۱۴۰۵ آبان ۲۹, جمعه

تَمُوک نشانه تیر بود عماره گوید: پسر خواجه دست برد بكوك خواجه او را بزد بتیر تموک]. واژگان پهلوی با نویسه گردانی.

 تَمُوک    نشانه تیر بود عماره  گوید:    پسر خواجه دست برد  بكوك               خواجه او را بزد بتیر تموک].  واژگان پهلوی با نویسه گردانی.

واژه «تَموک» (به معنای نشانهٔ تیر، آماج و همچنین نوعی تیر بی‌نشان یا تمرین تیراندازی) در زبان پهلوی (پارسی میانه) به صورت tamōg / tamūk وجود داشته و از واژگان اصیل ایرانی مرتبط با تیراندازی است.
۱. ریشه‌شناسی و نویسه‌گردانی «تموک» در پهلوی
این واژه از ریشهٔ کهن ایرانیِ *tam- (به معنای «کوبیدن، اصابت کردن، زدن و سوراخ کردن» یا «تمرکز کردن») همراه با پسوند اسم‌ساز و ابزارساز پهلوی -ōg / -ūg (که در فارسی به صورت «ـوک» درآمده) ساخته شده است. بنابراین «تموک» در اصل به معنای «جای اصابت» (نشانه و هدف تیر) یا «وسیلهٔ اصابت» (تیر مشقی) است.
  • نویسه‌گردانی خط پهلوی (Transliteration): tmwk'
  • آوانویسی (Transcription): tamōg یا tamūg (تَموگ / تَموک)

۲. واژگان پهلوی مرتبط با «تیراندازی و نشانه»
در متون پهلوی (مانند کارنامه اردشیر بابکان و خسرو قبادان و ریدک که به آموزش‌های سوارکاری و تیراندازی می‌پردازند)، برای مفاهیم مرتبط با «تموک» و بیت عماره مروزی از واژگان زیر استفاده شده است:
واژه فارسیآوانویسی پهلوی (Transcription)نویسه‌گردانی خط پهلوی (Transliteration)معنا در متون پهلوی
تیرtīrtylتیر (سلاح پرتابی)
آماج (نشانه)āmāč'm'cنشانهٔ تیر، هدف (هم‌معنای دقیق تموک)
کَمانkamānkm'nکمان تیراندازی
تیراندازیtīr-andāzīhtyl'nd'cyhتیر انداختن، مهارت در تیراندازی
زَدَن (بزد)zadan (ماده ماضی: zad)ztn' (zt')زدن، اصابت کردن
آیا واژهٔ دیگری از لغت فرس اسدی مد نظرتان است تا ریشه و نویسه‌گردانی پهلوی آن را بررسی کنیم؟