۱۰۰ روز پس از آغاز جنگ ایران؛ چرخش موضع فریدریش مرتس
فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، با آغاز حملات ایالات متحده و اسرائیل به ایران در ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ غافلگیر به نظر میرسید. در این حملات چهرههای کلیدی رهبری ایران از جمله علی خامنهای، رهبر پیشین جمهوری اسلامی، و همچنین شمار زیادی از غیرنظامیان کشته شدند.
اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه وله
از آن زمان تاکنون هیچ حقوقدان برجستهای ادعا نکرده است که این حملات با حقوق بینالملل مطابقت داشتهاند؛ هیچیک از اعضای دولت آلمان نیز چنین موضعی نگرفتهاند.
با این حال، واژه "نقض حقوق بینالملل" تاکنون از زبان فریدریش مرتس شنیده نشده است. او در عوض از حکومت ایران با عنوان "رژیم تروریستی" یاد کرد. مرتس همچنین اظهار داشت که آمریکا و اسرائیل برای انجام این حملات "دلایل خوبی" داشتهاند.
یوهانس وارویک، استاد علوم سیاسی دانشگاه هاله در آلمان، در گفتوگو با دویچه وله میگوید: «فکر میکنم در ابتدا این باور نزد مرتس وجود داشت که اسرائیلیها و آمریکاییها در ایران کارهایی انجام میدهند که اروپاییها قادر به انجام آن نیستند، اما در عین حال اهداف سیاسی مشترکی را دنبال میکنند.» به گفته او، مرتس همچنین نمیخواست آمریکا را به خاطر آنکه "به نوعی اهداف مشترک را با روشهایی پیش میبرد که خود او ترجیح نمیداد" مورد انتقاد قرار دهد.
بحث گسترده بر سر اظهارات مرتس
همان زمان نیز سخنان مرتس بحثهای گستردهای را برانگیخت. منتقدان، از جمله در مرکز اروپایی حقوق اساسی و حقوق بشر، او را به "تسلیم شدن در برابر سیاست قدرت" متهم کردند. در مقابل، فرانک والتر اشتاینمایر، رئیسجمهور آلمان، هشدار داد که نباید حقوق بینالملل را نادیده گرفت.
هنینگ هوف از انجمن آلمانی سیاست خارجی نیز در گفتوگو با دویچه وله، رفتار دوگانه مرتس را چنین توصیف کرد: «در واقع، به نظر میرسد صدراعظم رابطهای موقعیتی با حقوق بینالملل دارد.» به این معنا که حقوق بینالملل گاهی برای او اهمیت فراوانی دارد، مانند جنگ اوکراین، و گاهی اهمیت کمتری پیدا میکند، مانند جنگ ایران.
دوستی از مسیر نزدیک شدن به ترامپ؟
انتقادها پس از سفر مرتس به واشنگتن و دیدارش با دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، چند روز پس از آغاز حملات افزایش یافت.
به نظر میرسید مرتس با نزدیک شدن به ترامپ در پی جلب نظر مساعد او باشد؛ تلاشی که دستکم برای مدتی موفقیتآمیز بود.
اما در داخل آلمان بحثی تند درگرفت. نوربرت روتگن، سیاستمدار حزب دموکرات مسیحی، در بوندستاگ گفت موضوع بر سر یک انتخاب دشوار است: «کدام شر کوچکتر است؟» او افزود جنگ بدون تردید یک شر است، اما "حکومت ملاها بزرگترین شر برای منطقه، مردم ایران و فراتر از آن است".
در مقابل، لیا رایزنر از حزب چپ آلمان، صدراعظم را متهم کرد که خود را به "سیاهیلشکر ترامپ" تبدیل کرده است.
یوهانس وارویک در جمعبندی خود میگوید: «مرتس در این مسائل قطبنمای اشتباهی داشت.»
پیامدهای اقتصادی جنگ برای آلمان
در همین حال، آلمان خیلی زود پیامدهای اقتصادی جنگ ایران را احساس کرد. با بسته شدن تنگه هرمز، قیمت نفت و گاز به شدت افزایش یافت. این موضوع به اقتصاد آلمان که از پیش نیز با ضعف روبهرو بود، ضربه بیشتری وارد کرد.
از منظر سیاست داخلی، این آخرین چیزی بود که مرتس به آن نیاز داشت. در حالی که میزان رضایت از عملکرد دولت و بهویژه شخص صدراعظم کاهش مییافت، حمایت از حزب راست افراطی آلترناتیو برای آلمان (AfD) افزایش پیدا میکرد. اکنون این حزب در برخی نظرسنجیها از اتحاد احزاب دموکرات مسیحی و سوسیال مسیحی به رهبری مرتس پیشی گرفته است.
