شار نام پادشاه حبشه [ظ =غرجه] بود، روحانی گوید: عزیز و قیصر و فغفور را بمان که ورت نه شار ماند نه شیرج نه رای ماند نه رام.

 شار

نام پادشاه حبشه [ظ =غرجه] بود، روحانی گوید:

عزیز و قیصر و فغفور را بمان که ورت

 نه شار ماند نه شیرج نه رای ماند نه رام

مطلوب است  شرح معانی این قطعه و  لغات پیشا اسلامی، اعم از ایرانی یا انیرانی، و نگارش واژه های پارسی باستان این قطعه بخط پهلوی یا دیگر خطوط پیشا اسلامی؟  

     شار در متن ذکر شده لقب یا عنوان پادشاهان و حاکمان محلی در منطقه‌ی «غِرجستان» (یا غرج، ناحیه‌ای کوهستانی میان هرات و غور در افغانستان کنونی) بوده است و ربطی به پادشاه حبشه ندارد؛ چنان‌که در تاریخ بیهقی و شاهنامه نیز از «شارِ غرجستان» یاد شده است.

در این بیت، روحانی (شاعر) خطاب به مخاطب می‌گوید که به جاه و مقام دنیا (عزیز، قیصر، فغفور) دل نبندد، زیرا در نهایت هیچ قدرتی دوام نمی‌آورد و از بین می‌رود:

«عزیز و قیصر و فغفور را بمان که ورا [= تو را] / نه شار ماند نه شیرج نه رای ماند نه رام»

شرح واژگان و اصطلاحات قطعه

• عزیز: لقب حاکمان مصر.
  
  
• قیصر: لقب امپراتوران روم شرقی (بیزانس).
  
  
• فغفور: لقب امپراتوران چین (در پهلوی: بْغ‌پور به معنای پسر ایزد).
  
  
• شار: عنوان پادشاه یا حاکم مستقل غرجستان.
  
  
• شیرج: لقبی برای برخی حاکمان و امیران محلی در برخی متون کهن (احتمالاً معرب یا مرتبط با عناوین باستانی).
  
  
• رای: عنوان پادشاهان هند (از ریشه‌ی سانسکریت راجا).
  
  
• رام: در اینجا به معنای شاه یا فرمانروایی است (یا برگرفته از عناوین فرمانروایان آسیای میانه/هندی).
  
  

واژه‌های پیشا‌اسلامی و ریشه‌شناسی

• شار: در فارسی میانه (پهلوی ساسانی) به صورت $šāl$ یا $šār$ آمده و ریشه در زبان‌های ایرانی باستان دارد که به عنوان پسوند یا لقب شاهی به کار می‌رفته است.
  
  
• رای: ریشه در زبان سانسکریت ($rājan$ به معنای شاه) دارد که از دوران پیشا‌اسلامی وارد حوزه‌ی فرهنگ ایرانی شده است.
  
  
• فغفور: واژه‌ای ایرانی میانه‌ی ساسانی ($baγ-pūr$) به معنای «پسر خدا/ایزد» که برای شاه چین به کار رفته است.
  
  

نگارش واژه‌های کلیدی به خط پهلوی (کتیبه‌ای یا کتابی)

• شار ($šār$): به خط پهلوی کتابی (ساکب) به صورت 𐭠𐭩𐭫 یا با حروف منفصل پهلوی کتیبه‌ای (سنگ‌نوشته‌ای) نوشته می‌شود. از آنجا که خط پهلوی الفبایی ناقص دارد و مصوت‌ها را به طور کامل ثبت نمی‌کند، واژه‌ی شار به صورت هم‌خوانی نگاشته می‌شود.
  
  
• رای ($rāy$): در پهلوی به صورت 𐭠𐭩𐭥 ($rāy$) نگاشته می‌شود.
  
  
• فغفور ($baγpūr$): بخش اول آن یعنی بْغ ($baγ$ به معنای خدا) به پهلوی به صورت 𐭢𐭡 و پور ($pūr$ به معنای پسر) به صورت 𐭥𐭫𐭯 نوشته می‌شود.