گفت و گوی با رئیس سابق اطلاعات عربستان سعودی: از اسرائیل بزرگ تا رسیدگی به جرائم نتانیاهو، از اعتراض های ایران تا تغییر رژیم در ایران، از فلسطین تا طرح صلح ترامپپرنس ترکی بن فیصل آل سعود، نوه بنیانگذار عربستان سعودی یعنی ملک عبدالعزیز (ابن سعود) و پسر ملک فیصل بن عبدالعزیز است. مدرک کارشناسی خود را در رشته علوم سیاسی از دانشگاه جورجتاون در واشنگتن دیسی دریافت کرد. همچنین تحصیلات تکمیلی را در دانشگاه کمبریج و دیگر مراکز آموزشی ادامه داد. از ۱۹۷۷ تا ۲۰۰۱ به مدت ۲۴ سال رئیس سازمان اطلاعات عمومی عربستان سعودی (معادل سازمان سیا در آمریکا) بود. از ۲۰۰۱ تا ۲۰۰۵ سفیر در بریتانیا و از ۲۰۰۵ تا ۲۰۰۷ سفیر در آمریکا بود. پس از بازنشستگی از او به عنوان یکی از دیپلماتهای برجسته و تحلیلگران سیاست خارجی عربستان شناخته میشود که اغلب در کنفرانسهای بینالمللی مانند کنفرانس امنیتی مونیخ سخنرانی میکند.
هادلی گمبل: عالیجناب. خیلی ممنون که اینجا در کنفرانس امنیتی مونیخ به من پیوستید.
پرنس ترکی: خانم گمبل، حتی در این هوای سرد هم به شما میپیوندم.هادلی گمبل: ما اینجا در یک جور تونل باد هستیم. میخواهم بپرسم در ذهن شما، بزرگترین مسائل پیش روی جهان امروز چه هستند؟پرنس ترکی: همه چیز. چه سیاست باشد، اقتصاد، هوش مصنوعی، روابط انسانی، همه چیز. جهان پر از مسائل جوشان و در حال جوشش است. نمیدانم بشر بتواند از این همه حباب جان سالم به در ببرد یا نه.هادلی گمبل: پس خوشبین نیستید.پرنس ترکی: خب، من همیشه خوشبینم. همیشه باور دارم که هر داستانی پایان خوبی دارد، اما هنوز منتظرم ببینم کی میرسد.هادلی گمبل: بله، میدانیم بنیامین نتانیاهو تازه به واشنگتن رفته بود. بدون کنفرانس خبری، بدون هیاهو. در ذهن شما، آیا این به معنای پایان حرف و حدیثها در مورد تغییر رژیم احتمالی در ایران یا حمله به ایران است؟پرنس ترکی: خب، امیدوارم آقای ترامپ به آنچه ظاهراً به آقای نتانیاهو گفته پایبند بماند، یعنی باید دیپلماسی کنیم.هادلی گمبل: منطقه ما به جنگ و درگیری و کشتار بیشتر نیاز ندارد.پرنس ترکی: ما به ثبات و صلح نیاز داریم. چه با ایران باشد، چه فلسطین، چه اسرائیل، منطقه سزاوار آن است که به سمت دوران بهتری با پیشرفت مسالمتآمیز برود.هادلی گمبل: قدرت فعلی دولت ایران برای ایجاد دردسر در منطقه ما را چطور ارزیابی میکنید؟پرنس ترکی: خب، میدانید، چند سال پیش آنها بازیگرهای غیردولتی را مستقر کردند: حوثیها در یمن، حزبالله در لبنان، شبهنظامیان شیعه در عراق، حتی در سوریه و جاهای دیگر. حتی اگر قدرتشان کم شده باشد، فکر میکنم هنوز میتوانند دردسر درست کنند. و اگر مورد حمله قرار بگیرند، فکر میکنم میتوانند آسیب بزنند. نه فقط به نیروهای آمریکایی، بلکه به کشورهای اطرافشان هم. پس در نظر گرفتن درگیری به عنوان راهحل، چیز خوبی نیست.هادلی گمبل: این ساعت شماست؟پرنس ترکی: بله، ساعت شماست. باشه. میتوانید خاموشش کنید؟هادلی گمبل: این یکی جدید است. بگویید این را. شما گوشهای حساسی دارید. وقتی به آینده آن کشور فکر میکنید و به رضا پهلوی و دوران شاه یاد میکنید، در ذهن شما، آیا پسر شاه جایی در دولت ایران دارد؟