خاندان بلعمی یا بلعمیان از خاندانهای ایرانی اهل خراسان بودند که در زمان سامانیان در حفظ و بالندگی فرهنگ ایرانی و زبان فارسی کوششهای بسیاری کردند و علاوه بر مقام علمی، مناصب وزارت و سرداری سپاه را نیز برعهده داشتند. کلمهٔ بلعمی منسوب به «بلعم» شهری از دیار روم یا «بلعمان» جایی به روستای لاسجرد مرو خراسان است. از میان افراد خاندان بلعمی، ابوالفضل بلعمی و ابوعلی بلعمی -صاحب کتاب تاریخ بلعمی- نامیتر از دیگراناند. نفیسی میگوید در حق ایشان اشتباهات در میان بوده است. بعضی پدر و پسر را با هم مشتبه کردهاند زیرا که هر دو را نام محمد بوده است و برخی دو برادر دانستهاند و حال آنکه پدر و پسر بودهاند. ابوالفضل مرد ادیب و بسیار کافی بود و ابوعلی پسر وی در عالم و ادب از وی بزرگتر بهشمار میرود و مخصوصاً در زبان فارسی یکی از بزرگان ایران بوده و شعر فارسی نیز میسروده است.[۱]
کسایی مروزی دربارهٔ خاندان بلعمیان گفته است:
به وقت دولت سامانیان و بلعمیان چنین نبود جهان، با نهاد و سامان بود
منابع
نفیسی، سعید (آذر ۱۳۰۹). «نثر فارسی در قرن چهارم؛ از تاریخ ادبیات ایران». آرمان (۱): ۱۳–۱۴.ابوعلی بلعمی، تاریخ بلعمی، به تصحیح محمدتقی بهار و محمد پروین گنابادی، ۱۳۵۳. (مقدمه جلد اول)
(۲۲۹-۳۲۹ ق)
سکونتگاه
وزیرِ
اقدامات
دستور ترجمه کلیله و دمنه • حمایت از رودکی • دفع شورش مرداویج
آثار
تلقیحالبلاغه، المقالات، الشامل، مفاخرالمقاله فیاللغه، ملتقط الفتاوی، نظمالجمان
(مرگ: ۳۶۳ ق)
سکونتگاه
وزیرِ
آثار
تاریخ بلعمی (ترجمه تاریخ طبری) (۳۵۲ ق) • توقیعات بلعمی
افراد مرتبط
آلپتگین (فرمانده خراسان) • ابوبکر خوارزمی
این صفحه آخرینبار در ۱۳ مارس ۲۰۲۵ ساعت ۱۲:۳۵ ویرایش شده است.
این صفحه با استفاده از پارسوئید رندر شده است.
///////////////
بلعم . [ ب َ ع َ ] (اِخ ) شهری است نواحی روم . (از معجم البلدان) (مراصد) (منتهی الارب ). شهری است به آسیةالصغری و ابوالفضل محمد بلعمی از آنجاست . (از یادداشت مرحوم دهخدا). رجوع به ابوالفضل بلعمی و بلعمان شود.
با توجه به منابع تاریخی و جغرافیایی، بَلْعَم (Bal'am) شهری تاریخی در منطقه آسیای صغیر (روم باستان/ترکیه امروزی) بوده است.
در برخی منابع تاریخی اشاره شده که نام این شهر احتمالاً با شهر تاریخی «باکاس» (Bakas) یا مناطقی در نزدیکی دیاربکر (آمد) یا انطاکیه در ارتباط است. اما جالب است بدانید که درباره انتساب ابوالفضل محمد بلعمی (وزیر مشهور سامانیان) به این شهر، میان مورخان اختلافنظر وجود دارد:
نظریه اول (منسوب به روم): همانطور که در یادداشت دهخدا و معجمالبلدان آمده، برخی بلعم را شهری در دیار روم (آسیای صغیر) میدانند و معتقدند نیاکان بلعمی از آنجا به ماوراءالنهر مهاجرت کرده بودند.
نظریه دوم (منسوب به مرو): یاقوت حموی در معجمالبلدان ذکر میکند که «بلعمان» دهکدهای از توابع مرو (در ترکمنستان امروزی) نیز بوده است و از آنجا که خاندان بلعمی در خدمت سامانیان در خراسان و ماوراءالنهر بودند، انتساب آنها به این منطقه منطقیتر به نظر میرسد.
اگر منظور شما موقعیت دقیق جغرافیایی آن شهر در روم (ترکیه امروزی) باشد، به دلیل تخریب یا تغییر نام در طول قرنها، نام زنده و مستقلی به عنوان «بلعم» روی نقشههای امروزی وجود ندارد و این شهر در دل استانهای جنوبی یا شرقی ترکیه امروزی قرار میگیرد.
