فَرّ زیبایی و تأیید بود، عنصری گوید: گرفت از ماه فروردین جهان فَرّ چو فردوس برین شد هفت کشور.

فَرّ زیبایی و تأیید بود، عنصری گوید:

  گرفت از ماه فروردین جهان فَرّ 

 چو فردوس برین شد هفت کشور

مطلوب است  شرح این قطعه و معانی لغات پیشا اسلامی، اعم از ایرانی یا انیرانی، و نگارش واژه های پارسی باستان این قطعه بخط پهلوی یا دیگر خطوط پیشا اسلامی؟    

شرح بیت و تحلیل معنایی

این بیت منسوب به ابوالقاسم حسن بن احمد عنصری بلخی، ملک‌الشعرای دربار غزنوی، در وصف بهار و فرارسیدن ماه فروردین سروده شده است. عنصری در این بیت با مهارت، شکوه بهار را با اسطوره‌ها و باورهای کهن ایرانی پیوند می‌زند. مقصود شاعر این است که با آمدن ماه فروردین، جهان چنان سرسبز، پرطراوت و زیبا شده که گویی زمین به «فردوس برین» (بهشت موعود) تبدیل گشته و تمام «هفت کشور» (اصطلاح باستانی برای اقلیم‌های هفت‌گانه زمین یا همان روی زمین مسکونی) از فر و شکوه بهاری بهره‌مند شده‌اند.

بررسی واژگان و ریشه‌های پیشااسلامی

• فر (فَرّ): واژه‌ای اصیل ایرانی از پارسی باستان farna- و اوستایی xᵛarənah- (خُوَرَنَه). در فرهنگ پیشااسلامی ایران، این واژه به معنای موهبت ایزدی، نور الهی، شکوه، فرهمندی و اقبال شاهانه یا کیانی به کار می‌رفته است.
  
  
• فروردین: نام نخستین ماه سال و روز نوزدهم هر ماه در تقویم زرتشتی. ریشه در اوستایی fravaši- (فروشی یا فروهر) دارد و به ارواح پاک درگذشتگان و پیشینیان اشاره دارد که در باور مزدیسنا در این ایام به زمین بازمی‌گردند.
  
  
• فردوس: واژه‌ای معرب که ریشه در زبان‌های باستانی ایرانی دارد؛ از مادی یا پارسی باستان pairidaēza- (پَئیری‌دئیزَه) به معنای باغ محصور، پرچین‌شده و پیرامون‌بسته گرفته شده است. این واژه از طریق زبان‌های ایرانی باستان به عبری، یونانی و سپس عربی راه یافته است.
  
  
• هفت کشور: اصطلاحی برگرفته از کیهان‌شناسی اسطوره‌ای ایران باستان (اوستا و بندهش) مبنی بر تقسیم زمین به هفت اقلیم یا خطه (اوستایی: hafta xᵛanθara-). کشور در اینجا به معنای اقلیم و سرزمین است.
  
  

واژه‌نگاری پارسی باستان به خط میخی و پهلوی

برای نمایاندن شکل باستانی واژه‌های کلیدی این قطعه در خطوط پیشااسلامی، به دو خط اصلی ایران باستان (میخی پارسی باستان و خط پهلوی ساسانی) اشاره می‌شود:

• واژه «فَر» (Farna):
  
  
  • خط میخی پارسی باستان: 𐎳𐎼𐎴 (F-R-N)
    
    
  • خط پهلوی ساسانی (کتیبه‌ای): 𐭯𐭫𐭥𐭭 (P-L-W-N / farr)
    
    
• واژه «کشور» (Kishvar):
  
  
  • خط پهلوی ساسانی: 𐭪𐭱𐭲𐭫 (K-Š-T-L / kišwar)
    
    
• واژه «ماه» (Māh):
  
  
  • خط میخی پارسی باستان: 𐎶𐎠𐎱 (M-Ā-H - البته در پارسی باستان māh- به کار می‌رفته است)
    
    
  • خط پهلوی ساسانی: 𐭬𐭠𐭧 (M-Ā-H)