پورمحمدی در دور اول انتخابات ۲۰۶ هزار و ۳۹۷رای کسب کرد.
آقای پورمحمدی در جریان تبلیغات انتخاباتی، اعدامهای دهه ۶۰ را پروژه نظام جمهوری اسلامی خوانده و گفته بود: «من چکار کنم؟ من قاضی بودم یک مقطعی. یا باید محاکمه میکردم یا باید کیفرخواست مینوشتم. یک عده جریمه میشدند. یک عده زندان میگرفتند. یک عده اعدام میگرفتند. مثل پزشک که نامش با جراحی گره میخورد.»
«سرنوشت غمانگیز اصلاح طلبی در جمهوری اسلامی»
شهلا شفیق، جامعه شناس
فارغ از شک و شبهه برحق در باره آمار وارقام جمهوری اسلامی پيرامون ميزان مشارکت، اين انتخابات، فزايندگی و تعميق چالشهای اجتماعی سياسی در جمهوری اسلامی را به روشنی نشان داد: مردم وسيعا صحنه انتخابات را ترک کردهاند، اما ابزارهای حکومتيان برای حفظ قدرت، گرچه کندتر شده، هنوز اين کارآیی را دارد که به کار بقای نظام بيايد. مهم ترين شاخص چنين مشاهدهای اين است که علیرغم آنکه بسياری از چهرههای شاخص اصلاحطلب با تکيه بر تجربه ناکارایی رای گيری در نظام ولايت فقيه از شرکت درانتخابات صرف نظر کردند، حاميان رای به پزشکيان، نه از سراعتقاد به اصلاح سيستم، بلکه با استدلال پيشگيری از خطر سعید جليلی وارد ميدان شدند.
به ديده من، اين تابلو به وضوح نشانگر سرنوشت غمانگيزاصلاحطلبی درجمهوری اسلامی است که با ويژگی پساتوتاليتر اين نظام رابطه تنگاتنگ دارد. تشخيص اين ويژگی، به درک روشنتر صحنه امروزين انتخابات درايران کمک میکند: با شکست فاحش الگوی ايدئولوژيک جمهوری اسلامی، اين نظام، دهههاست به مرحله پساتوتاليتر گام نهاده و به «نظامی تمام گرا با دندانهای شکسته» بدل شده است.
الگوی ايدئولوژيک همچنان منبع مشروعيت سلطه صاحبان قدرت است اما پايبندی تودهها به الگوی اعتقادی اينان ديگر موضوعيت ندارد. شرط اصلی تداوم نظام فقط و فقط سر نهادن مردم و تن دادنشان به سلطه حاکمان است. تحقق اين شرط در بیقدرت کردن شهروندان و خلع سلاح جامعه مدنی است. دراين راه، سرکوب و ارعاب، ترساندن شهروندان و توسل به فريب، ابزارهای اصلی صاحبان قدرت است. در پروپاگاندای اينان حول انتخابات، پراکندن ترس از آينده نامعلوم و فريفتن شهروندان در مزايای رای دادن نقش مهمی دارد. با طراحی مهندسان رژيم، صفحه شطرنج انتخابات چيده میشود و چنان که در جنبش سبز شاهد بوديم، حاکمان بدون رودربايستی، اگر لازم بدانند صفحه را با تقلب و سرکوب به هم میريزند و مهرهها را دوباره میچينند.
با تجربه تلخ اين واقعيت، اينک اکثريت ملت ايران، چنانکه اعتراضات انقلابی «زن، زندگی، ازادی» پديدار کرد از نظام حاکم رو برگرداندهاند. معمای «انتخابات» جمهوری اسلامی چنان حل گشته و روشن شده که حاکمان هم به بیرونقی آن اذعان دارند. بخش قابل توجهی از رای رای دهندگان به مسعود پزشکيان نيز نه تنها در انتصابی بودن او شک نمیآورند بلکه بيش و کم میدانند که نمیتوان از او انتظارات جدی داشت. در اين ميان، با چند و چون در استدلالهای اين دسته افراد میتوان ديد که هراس از بدتر شدن وضع دست بالا را دارد. هراسی که ريشه در اين گزاره دارد که گويا عدم شرکت در انتخابات رژيم به معنای هرجومرج است. گفتنی است که تجربيات موجود در جهان گواه ابطال چنين ديدگاهی است و هيچ نظريه جدی علوم سياسی به آن اعتبار نمیدهد. تکرار اين استدلال در ميان مبلغان مشارکت در انتخابات که داعيه مخالفت با نظام را هم دارند تنها و تنها میتواند نوعی خودفريبی تلقی شود که علیرغم هر نيت و نظر، به فريبکاری راه میدهد.
