لاله سار نام مرغی است خوش آواز، خطیری گوید:
پراکنده با مشکدم
سنگ خوار
خروشان بهم شارك و لاله سار
- ویژگیها:
این پرنده از خویشاوندان نزدیک سار معمولی است، گلههای بزرگ تشکیل میدهد، پروازی سریع دارد و در ادبیات و نامگذاری عامیانه، رنگ بدن و سر و گردن آن (که در برخی آمیزههای رنگی پروازی یا در گویشهای محلی به سرخی و گلگون تعبیر شده) با نامهایی نظیر لاله سار یا سار صورتی مطابقت پیدا میکند. - همچنین با توجه به همنشینی نام آن با «شارک» (مینا/سار) در بیت شعر مورد نظر، مشخص است که این پرنده پیوند نزدیکی با خانوادهی ساران داشته است.
- لاله سار: نام مرغی خوشآواز و غزلخوان است که در ادبیات کهن گاه به زیبایی آواز و رنگولعابش اشاره شده است.
- شارک: همان مرغ مینا یا سار است که پرندهای تقلیدگو و خوشآواز است.
- مشکدم سنگ خوار: پرندهای یا توصیفی مربوط به جانوران کوهستان که خوارکننده سنگ و ساکن کوهساران مشکیندم یا خوشبوست.
- معنی کلی بیت: پرندگان کوهستانی سنگخوار و مشکدم در کنار هم پراکندهاند، و شارک و لاله سار با یکدیگر خروشان و نغمهخوان به سر میبرند.
- لاله سار: مرکب از «لاله» (احتمالاً معرب یا مرتبط با ریشههای کهن ایرانی) و پسوند «سار» به معنای دارنده یا شباهت (در پارسی میانه -sāl یا پسوند نسبت و شباهت). خود واژه سار به عنوان نام پرنده ریشه کهن ایرانی دارد.
- شارک: معرب «شاریق» یا همان «سار / مینا» در زبانهای ایرانی میانه (پهلوی: šārak یا پارسی باستان / اوستایی ریشههای مرتبط با پرندگان سخنگو).
- سنگ خوار: ترکیبی کاملاً پارسی؛ «سنگ» (در پهلوی sang) و «خوار» (از ریشه پهلوی xwar-, اوستایی xvar- به معنی خوردن).
- مرغ (مُرغ): 𐭬𐭥𐭫𐭪𐭠 (m-w-l-k-‘ / mōrx)
- سنگ: 𐭮𐭭𐭪 (s-n-k / sang)
- خوار (خورنده): 𐭧𐭥𐭠𐭫 (ḥ-w-‘-l / xwār)
//////////////
سار صورتی پرندهای با ۲۱ سانتیمتر طول، اما با منقار زرد و کوتاهتر است که اندکی خمیدگی در نیم نوک بالا دیده میشود.
همشهری آنلاین: این پرنده از لحاظ شکل ظاهری و حرکاتش شبیه سار معمولی است، گرچه پروازشان اندکی با هم متفاوت است، سر، گردن و جلو سینه، بالها، پوشپرهای زیرین دمگاه ودمش سیاه براق است و کاکل مشخصی دارد که درفصل زاد و ولد در پرنده نر بلندتر است.
رنگ پر و بال پرنده بالغ در فصل بهار براقتر و درخشانتر است و در فصل پائیز و زمستان کدرتر و رنگ صورتی وسیاه، اندکی در هم ادغام میشوند و حد فاصل رنگها زیاد مشخص نیست. پرندهای است اجتماعی، رفتارش شبیه سار و اغلب همراه آن دیده میشود، بخصوص هنگامیکه در اطراف گلههای گاو، مشغول تغذیه است.
پرنده جوان (بدون تاج سر) از جوجههای سار به واسطه ساختمان منقار زرد رنگ بیرنگی جلو چشم روتنه خاکستری- قهوهای کمرنگ، دمگاه سفید خاکستری و زیر تنه ی سفید چرکیاش متمایز میشود.
جوجه سار با پرهای قهوهای تیره منقار مستقیم و سیاه و خط جلو چشم تیره دیده میشود. پرندهای اجتماعی است، حتی در هنگام تولید مثل واغلب با سارها به خصوص در اطراف گلههای گاو درحال تغذیه دیده میشود.
صدای این پرنده شبیه سار است و هنگامی که به صورت گروهی در حال تغذیه است آوازش آهنگینتر از سارها همراه با ملودیها مرکب و نوتهای دلنشین تر شینده میشود.
سار صورتی از در فصل زاد و ولد بیشتر از حشراتی چون ملخ و سنجاقک ودیگربند پایان و نرم تنان تغذیه میکند و برای تکمیل رژیم غذایی از دانهها و طیف وسیع تری از میوهها از جمله گیلاس، زردآلو، خرما و حتی فلفل نیز تغذیه میکند.
این پرنده در مناطق جوار کشتزارها و زمینهای زراعیت، صخرههای مرتفع و مناطق شیبدار و کوهستانهای مرتفع به سر برده و در سوراخ دیوارها و شکاف سنگها یا لابلای تودههای چوب به صورت گروهی تولید مثل میکند.
در ایران تابستانها فراوان و به صوتر مهاجر عبوری درهمه جا دیده میشود.
.این پرنده در زمره پرندگان حمایت شده است بنابراین، باید ممنوعیت صید و شکار آن همچنان حفظ شود.
///////////
مشکدم . [ م ُ دَ / دُ ] (اِ مرکب ) نام مرغکی سیاه رنگ و خوش آواز. (انجمن آرا) (آنندراج ) (جهانگیری ). جانوری باشد سیاه رنگ در غایت خوش آوازی . (برهان ). مرغی است سیاه رنگ و خوش آوازه . (فرهنگ رشیدی ). مرغی سیاه رنگ در غایت خوش آوازی . (ناظم الاطباء) :
همه جویباران پر از مشکدم
بسان گل تازه شد می به خم.
پراکنده با مشکدم سنگخوار
خروشان به هم سارک و لاله سار.
