۱۴۰۵ آبان ۲۹, جمعه

شارک مرغی است خوش آواز و كوچك [زینبی گوید: الا تا در آیند طوطی و شارک الا تا سُرایند قمری و ساری]. واژگان پهلوی با نویسه گردانی.

 شارک    مرغی است خوش آواز و كوچك [زینبی  گوید:    الا تا در آیند طوطی و شارک    الا تا سُرایند قمری و ساری].  واژگان پهلوی با نویسه گردانی.

واژه «شارَک» (پرنده‌ای کوچک و سخنگو که امروزه بیشتر با نام «مینا» یا «سار» شناخته می‌شود) در زبان پهلوی (پارسی میانه) به صورت šārag / šārak (خوانش: شارَگ / شارَک) وجود داشته است.
۱. ریشه‌شناسی و نویسه‌گردانی «شارک» در پهلوی
این واژه از ریشهٔ کهن ایرانیِ *sāra- (به معنای پرندهٔ سار) با دگرگونی آوایی s به š در فارسی میانه و افزوده شدن پسوند تصغیر پهلوی -ag / -ak ساخته شده است. واژه‌های «سار»، «ساری» (که در همین بیت زینبی آمده است) و «شارک» همگی از یک ریشه هستند.
  • نویسه‌گردانی خط پهلوی (Transliteration): š'lk'
  • آوانویسی (Transcription): šārag یا šārak (شارَگ / شارَک)
  • ریشهٔ پایه (سار): sār (نویسه‌گردانی: s'l) که نام اصلی پرندهٔ سار در متون پهلوی است.

۲. واژگان پهلوی برای پرندگان خوش‌آواز در شعر زینبی
در متون پهلوی (به‌ویژه در رسالهٔ پهلوی خسرو قبادان و ریدک و بُندَهِش) نام پرندگان خوش‌آواز و سخنگو بدین صورت ضبط شده است:
واژه فارسیآوانویسی پهلوی (Transcription)نویسه‌گردانی خط پهلوی (Transliteration)معنا در متون پهلوی
مُرغ / پرندهmurwmwlw'پرنده (به طور عام)
سار / شارکsār / šārags'l / š'lk'پرندهٔ سار و مینا
طوطیtōtagtwtk'طوطی (در متون پهلوی به صورت «توتَگ» آمده است)
قُمری / کوکوkūkūgkwkwk'فاخته، قمری، کوکو
چَکاوَکčakāwagck'wk'پرندهٔ خوش‌آواز کوچک (چکاوک)
خوش‌آوازhu-āwāzhw'w'cخوش‌صدا، خوش‌نوا
آیا واژهٔ کهن دیگری از لغت فرس اسدی را در نظر دارید تا ریشه و نویسه‌گردانی پهلوی آن را بررسی کنیم؟