احمد تفضلی: زبانشناسی که قربانی قتلهای زنجیرهای شد
احمد تفضلی، زبانشناس و استاد زبانهای باستانی دانشگاه تهران به قتل رسید. او یکی از قربانیان قتلهای زنجیرهای دگراندیشان در سالهای دهه ۱۳۷۰ است.
تیمی از درون وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی از دهه دوم انقلاب به این سو، دهها نویسنده، روشنفکر و دگراندیش را به قتل رساندند. وزارت اطلاعات فقط قتل چهار روشنفکر و دگراندیش را به عهده گرفت اما تعداد قربانیان بسیار بیشتر از چهار نفر است.
سابقه این قتلها به سال ۱۳۶۷ و قتل دکتر کاظم سامی در مطبش میرسد. پس از انتشار متن ۱۳۴ نفر با عنوان «ما نویسندهایم» و قتل احمد میرعلایی و پخش برنامه هویت از سیمای جمهوری اسلامی و با ربودن فرج سرکوهی، در سال ۱۳۷۵ قتل دگراندیشان شتاب گرفت. در آبان همان سال غفار حسینی، نویسنده و مدرس دانشگاه و از اعضای کانون نویسندگان ایران به قتل رسید. دو ماه بعد دکتر احمد تفضلی، زبانشناس و استاد دانشگاه در راه خانهاش کشته شد. در خبرها آمده بود:
دکتر احمد تفضلی در روز ۲۴ دی ۱۳۷۵ هنگامی که با اتوموبیل خود از دانشگاه به خانهاش میرفت، حدود ساعت ۲ بعد از ظهر نزدیک خانهاش در شمیران ناپدید شد. حدود ساعت ۹ شب مأموران گشت پاسگاه انتظامی باغ فیض جسد او را در کنار اتوموبیلاش چیدا کردند. یک پای او از چند جا شکسته بود اما علت مرگ اصابت ضربه مغزی اعلام شد.
کمتر از دو هفته بعد ابراهیم زالزاده، نویسنده و ناشر گم شد و حدود یک ماه بعد جنازه او را پیدا کردند. ابراهیم زالزاده با ضربات متعدد چاقو به قتل رسیده بود. او پیش از مرگش از فشارها و تهدیدهای مأموران امنیتی خبر داده بود. تصور میشود که نامه سرگشاده انتقادی او خطاب به اکبر هاشمی رفسنجانی از دلایل قتل او بوده است.
احمد تفضلی جدا از تبحر در زبان فارسی با زبان عربی به خوبی آشنا بود و به زبانهای انگلیسی، فرانسه و آلمانی تسلط کامل داشت. زبان روسی را نیز به اندازهای که در مطالعاتش به آن نیاز داشت، میدانست. ترجمه «نمونههای نخستین انسان و نخستین شهریار در تاریخ افسانهای ایران» در دو مجلد نوشته آرتور کریستن سن (با همکاری ژاله آموزگار) و ترجمه «شناخت اساطیر ایران» جان هینلز و همچنین تألیف تاریخ «ادبیات ایران پیش از اسلام» از آثار متعددی است که از او باقی مانده است. این آخری جایزه کتاب سال را دریافت کرده است.
احسان یارشاطر در گفتوگو با ماندانا زندیان از احمد تفضلی به عنوان نسل بعدی دانشجویانی که دانش ایرانشناسی و زبانهای باستانی را آموخته بودند یاد میکند. محسن ابوالقاسمی، احمد تفضلی، ژاله آموزگار، یدالله ثمره، بدرالزمان قریب، محمدرضا باطنی، استفان پانوسی و علی اشرف صادقی از سایر استادان ایرانشناس و زبانشناس در این نسل بودند که مانند احمد تفضلی در محافل علمی ایران و جهان به عنوان شخصیتهایی صاحبنام شناخته شده بودند.
احمد تفضلی در سال ۱۳۴۷ با سمت استادیار فرهنگ و زبانهای باستانی به طور رسمی به هیأت علمی دانشکده ادبیات دانشگاه تهران پیوست و در سال ۱۳۵۷ به رتبه استادی نائل شد. در ده سال پایانی خدمتش در دانشگاه تهران، ریاست بخش دانشجویان خارجی دانشکده ادبیات را نیز برعهده داشت. از سال ۱۳۷۰ به عضویت پیوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسی درآمد و از سال ۱۳۷۳ معاونت علمی و پژوهشی فرهنگستان را نیز بر عهده داشت. سرانجام، در شامگاه ۲۴ دی ۱۳۷۵ خاموش شد.