يک روی ديگر سکه اين رایگيری اما برآمدغير قابل انکار جامعه مدنی در مقابله با استراتژی جمهوری اسلامی برای ابزار سازی از انتخابات است. درصد بالایی از مردم آشکارا از صندوقهای رای نظام روی برگرداندند و صداهای بسياری در ضرورت نه گفتن به انتصابات برخاستند. گفتارها هر چه شجاعانهتر به نقد استراتژی نظام برخاستند. اين رخدادها آيا از ثمرات اعتراضات انقلابی «زن، زندگی، آزادی» نيست ؟ بی گمان چنين است و يادآور جايگاه تعيين کننده تک تک شهروندان. چرا که در نظام پسا توتاليتر، در شرايط فقدان احزاب سياسی و سرکوب هر گونه تشکل يابی مدنی، اين تک تک آحاد ملتاند که میتوانند با کردار خويش به تدوام مبارزه حق خواهانه و آزادی طلبانه برای خلاصی ملک و ملت از سلطه ويرانگر جمهوری اسلامی ياری دهند.
دعوت علیاف از پزشکیان برای سفر به باکو؛ ابراز امیدواری پاشینیان برای همکاری بیشتر
الهام علیاف و ابراهیم رئیسی ساعتی پس از این دیدار آقای رئیسی در اثر سقوط بالگرد جان باخت الهام علیاف، رئیس جمهور جمهوری آذربایجان در پیامی پیروزی پزشکیان را تبریک گفت و نسبت به توسعه روابط دو کشور طی دوره آتی ابراز امیدواری کرد.
آقای علیاف همچنین از آقای پزشکیان برای سفر به باکو دعوت کرد.
الهام علیاف آخرین مقام سیاسی بود که ساعتی قبل از مرگ ابراهیم رئیسی در اثر سقوط بالگرد با او در نقطه مرزی بین دو کشور و در مراسم افتتاح یک پروژه مشترک دیدار کرده بود.
نیکول پاشینیان، نخست وزیر ارمنستان هم با ارسال پیامی انتخاب آقای پزشکیان را تبریک گفت. در این پیام که خبرگزاری رسمی ارمنستان آن را منتشر کرده است آمده: «روابط با کشور برادر ایران که از زمان استقلال ارمنستان پیوسته رو به توسعه بوده است برای دولت و مردم ارمنستان اهمیت ویژه ای دارد.
نخست وزیر ارمنستان ابراز امیدواری کرده که با تلاش مشترک دو دولت «توافقهای بین دو کشور اجرایی شود و پروژههای جدیدی هم آغاز شود.
نخست وزیر ارمنستان به دنبال باز کردن تمام مسیرهای ارتباطی میان ارمنستان، جمهوری آذربایجان، ترکیه، گرجستان و ایران برای تردد کالا و رفت و آمد مسافران است.
گزارشها از کاهش بهای قیمت سکه طلا در بازار تهران
رسانههای ایران گزارش دادهاند که همزمان با اعلام نتیجه انتخابات ریاست جمهوری، قیمت سکه طلا تمام، یک میلیون و ۱۵۰ هزار تومان کاهش یافته است.
بر اساس گزارشها، بهای سکه تمام طلای طرح جدید که در معاملات پایانی هفته گذشته، ۴۲ میلیون و ۶۵۰ هزار تومان بوده، امروز در بازار تهران به ۴۱ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان کاهش یافت.
خبرگزاری ایسنا میگوید کاهش بهای سکه طلا در بازار تهران بر خلاف وضعیت جهانی قیمت طلاست که در روزهای اخیر روند صعودی داشته است.
آرای پزشکیان: کمترین از ۱۳۷۲و پایینترین درصد تاریخ ریاست جمهوری ایران
اگرچه تعداد آرای مسعود پزشکیان در مرحله دوم تقریباً یکونیم برابر مرحله اول بود، ولی در مقایسه با رؤسای جمهوری قبلی ایران، رأی کمتری به نام او ثبت شد.
