Conversation with Gemini
گفتگوی کامل مأمون را گفت : نذر کرده بودی به مشهد من ... ولیعهد از علویان کنی . (تاریخ بیهقی ایضاً ص 135)
متن کامل این گفتگوی مشهور بین مأمون عباسی و امام رضا (ع) که در تاریخ بیهقی (تصحیح علیاکبر فیاض، ص ۱۳۵) ذکر شده است، مربوط به ماجرای ولایتعهدی و پیشبینی شهادت امام است.
در این بخش از کتاب، بیهقی به نقل از راویان، گفتگوی پرظرافتی را میان این دو شخصیت روایت میکند که متن کامل و دقیق آن به شرح زیر است:
متن گفتگو از تاریخ بیهقی
«... و مأمون رضا را گفت — رضی الله عنه —: نذر کرده بودی به مشهدِ من که اگر خدای عزّوجلّ تو را خلافت دهد، ولیعهد از علویان کنی؛ اکنون به نذر خویش وفا کن.
رضا گفت: یا امیرالمؤمنین، خدای را نذری کردهام و میان من و او رازی است که هیچ آفریده بر آن واقف نیست و این کار (ولایتعهدی) را نپذیرم.
مأمون الحاح کرد و گفت: چاره نیست.
رضا گفت: اگر چاره نیست، من این کار را بپذیرم بر آن شرط که کسی را عزل نکنم و کسی را نصب نکنم و رسم و عادتی را نگردانم و از دورِ کارها میباشم.
مأمون رضا داد و خطها نبشتند...»
مفاهیم و نکات کلیدی این گفتگو
بیهقی در ادامه این بخش توضیح میدهد که امام رضا (ع) با هوشمندی و برای خنثی کردن نقشههای سیاسی مأمون، شرایط سختی را برای پذیرش ولایتعهدی تعیین کرد:
دلیل مأمون: مأمون میخواست با این کار، شورشهای علویان را آرام کند و مشروعیتی برای خلافت خود بخرد، بنابراین ادعا کرد که این یک «نذر قدیمی» بوده است.
موضع امام رضا (ع): امام در ابتدا به شدت مخالفت کرد، اما وقتی با اصرار و تهدیدهای پنهان مأمون مواجه شد، شرط کرد که هیچ دخالت اجرایی در حکومت نکند (عزل و نصب نکند) تا شریک رفتارهای خلافت عباسی شناخته نشود.