زندگینامه
احمد تفضلی در ۱۶ آذر سال ۱۳۱۶ در اصفهان زاده شد. تحصیلات مقدّماتی را در تهران گذراند و در سال ۱۳۳۵ با دریافت مدال درجهٔ اوّل فرهنگ از دارالفنون دیپلم ادبی گرفت. در سال ۱۳۳۸ دانشکدهٔ زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تهران را با احراز رتبهٔ اول به پایان برد. در سال ۱۳۴۰ به انگلستان رفت و وارد رشتهٔ فرهنگ و زبانهای باستانی ایران در مدرسهٔ زبانهای شرقی دانشگاه لندن شد و در سال ۱۳۴۴ فوق لیسانس گرفت. پیش از بازگشت به ایران دورهٔ تحقیقی کوتاهی را هم در پاریس گذراند. در ۱۳۴۵ در رشتهٔ زبانهای باستانی از دانشگاه تهران درجهٔ دکتری گرفت. موضوع پایاننامهٔ او تصحیح و ترجمهٔ سوتکرنسک و ورشت مانسرنسک از دینکرد و سنجش این دو نسک با متنهای اوستایی، به راهنمایی صادق کیا بودهاست از ۱۳۳۷ تا ۱۳۴۵ ضمن تحصیل، به عنوان پژوهشگر در استخدام ادارهٔ فرهنگ عامه بود. از ۱۳۴۵ تا ۱۳۴۷ در بنیاد فرهنگ ایران، به تحقیق پرداخت. در ۱۳۴۷ به تدریس در دانشگاه تهران مشغول شد. در ۱۳۷۰ عضو پیوستهٔ فرهنگستان زبان و ادب فارسی و از سال ۱۳۷۳ معاون علمی و پژوهشی این فرهنگستان بود. تفضلی علاوهبر اینکه یکی از صاحبنظران در زمینهٔ زبانهای باستانی ایران بود، به زبان عربی کاملاً آشنا بود و به زبانهای انگلیسی و فرانسوی و آلمانی و ادبیات فارسی تسلّط کامل داشت و همچنین با روسی نیز آشنا بود
عضویت در مجامع
عضویت در انجمن آسیایی پاریس از سال ۱۳۵۰
عضویت در انجمن بینالمللی کتیبههای ایرانی (انگلستان) از سال ۱۳۵۱
عضویت در کمیتهٔ بینالمللی آکتا ایرانیکا (بلژیک) از سال ۱۳۶۰
عضویت در هیئت مؤسس انجمن آثار ملی از سال ۱۳۵۹
عضویت در شورای علمی مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی از سال ۱۳۶۶
عضو پیوستهٔ فرهنگستان زبان و ادب فارسی از سال ۱۳۷۰
جوایز
جوایز و تقدیرنامههایی که بهطور رسمی دریافت کردهاست، به شرح زیر است:
مدال درجهٔ اول فرهنگ ۱۳۳۵
تقدیرنامه و جایزهٔ کتاب سال جمهوری اسلامی ۱۳۶۹ برای ترجمهٔ کتاب نمونههای نخستین انسان و نخستین شهریار در تاریخ افسانهای ایران با همکاری ژاله آموزگار، استاد دانشگاه تهران
لوح تقدیر و جایزهٔ کتاب برگزیدهٔ دانشگاههای کشور ۱۳۷۰ برای همان کتاب.
در ۴ مارس ۱۹۹۴ (اسفندماه ۱۳۷۲ خورشیدی) آکادمی کتیبهها و ادبیات که یکی از پنج آکادمی تشکیلدهندهٔ انستیتوی فرانسه است، از خدمات تفضلی قدردانی کرد و جایزهٔ گیرشمن را به او اختصاص داد. این نخستین بار بود که این آکادمی به این صورت از یک دانشمند ایرانی قدردانی میکرد.
تقدیرنامه و جایزهٔ کتاب سال در سال ۱۳۷۴ برای ترجمهٔ کتاب گزیدههای زادسپرم Anthologie of Zadspram به زبان فرانسوی با همکاری پروفسور ژینیو، استاد ایرانشناس مدرسهٔ عالی سوربن.
روز ۲۲ شهریور ۱۳۷۵ دانشگاه دولتی سنپترزبورگ طی مراسمی درجهٔ دکتریِ افتخاری ایرانشناسی را به احمد تفضلی اهدا کرد. او نخستین استاد از کشورهای شرقی بود که موفق به دریافت این دکتریِ افتخاری شد.
در سال ۱۳۷۶ کتاب تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام برندهٔ جایزهٔ کتاب سال جمهوری اسلامی ایران شد.
کتابها
واژهنامه مینوی خرد، بنیاد فرهنگ ایران ۱۳۴۸
ترجمهٔ مینوی خرد چاپ اول بنیاد فرهنگ ایران ۱۳۵۴، چاپ دوم، انتشارات توس، ۱۳۶۴
نمونههای نخستین انسان و نخستین شهریار در تاریخ افسانهای ایران (کتاب) جلد ۱ از آرتور کریستن سن با همکاری ژاله آموزگار (ترجمه و تحقیق)، تهران، نشر نو، ۱۳۶۴
نمونههای نخستین انسان و نخستین شهریار در تاریخ افسانهای ایران (کتاب) جلد ۲ از آرتور کریستن سن با همکاری ژاله آموزگار (ترجمه و تحقیق)، تهران، نشر نو، ۱۳۶۸
شناخت اساطیر ایران (کتاب) از جان هینلز (ترجمه) با همکاری ژاله آموزگار، تهران، نشر چشمه و فرهنگسرای بابل، چاپ اول ۱۳۶۸
اسطوره زندگی زرتشت با همکاری ژاله آموزگار، تهران، نشر چشمه و فرهنگسرای بابل، چاپ اول ۱۳۷۰
زبان پهلوی ادبیات و دستور آن (کتاب) با همکاری ژاله آموزگار، تهران، نشر معین، چاپ اول ۱۳۷۳
تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام
به فرانسه Prof. Ph. Gignoux کتاب Anthologie of Zadspram چاپ پاریس ۱۹۹۳[
گردآوری
یادنامهٔ دو مناش با همکاری فیلیپ ژینیو
یکی قطره باران Weniger anzeigen
Kommentare
Masoud Chamasmani
احمد تفضلی پسر دائی مادرم بود.
انسانی فرهیخته از یک خانواده مذهبی اما پیشرفته.... Mehr anzeigen
1 Jahr
Antworten
Marzie Abbasi
بدا بر ما که چنین شد بر سرمان
دیگر نه نخبه ای ماند در وطن و نه دلسوزی از میان هموطنان مهاجر خارج نشین