۱۶ میلیون و ۳۸۴ هزار رأیی که به نام پزشکیان از صندوقها بیرون آمد، پایینترین تعداد آرای نامزد پیروز از سال ۱۳۷۲ بود؛ سالی که اکبر هاشمی رفسنجانی در دومین دوره ریاستجمهوریاش کمی بیشتر از ده و نیم میلیون رأی کسب کرده بود.
ولی اگر میزان آرای نامزد پیروز در هر دوره را با کل افراد دارای حق رأی در هر دوره مقایسه کنیم، کمتر از ۲۷ درصد واجدان شرایط به او رأی دادند که پایینترین درصد آرا در کل ۱۴ دوره انتخابات ریاستجمهوری ایران است.
رکورد قبلی پایینترین درصد آرای واجدان متعلق به ابراهیم رئیسی بود که کمی بیشتر از ۳۰ درصد ایرانیان دارای حق رأی، به او رای داده بودند.
«گذار صلحآمیز اصلاحطلبی در برابر بنیادگرایی و استثناطلبی»
محمود صدری، جامعه شناس
یک مورخ معاصر روسی میگوید: «هیچ چیزغیر قابل پیش بینیتر از تاریخ روسیه نیست.»
این لُغَز هوشمندانه در مورد تاریخ معاصر ایران نیز صادق است. آنچه در ۴ خرداد در خواب هم نمیدیدیم در ۱۵ تیر به واقعیت پیوست. در لحظاتی که این یادداشت را مینویسم، آرا قطعی مسعودپزشکیان نزدیک ۱۷ میلیون و آرا سعید جلیلی بیش از ۱۳ میلیون است و با وجود تعرفههای توزیع شده و نیز به واسطه ناظران کاندیداها بر سر صندوقها، امکان «مصاحبه خروجی» از رای گیرندگان وجود داشته است. بنا بر این میتوان گفت نتیجه قطعی است.
این گذار صلح آمیز اصلاح طلبی و «زندگی» در برابر بنیادگرایی و اسثتناطلبی، تنها با پیروزی محمد خاتمی در دوم خرداد ۲۷ سال پیش قابل مقایسه است. در این فاصله چهل روزه، گفت و شنودها و انتشارات سایبری و میدانی بیشماری را شاهد بودیم و هر دو طرف با ترکشهای پر به فضای عمومی شتافتند.
مخالفان مشارکت در انتخابات، رای دادن با نظارت استصوابی را بازی در زمین خودکامگی خواندند؛ تحلیلگران رقابت اصلی را میان دو جریان چیره نظام: رئالیسم تهاجمی« نظامیان – قالیباف» در برابر جریان «نو-امنیتی استثناطلبان» – جلیلی – دانسته، نقش بدون پشتوانه نهادی اصلاح طلبان در این معرکه را بیهوده دانستند.
موافقان اما، یادآور شدند که توان رییس جمهور برای اصلاح امور محدود، ولی قدرتش برای نابودی مملکت نامحدود است، همچنانکه با محمود احمدینژاد آزمودیم و با ابراهیم رئیسی میرفتیم که بیازماییم. به علاوه، با روی کار آمدن احتمالی دونالد ترامپ و گذار محتمل رهبری نظام، نقش رئیس جمهور بیش از میزان بیست در صد معمول در دورههای قبلی خواهد بود.
باور دارم پزشکیان رئیس جمهور از پزشکیان نماینده مجلس فراتر خواهد بود، زیرا بدنه اصلاحات همیشه روح تازهای به راس آن دمیده است. از یک رئیس کتابخانه ملی، محمد خاتمی و از شخصیتی امنیتی، حسن روحانی ساخته است. پزشکیان نیز میتواند، به مدد جریانی که با آراء ۷۶ و ۹۲ و نیز خون ۸۸ و ۱۴۰۱ تکوین یافته پزشک ایران شود.
صرف نظر از اینکه با مشارکت مشروط در انتخابات موافق باشیم یا نه (من هستم) بیاد داشته باشیم که قلب آنها که رای ندادند نیز برای این آب و خاک و آبادی و آزادی آن میتپد. از این نظر، ۱۵ تیر روز خوبی بود.
