fa | fr | en | +

مدیترانه شرقی، جبهه‌ نادیده گرفته شده ای در بازآرایی منطقه‌ای

تل‌آویو بلند پروازی های خود را برای ترسیم دوباره مرزهای خاورمیانه پنهان نمی‌کند. این اراده به مدیترانه شرقی نیز کشیده شده است، جایی که منافع در زمینه انرژی و راهبردی به تحکیم جبهه‌ای میان اسرائیل، قبرس و یونان کمک می‌کند.

نویسنده Sylvain Henry برگردان حوا بختياري

در ۲ مارس ۲۰۲۶، دو روز پس از آغاز حمله آمریکا و اسرائیل علیه ایران، پایگاه‌های نظامی بریتانیا در قبرس هدف حملات پهپادی قرار گرفتند. اگرچه خسارت های مادی محدود بود، اما پرسنل نظامی و ساکنان مناطق اطراف تخلیه شدند.

ابتدا ایران متهم شد، اما منابع دیگری به دخالت حزب‌الله لبنان اشاره کردند. در ژوئن ۲۰۲۴، حسن نصرالله، رهبر حزب‌الله، قبرس را به دلیل خدمت به اسرائیل، مستقیماً به اقدامات تلافی‌جویانه تهدید کرده بود.

کی یر استارمر، نخست‌وزیر بریتانیا، انجام بمباران‌های آمریکایی از پایگاه‌های قبرس را تکذیب کرد. با این حال، تردیدی نیست که این پایگاه‌ها پشتیبانی لجستیکی عمده‌ای فراتر از تنها «عملیات‌های دفاعی» برای اسرائیل فراهم می‌کنند.

در برابر این تشدید تنش علیه یک قلمرو اروپایی، دولت‌های مختلف اتحادیه اروپا از تقویت حضور نظامی خود در مدیترانه شرقی خبر دادند. به ویژه فرانسه، یونان و بریتانیا شناورها و نیروهای نظامی بیشتری را بسیج کردند. از جانب ترکیه نیز نیروهای کمکی در بخش شمالی قبرس مستقر شدند.

نیکوس کریستودولیدس، رئیس‌جمهور قبرس، ضمن انتقاد شدید از واکنش لندن که آن را دیرهنگام و ضعیف خواند، از ناتوانی در جلوگیری از حمله پهپادی ابراز تأسف کرد.

حتی بحثی در مورد آینده این پایگاه‌های به‌جامانده از دوران امپراتوری استعماری بریتانیا در جزیره آغاز شده است. کمپین فراملی «پایگاه‌ها بیرون از قبرس» (Bases off Cyprus) در بهار ۲۰۲۵ توسط مجموعه‌ای از سازمان‌های محلی، آمریکایی و بریتانیایی راه‌اندازی شد تا نه تنها خواستار تعطیلی این پایگاه‌ها و تحریم تسلیحاتی شوند، بلکه خواهان تحویل شواهد جمع‌آوری‌شده در پروازهای نظارتی و شناسایی بر فراز غزه به نهادهای قضایی بین‌المللی برای قضاوت در مورد مسئولیت ها و همدستی ها درارتکاب به جنایات جنگی بشود.

بسیج پایگاه‌های نظامی بریتانیا

به استثنای چند اشاره در مطبوعات عمومی بریتانیا، این پایگاه‌های نظامی تا حد زیادی در سایه باقی مانده بودند. این پنهان‌کاری توسط یک یادداشت دولتی خطاب به مطبوعات تشویق شده بود.

با این حال، این پایگاه‌ها نقش مرکزی در عملیات‌های آمریکا و بریتانیا در خاورمیانه دارند. از اکتبر ۲۰۲۳، آن‌ها نقش لجستیکی عمده‌ای در عملیات نظامی علیه غزه ایفا کرده‌اند. آن‌ها ضمن تامین خط تدارکاتی حیاتی برای ارتش آمریکا، امکان انجام بیش از ۶۵۰ مأموریت نظارتی و شناسایی بر فراز غزه و اشتراک داده‌ها با اسرائیل را فراهم کرده‌اند. به طور دقیق‌تر، شماره‌ها و مدت زمان پروازها - که اغلب با عملیات‌های مهم اسرائیل همزمان بوده است - نشان‌دهنده سطحی از همکاری است که بسیار فراتر از چارچوب رسمی «نجات گروگان‌های اسرائیلی» است (۱).

