دار. (اِ) مطلق درخت را گویند. (برهان ) :
تن ما چو میوه ست و او میوه دار
بچینند یکروز میوه ز دار.
و رجوع به دارگروه شود. || در ترکیبات زیر «دار» بعنوان مزید مؤخر اسم (پساوند) بکار رفته است : اربودار. امروددار. بندق دار. دیب دار. دیودار. سارخکدار. سارشکدار. سپیدار. سپیددار. سرخدار. || چوبیکه دزدان را از آن بحلق آویزند. (برهان ) :
بزد بر در دژ دودار بلند
فروهشت از دار پیچان کمند.
بدژخیم فرمود کاین را بکوی
به دار اندر آویز و برتاب روی .
سائلان را از تو سیم و زائران را از تو زر
دوستان را از تو بخت و دشمنان را از تو دار.
دیگر روز فرمود دارها بزدند و بسیار از طوسیان را بر آنها کشیدند. (تاریخ بیهقی ).
شیرمردان دین در آخر کار
نردبانی بساختند از دار.
گر کار من از عشقش با شحنه و دار افتد
از شحنه نترسم من وز دار نیندیشم .
ز آن حسین از دار تو منصور شد
کز هزاران تخت بهتر دار تو.
- بر دار زدن ؛ بر دار کردن . بر دار کشیدن . حلق آویز کردن . بدار آوردن . بدار بستن . (آنندراج ). رسم ولایت چنان است که چوبی خم نصب کنند و آدمی را رسن بحلق بسته بردار میکنند و بطوری که در هندوستان میکشند مرسوم نیست . (آنندراج ) :
اینکه وحشی را زدی بردارکم لطفی نبود
اولش بردار منت دار می بایست کرد.
بدین رغبت که من جان برسر کار تو می بازم
هوسناکان عشقت را همه بردار خواهم زد.
- بر دار کردن ؛ بر دار کشیدن . بدار زدن . بالای دار کردن . بدار کشیدن . صلب . (دهار) (تاج المصادر بیهقی ) (ترجمان القرآن ). تصلیب . (ترجمان القرآن ) :
نپرسد نیندیشد از کارشان
همانگه کند زنده بردارشان .
فصلی خواهم نبشت در ابتدای این حال بر دار کردن این مرد و پس به شرح قصه شد. (تاریخ بیهقی ). و آن روز و آن شب تدبیر بر دار کردن حسنک درپیش گرفتند. (تاریخ بیهقی ).
من گرفتارم بجرم عشق بردارم کنند
تا بکوی دوست دشمن بیندم با داروگیر.
- بر دار کشیدن ؛ بر دار کردن . بدار زدن . بالای دار کردن :
نگهم را کشیده از مژگان
دور باش نگاه او بردار.
گردنی داریم از موی میان باریکتر
سر نمی پیچم اگر بردار ما را میکشی .
خالص آن سوخته گر خونی پروانه بود
شعله را شمع بگو بهر چه بردار کشید.
|| صلیب . (ناظم الاطباء) :
همی خواست دار مسیحا بروم
بدان تا شود تازه آن مرز و بوم .
|| چوبی که بدان خانه پوشند. (برهان ). || پایه و ستون :
دوم ، دانش از آسمان بلند،
که برپای چون است بی دار و بند؟
اندر هوا به امر وی استاده است
بی دار و بند پایه ٔ بحر و بر.
|| داربست قالی بافی . || نام دارویی که فلفل دراز میگویند. (برهان ). || به معنی دارو هم آمده است . (برهان ). || عنوان فرمانروایان بزرگ در ایران کهن . (کریستن سن ایران در زمان ساسانیان ترجمه رشید یاسمی ص 160)
////////////
داردرختی بود که ستون کنند، بوشکور گوید:
دوم دانش از آسمان بلند که برپای چونست بی دار و بند
مطلوب است شرح معانی این قطعه و لغات پیشا اسلامی، اعم از ایرانی یا انیرانی، و نگارش واژه های پارسی باستان این قطعه بخط پهلوی یا دیگر خطوط پیشا اسلامی؟
- دار (Dār): در پارسی میانه (پهلوی) بهصورت $dʾl$ (dār) به معنای درخت، چوب و داربست آمده است که ریشه در پارسی باستان دارد.
- درخت (Draxt): در پارسی میانه $drxt'$ و در پارسی باستان احتمالا مشتق از ریشه هندواروپایی *dreu- (چوب) است.
- آسمان (Āsmān): در پارسی میانه $ʾsmʾn$ و در پارسی باستان *āsamāna- به معنای گنبد سپهر و فلک.
- بلند (Buland): در پارسی میانه $buland$ (برآمده و مرتفع)، معادل پارسی باستان *bərəzant- اوستایی.
- بند (Band): در پارسی میانه $band$ از ریشه باستانی *banda- (بستن و ریسمان).
- خط پهلوی کتابی: $ʾsmʾn$
- آوانویسی: āsmān
- خط پهلوی کتابی: $drxt'$
- آوانویسی: draxt
- خط پهلوی کتابی: $bwlnd$
- آوانویسی: buland
- خط پهلوی کتابی: $dʾl$
- آوانویسی: dār