آنچه تاکنون گذشته است
- مسعود پزشکیان با کسب بیشترین آرا در دور دوم انتخابات ریاست جمهوری ایران به پیروزی رسیده و نهمین رئیس جمهور خواهد بود.
- علی خامنهای با تبریک پیروزی آقای پزشکیان، آرای دور اول و دور دوم در انتخابات را جمع کرده و میزان مشارکت را ۵۵ میلیون رای خوانده است.
- سعید جلیلی رقیب آقای پزشکیان در دور دوم انتخابات، فرمانده سپاه، جمعی از نمایندگان مجلس و برخی از مقام های دولت انتخاب رئیس جمهور جدید ایران را تبریک گفتند.
- کنفرانس خبری رئیس جمهور منتخب که قرار بود امروز در تهران برگزار شود، بدون ارائه توضیحی لغو شده است.
- تاریخ مراسم تنفید حکم ریاست جمهوری و تحلیف او در مجلس مشخص نیست اما یک عضو هیات رئیسه مجلس شورای اسلامی گفته احتمالا نیمه اول مرداد خواهد بود.
- از میان اعضای شورای امنیت رهبران چین و روسیه به آقای پزشکیان تبریک گفتند. اغلب رهبران کشورهای همسایه ایران هم با انتشار پیام هایی به انتخاب نهمین رئیس جمهور ایران واکنش نشان دادهاند.
«انتخاب رئیس جمهور غیرروحانی برای روند جانشینی خامنهای»
کامران متین، استاد روابط بین الملل در دانشگاه ساسکس
انتخابات زودهنگام ریاست جمهوری با پیروزی مسعود پزشکیان پایان یافت. حتی بر اساس آمار وزارت کشور جمهوری اسلامی بیش از نیمی از واجدین حق رای در این انتخابات شرکت نکردند. این عدم مشارکت وسیع در امتداد کاهش نزولی شرکت مردم در انتخابات در یکی دو دهه اخیر است، وضیعتی که در شعار معروف «اصلاح طلب، اصولگرا، دیگه تمومه ماجرا» تجلی یافت.
مشارکت وسیع در این انتخابات اما از چند جهت برای جمهوری اسلامی و شخص رهبری اهمیت ویژه داشت.
جنبش انقلابی «ژن، ژیان، ئازادی» (زن، زندگی، آزادی) ارکان جمهوری اسلامی را به لرزه در آورد و نحیف بودن پایههای اجتماعی جمهوری اسلامی را بیش از همیشه به نمایش گذاشت.
بعد از سرکوب خونین این جنبش جمهوری اسلامی میخواست که از ترومای سیاسی این جنبش از طریق فراهم کردن امکان ادعای اینکه اکثریت مردم «برانداز» نیستند گذر کند، هدفی که آمار مشارکت زیر ۵۰٪ حتی در دور دوم انتخابات و علیرغم دو قطبی شدن صوری انتخابات حول پزشکیان و جلیلی به نظر نمیرسد محقق شده باشد.
در وهله دوم، بالا رفتن احتمال پیروزی ترامپ در انتخابات ریاست جمهوری آتی در آمریکا، بر نگرانی جمهوری اسلامی از اعمال شدیدتر تحریمهای آمریکا علیه ایران افزوده است. در یکی دو سال اخیر دولت بایدن به دلیل نیاز به پایین نگه داشتن قیمت انرژی، که نقش مهمی در انتخابات آمریکا بازی میکند، از اعمال سفت و سخت تحریمهای نفتی علیه ایران خودداری کرده است. پیروزی ترامپ که قول داده جنگ روسیه و اوکراین را به پایان برساند دلیلی منطقی برای عدم اعمال تام و تمام تحریمهای نفتی علیه ایران باقی نمیگذارد.
راهکار علی خامنهای برای حل این معضل اجازه دادن به ورود پزشکیان به انتخابات بود تا دولت وی با چراغ سبز خود خامنهای وارد سازش با آمریکا شود تا او بتواند هزینه سیاسی کمتری برای یک «نرمش قهرمانانه» دیگر بپردازد. اگر هم دو طرف به سازش نرسند و تحریمها ادامه یابند خامنهای و «اصولگرایان» میتوانند دولت و اصلاحطلبان را مسئول تداوم بحران اقتصادی و فلاکت مردم معرفی کنند.