مرتس: ایران آمریکا را تحقیر میکند
در پایان ماه آوریل، چرخشی ناگهانی رخ داد؛ یا دستکم چنین به نظر میرسید.
مرتس در جریان گفتوگویی با دانشجویان گفت آمریکا در جنگ ایران "راهبردی واقعا قانعکننده" ندارد. او همچنین اظهار داشت که رهبری ایران در حال "تحقیر کردن" ایالات متحده است.
وارویک میگوید: «احساس من این است که لحن کاملا اغراقآمیزی که دونالد ترامپ انتخاب کرد، بسیاری از افرادی را که حسن نیت داشتند، نگران و حتی منزجر کرد. صحبت از محو کردن ایران به میان آمده بود.»
خشم رئیسجمهور آمریکا
ترامپ که در دیدار واشنگتن رابطهای بسیار صمیمانه با صدراعظم آلمان نشان داده بود، پس از این انتقادها به شدت خشمگین شد.
او در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشت که مرتس نمیداند درباره چه چیزی صحبت میکند و افزود تعجبی ندارد که "آلمان از نظر اقتصادی و در سایر زمینهها چنین وضعیت بدی دارد".
در ادامه اعلام شد پنج هزار سرباز آمریکایی از آلمان خارج خواهند شد و حتی احتمال افزایش این تعداد نیز وجود دارد. همچنین برنامه استقرار موشکهای کروز تاماهاوک به عنوان بخشی از توان بازدارندگی در برابر روسیه لغو شد. افزون بر این، قرار است تعرفههای واردات خودرو از اتحادیه اروپا بار دیگر افزایش یابد.
حمایت افکار عمومی از موضع جدید مرتس
اگرچه مرتس رئیسجمهور آمریکا را خشمگین کرده است، اما اکثریت شهروندان آلمان از موضع انتقادی جدید او حمایت میکنند.
بر اساس نظرسنجی "دویچلندترند" شبکه ARD که اندکی پس از آغاز جنگ انجام شد، ۵۸ درصد پاسخدهندگان عملیات نظامی آمریکا و اسرائیل را موجه نمیدانستند.
همچنین سطح اعتماد آلمانیها به آمریکا در دوران ترامپ بیش از پیش کاهش یافته است. تنها ۱۵ درصد از شهروندان آلمان ایالات متحده را شریک قابل اعتمادی میدانند. از آن زمان تاکنون نیز تغییر محسوسی در این آمار مشاهده نشده است.
تلاش برای ترمیم روابط
اکنون تلاشهایی برای کاهش خسارتهای سیاسی در جریان است، هرچند فعلا این تلاشها عمدتا از سوی آلمان صورت میگیرد.
مرتس با وجود حفظ ارزیابی خود از جنگ ایران، اعلام کرده است که آلمان پس از پایان درگیریها در یک ماموریت دریایی در تنگه هرمز مشارکت خواهد کرد. یک شناور مینروب نیروی دریایی آلمان نیز هماکنون در حالت آمادهباش قرار دارد.
هنوز مشخص نیست که این ماموریت عملی خواهد شد یا نه، اما به نظر میرسد خود این ژست سیاسی خطاب به ترامپ اهمیت ویژهای داشته است.
با این حال، بعید است که روابط فراآتلانتیکی با این اقدامات ترمیم شده باشد.
مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، در نشست وزیران خارجه ناتو در سوئد در پایان ماه مه گفت "ناامیدی" ترامپ از رفتار متحدان ناتو در جریان جنگ ایران باید در سطح سران کشورها بررسی شود. او اجلاس ناتو در آنکارا در ماه ژوئیه را "احتمالا یکی از مهمترین نشستهای تاریخ ناتو" توصیف کرد.
دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید
یوهانس وارویک در جمعبندی صد روز جنگ ایران میگوید: «آلمان و اروپا باید منافع خود را تعریف کنند و مانند خرگوشی که به مار خیره شده، صرفا به واشنگتن نگاه نکنند؛ ماری که امروز به یک سو و فردا به سویی دیگر حرکت میکند.»
استقلال بیشتر از آمریکا در دوران ترامپ، همان چیزی بود که فریدریش مرتس در اوایل سال ۲۰۲۵، زمانی که هنوز صدراعظم نشده بود، نیز خواستار آن شده بود. اکنون به نظر میرسد او پس از دورهای از خودداری از انتقاد علنی، دوباره به همان نقطه آغاز بازگشته است.
