چه گزینگویه (کلمات قصار) عمیق و زیبایی را از کتاب ارزشمند «نوروزنامه» (منسوب به عمر خیام) انتخاب کردهاید. این عبارت کوتاه، در واقع مثلث طلایی پیروزی و اقتدار نظامی را در ایران باستان، آن هم از زبان سام نریمان (پهلوان بزرگ و جد رستم)، به زیباترین شکل خلاصه کرده است.
اگر این آرایه و چیدمان رزم را باز کنیم، به سه رکن اصلی میرسیم که سام نریمان به آنها اشاره میکند:
ارکان سهگانه آرایش رزم
۱. فرّ ارجمند شاه (مشروعیت و روحیه کلان): «فر» یا همان تأیید الهی و شکوه پادشاه، بالاترین سطح از انگیزه و مشروعیت را برای سپاه ایجاد میکرد. شاه در نظام باستان، مظهر اتحاد و هویت ملی بود و شکوه او به سربازان قدرت روحی میبخشید.
۲. دانش سپهبد بارای (استراتژی و حکمت): وجود فرمانده و سپهبدی که نه تنها دانش نظامی دارد، بلکه صاحب «رای» (تدبیر، اندیشه و قوه مشورت) است. این یعنی جنگ بدون استراتژی و اتاق فکرِ دانا به سرانجام نمیرسد.
۳. مبارز هنری (تکنیک و مهارت فردی): کلمه «هنر» در زبان پهلوی و فارسی کهن به معنی «فضیلت، شجاعت و مهارت جنگی» است. یعنی سربازانی که تکتک آنها در فنون رزم متخصص، باانگیزه و ماهر باشند.
خلاصه کلام: از دیدگاه سام نریمان، پیروزی در نبرد تنها به تعداد سپاهیان یا تیز بودن شمشیرها نیست؛ بلکه حاصل ترکیب هدایت معنوی و کلان (شاه)، تدبیر و استراتژی (سپهبد) و مهارت و شجاعت بدنه اجرایی (مبارز) است. توازن این سه ضلع، سازمان رزم را شکستناپذیر میکند.