این همکاری نظامی با توافقی محرمانه برای دفاع متقابل میان لندن و تل‌آویو با هدف «مقابله با فعالیت‌های بی‌ثبات‌کننده منطقه‌ای ایران و حزب‌الله» بر اساس اسناد از طبقه‌بندی خارج شده (۲) مستحکم تر شده است.

مرکزیت راهبردی این جزیره چیز جدیدی نیست. از تابستان ۲۰۱۷، ارتش اسرائیل بارها از آن برای تمرین های شبیه‌سازی جنگ در جنوب لبنان استفاده کرده و تعداد بی‌سابقه‌ای از سربازان اسرائیلی مستقر در خارج از کشور را بسیج کرده است. این قلمرو به دلیل شباهت توپوگرافیک با لبنان انتخاب شده بود.

محور یونان، قبرس و اسرائیل

نقش این پایگاه‌ها را نمی‌توان مستقل از تغییرات گسترده‌تر در مدیترانه شرقی درک کرد، جایی که نظامی‌سازی شتاب‌یافته در آن مستقیماً با پروژه‌های انرژی و راهبردی پیوند خورده است. در سال های اخیر، نزدیکی میان یونان، قبرس و اسرائیل به تدریج به یک اتحاد واقعی تبدیل شده که بر سه محور به هم پیوسته استوارشده است: توافقنامه‌های اقتصادی، همکاری در زمینه انرژی با تمرکز بر محوریت گاز طبیعی، و تقویت پیوند های نظامی و امنیتی.

این همگرایی با رقابت‌ها بر سر ترسیم مرزهای دریایی و منابع انرژی در مدیترانه شرقی تغذیه می‌شود. این روند پس از کشف ذخایر مهم گاز طبیعی در سال ۲۰۱۱ شتاب گرفت، که شش مورد از آن‌ها در منطقه اقتصادی انحصاری (ZEE) قبرس شناسایی شده‌اند. این اکتشافات هم رقابت‌های دریایی با ترکیه را تشدید کرده است و هم همکاری امنیتی با اسرائیل را برای تامین امنیت زیرساخت‌های انرژی و مسیرهای دریایی تشدید کرده است.

موهبتی برای شرکت‌های دفاعی اسرائیلی

از زمان اشغال شمال قبرس توسط ترکیه، منطقه حائل میان دو بخش جزیره (یا «منطقه سبز») توسط شرکت‌های اسرائیلی به تجهیزات فناورانه نظارتی مجهز شده است تا کنترل گذرگاه های عبور و مرور مهاجران را تضمین کند. در همان زمان، یونان اردوگاه‌های پناهجویان خود در دریای اژه را به ابزارهای تکنولوژیکی نظارتی و کنترلی توسعه‌یافته ساخت شرکت‌های اسرائیلی مجهز کرده. این پروژه‌ها که برای مدتی متوقف شده بودند، در اکتبر ۲۰۲۵ با اعلام «آتش‌بس» در غزه از سر گرفته شدند.

این همکاری که در دسامبر ۲۰۲۵ توسط پارلمان یونان تصویب شد، شامل خرید ۳۶ سامانه پرتاب دقیق موشک (PULS) به مبلغ ۷۵۸ میلیون دلار (۶۴۶ میلیون یورو) می‌شود، که بخشی از یک سرمایه‌گذاری گسترده‌تر حدود ۳ میلیارد یورویی با هدف ایجاد یک سیستم دفاع ضد موشکی در دریای اژه، قابل مقایسه با گنبد آهنین اسرائیل است. این طرح در یک برنامه نوسازی نظامی ۲۸ میلیارد دلاری (۲۴ میلیارد یورو) که توسط یونان راه‌اندازی شده، گنجانده شده است.

از سوی دیگر، قبرس نیز به سامانه دفاع ضد موشکی مجهز شده است. در ۲۲ دسامبر ۲۰۲۵، در یک نشست سه‌جانبه، این سه کشور از تشدید مانورهای مشترک، هماهنگی تقویت‌شده در برنامه‌ریزی امنیتی و همچنین ایجاد یک نیروی نظامی مشترک قابل بسیج در مواقع بحران خبر دادند.

ادامه مقاله

https://orientxxi.info/magazine/art...

Sylvain Henry

دانشجوی سابق علوم اجتماعی در دانشگاه پاریس دیدروت، پاریس ۷ و دانشگاه وین. در حال حاضر در Cyprus Refugee Council (CyRC) واقع در نیکوزیا، سازمانی که توسط کمیساریا ی عالی سازمان ملل متحد برای پناهندگان (UNHCR ) تاسیس شده به کار آموزی مشغول است.