دلیل سوم برای اهمیت این انتخابات امکان عملی شدن روند جانشینیابی برای خامنهای در طی چند سال آینده است. یک رئیس جمهور غیر روحانی و فاقد عضویت در مجلس خبرگان احتمالا امکان اعمال نفوذ کمتری بر این روند خواهد داشت اما در عین حال مشروعیت بیشتری به این روند خواهد داد.
با تمام این اوصاف همچنانکه تجربه بیش از چهار دهه حکومت جمهوری اسلامی نشان داده سیاستهای عمده کشور را حاملین واقعی قدرت سیاسی که دستگاههای وسیع امنیتی و نظامی را در اختیار دارند تعیین میکنند. با حضور پزشکیان در پاستور جمهوری اسلامی ظاهر همهپسندتری در روابط و مجامع بینالمللی ارائه خواهد کرد و به سرکوب داخلی بزک سیاسی و دیپلماتیک فریبندهتری خواهد بخشید.
استقبال پادشاه عربستان، حاکم دوبی و امیر کویت از انتخاب پزشکیان
شیخ محمد بن راشد حاکم دوبی در شبکه ایکس (توییتر سابق) در سه پیام به زبانهای عربی، فارسی و انگلیسی پیروزی مسعود پزشکیان را تبریک گفت.
در پیام حاکم دوبی آمده: «امید است دو کشور، با تقویت هر چه بیشتر روابط دوجانبه به سود ملت و کشورهای خود، به گسترش صلح، ثبات و شکوفایی در منطقه یاری نمایند.»
ملک سلمان، پادشاه عربستان هم که کشورش به تازگی روابطش را با ایران از سر گرفت در پیامی با تبریک به آقای پزشکیان، ابراز امیدواری کرد که تداوم توسعه روابط دو کشور، دو ملت برادر را به هم پیوند دهند.
به گزارش خبرگزاری رسمی عربستان سعودی، پادشاه عربستان همچنین از تمایل خود برای «هماهنگی و گفتگوی بیشتر برای تقویت صلح و امنیت منطقهای و بینالمللی» خبر داد.
شیخ مشعل احمد الصباح امیر کویت، یکی دیگر از کشورهای حاشیه خلیج فارس بود که با ارسال پیام تبریک به پزشکیان برای و جمهوری اسلامی ایران «بهروزی و توسعه بیشتر» آرزو کرد.
کرزی و عبدالله پیروزی پزشکیان را تبریک گفتند
حامد کرزی، رئیس جمهور اسبق افغانستان، و عبدالله عبدالله، رئیس پیشین شورای عالی مصالحه ملی افغانستان، پیروزی مسعود پزشکیان در دور دوم انتخابات ریاست جمهوری ایران را تبریک گفتهاند.
آقای کرزی در پیامی در حساب فیسبوک خود نوشته است: «برگزاری موفقانهٔ انتخابات ریاست جمهوری ایران را، که با مشارکت سیاسی و حضور مردم در پای صندوقهای رای همراه بود، به ملت و دولت ایران تبریک میگویم و برای رئیس جمهور منتخب جمهوری اسلامی ایران جناب داکتر مسعود پزشکیان، آرزوی کامیابی نموده توفیقات مزید شانرا خواهانم.»
او ابراز امیدواری کرده است که در زمان ماموریت آقای پزشکیان «روابط دوستانه میان دو کشور با هم برادر بیشتر از پیش تحکیم یابد.»
آقای عبدالله نیز در شبکه اجتماعی ایکس نوشته است: «افغانستان و ایران دو کشور برادر و دوست با مشترکات دینی، تاریخی و فرهنگی اند و در مراحل مختلف تاریخ در کنار یکدیگر ایستادهاند. جمهوری اسلامی ایران اکنون میزبان میلیونها هموطن ما میباشد و به کمکهای بشردوستانهی خود به مردم افغانستان ادامه میدهد.»
پزشکیان و آینده حکومت جمهوری اسلامی
فرناز قاضیزاده، بیبیسی
انتخابات چهاردهم ریاست جمهوری بسیار مهم و جالب بود. مسیر چند هفتهای از اعلام تایید صلاحیت مسعود پزشکیان تا فرستادن او به پاستور را می توان یک بزنگاه تاریخی در فضای سیاسی ایران تعبیر کرد.
حکومت در دوره سه ساله ابراهیم رئیسی یکدست شده بود، اما علیرغم این ادعاها که او توانست شرایط کشور را تغییر دهد، مشاهدات میدانی و آماری نشان از وضعیت بسیار بد اقتصادی داشت. همینطور جنبش مهسا رویارویی جدی حکومت با بخش عمدهای از مردم بود که شکافهای ژرف را عمیقتر کرد و گرچه حکومت توانست جنبش زن، زندگی، آزادی را سرکوب کند، شواهد روشنی وجود دارد که این جنبش از بین نرفته است و پتانسیل بازگشت در هر زمانی را دارد.
مشارکت بسیار پایین در انتخابات ریاست جمهوری ۱۴۰۰ و انتخابات مجلس و مجلس خبرگان، پیامی روشن برای حکومت داشت و به نظر نمی رسد که میتوانست، علیرغم همه تمجیدهای رسمی از دولت رئیسی، از عملکرد این دولت هم دفاع کند. سقوط بالگرد ابراهیم رئیسی، شرایط مساعدی ایجاد کرد که حکومت بتواند راه چاره ای بیندیشد.
بنابراین وارد کردن اصلاح طلبان به بازی انتخابات، آن هم با نامزدی که چندان انتظارش نمی رفت، فضا را به گونهای تغییر داد که به نظر میرسد نه آنها و نه حتی خود آقای پزشکیان توقع نداشتند.
اما مشکل عمده اصلاحطلبان، این بود که چطور بتوانند قشر خاکستری را با خود همراه کنند. قشری متشکل از طبقه متوسط و طبقه فرودست که در سالهای اخیر به شدت به هم نزدیک شدند گرچه که در جنبش های اجتماعی، متفاوت عمل می کنند. طبقه متوسط، بیشتر به دنبال تغییرات سیاسی و اجتماعی است، طبقه فرودست، به دنبال معیشت.
جنبش مهسا که حول مسئله اجتماعی مهمی برای نیمی از جامعه شکل گرفت، این دو گروه را که به طور سنتی در کنار هم قرار نمی گرفتند، به هم نزدیک کرد. برای مثال در سال ۸۸ و جنبش سبز که معترضان به دنبال رای خود بودند، به شهادت بیانیه های میرحسین موسوی، بخشهایی از جامعه که دغدغه اصلی اش عدالت و معیشت بود، به جنبش نپیوستند، دولت محمود احمدی نژاد با دادن یارانه و مشوق های اقتصادی رضایت مقطعی بخشی از آنها را به دست آورده بود. در دولت دوم روحانی و در دی ۹۶ وآبان ۹۸ هم بخش عمده ای از اعتراضات در حاشیه شهرها و شهرستان ها روی داد. اما بخشهای متوسط و مرفه با آنها همراهی نکردند. جنبش مهسا، این دو گروه را بیش از پیش به هم نزدیک کرد.
در انتخابات اخیر، حکومت با سبک سنگین کردن اوضاع، احتمالا می توانست حدس بزند که شرایط بینالمللی و داخلی، برایش قابل ادامه دادن نیست بنابراین یک نامزد اصلاحطلب را هم وارد داستان کرد.
پیام دور اول این بود که مردم دیگر حتی اصلاحطلبان را هم نمی خواهند، به نظر میرسد در دور دوم، ورق تا حدی برگشت. مشارکت بالاتر از حدی بود که انتظار می رفت اما روشن نیست که این رای، رای به پزشکیان است یا رای ترس از جلیلی.
پزشکیان با آرایی به قدرت رسید که متشکل از گروههای متعدد و گهگاه با نظرات متضاد است. همین کار او را بسیار سخت میکند، اینکه بتواند آنطور که گفته، هم نظرات رهبر جمهوری اسلامی را تامین کند هم به تحریمیهایی که میگوید رییس جمهوری آنها هم هست، توجه کند، بالانس سختی است که بعید است نه از او نه از هیچ ساکن دیگر پاستور برآید.
این انتخابات، نه شکافهای عمیق بین مردم و حاکمیت را از بین می برد، نه شرایط سیاسی و اقتصادی کشور را تغییر عمدهای می دهد، این انتخابات، برای حاکمیت جمهوری اسلامی وقت می خرد، و وقت مهمترین چیزی است که به آن احتیاج دارد.