پرنس ترکی: نمیدانم. البته کسانی که با ایران در زمینه تجارت یا ارتباط یا هر چیز دیگری درگیر هستند، قضاوت بهتری میتوانند داشته باشند. من از زمان شاه به ایران نرفتم. پس دانش من از ایران بیشتر از رسانهها، اظهارات کشورهای دیگر و رهبران دیگر میآید. اما ایران در سالهای اخیر ضربههای خیلی قوی و ویرانگر خورده است. قیامها را دیدیم. و این اولین بار نبود. ظاهراً خودشان هم اعتراف کردند که خیلیها کشته شدند. پس قطعاً حس عدم اطمینان وجود دارد که شاید رهبری ایران قبلاً با آن روبرو نشده باشد. این اولین بار نیست که رژیم اسلحههایش را به سمت مردم خودش نشانه میرود.هادلی گمبل: نه، اما این بار به نظر خونینتر بود. در ذهن شما، آیا این نشاندهنده تمایل به تغییر رژیم است؟پرنس ترکی: ایدهای ندارم. همانطور که گفتم، دیگران بهتر میتوانند قضاوت کنند.هادلی گمبل: اگر به کشورهای خلیج فارس امروز نگاه کنیم، حرکت به سمت هوش مصنوعی و مراکز داده و حاکمیت داده، به خاطر انرژی غنی منطقه. نقش عربستان سعودی را در آینده چطور میبینید؟ آیا برجستهتر میشود؟پرنس ترکی: خب، پادشاهی مسیر توسعه پایداری را دنبال میکند، نه فقط در هوش مصنوعی، بلکه در همه چیزهایی که گفتیم: امور انسانی، سیاست، صنعت، فناوری و غیره. حالا پادشاهی بازیگر پیشرو در صحنه جهانی است و سعی میکند نه فقط منافع خودش، بلکه ثبات و توسعه را در منطقه برقرار کند، نه آشوب و تحولات منفی مثل گذشته.هادلی گمبل: این کار چقدر سخت است؟پرنس ترکی: چون بازیگرهای زیادی هستند با دیدگاههای متفاوت. جاهطلبیها را دیدیم. مثلاً اسرائیل علناً گفته میخواهد آنچه را که اسرائیل بزرگ مینامد بسازد، از رود نیل تا فرات. ایران هم جاهطلبیهای خودش را دارد، چه برسد به قدرتهای خارجی مثل آمریکا، چین، روسیه، اروپا و غیره. منطقه ما همیشه تاریخی به عنوان جایزهای برای دیگران دیده شده که کنترل یا نفوذ در آن داشته باشند.هادلی گمبل: امروز کی بیشترین نفوذ را در منطقه دارد؟ هنوز آمریکاست؟پرنس ترکی: آمریکا قطعاً نفوذ خیلی زیادی دارد. نه فقط از نظر تجهیزات نظامی و توانایی. دیدیم چقدر کارآمد میتواند باشد، نه فقط در منطقه ما، بلکه مثلاً در ونزوئلا. چینیها روابط تجاری دارند، مثلاً در عربستان بزرگترین شریک تجاری ماست. با ایران هم توافقاتی دارد. روسیه هم تاریخی روابطی با کشورهای منطقه داشته. نمیتوانم بگویم یک کشور خاص بیشترین نفوذ را دارد، اما به نظر من آمریکا هنوز بزرگترین بازیگر است.هادلی گمبل: رئیس دیوان کیفری بینالمللی اینجا در کنفرانس مونیخ است. در ذهن شما، آیا این نهاد به اندازه کافی علیه بنیامین نتانیاهو اقدام کرده است؟پرنس ترکی: میدانید، دیوان کیفری بینالمللی به حمایت اعضای خودش نیاز دارد و فکر نمیکنم قدرت اجرایی داشته باشد. نمیتواند ناوگان یا هواپیمابر یا پلیس بفرستد تا کسی مثل نتانیاهو را بگیرد. دیدیم آمریکا چطور با دیوان کیفری بینالمللی رفتار کرده. پس نمیدانم آیا میتواند کاری بکند یا باید سرزنششان کنیم، نمیدانم.هادلی گمبل: این کمی شبیه سازمان ملل است: نیت خوب زیاد، اما در نهایت اقدام کمی.پرنس ترکی: دقیقاً. و به همین دلیل نه فقط من، بلکه دیگران هم برای اصلاح سیستم سازمان ملل متحد فراخوان دادهاند.هادلی گمبل: فکر نمیکنید هیئت صلح رئیسجمهور مسئولیت دیپلماسی بینالمللی را از سازمان ملل بگیرد؟پرنس ترکی: فکر نمیکنم بتواند، چون در نهایت باید به سازمان ملل برگردد. حدود صد و نود کشور در سازمان ملل نماینده دارند و همه به نوعی به آن وابستهاند. سازمان ملل در خیلی از کشورها دفتر دارد. من در جلسهای از مؤسسه صلح بینالمللی بودم که شاهزاده زید حرف میزد... حتی شورای صلحی که ترامپ برای صلح خاورمیانه راه انداخت، نیاز به حمایت نهادی دارد. تنها گزینه موجود سازمان ملل است. ناتو نمیتواند، اتحادیه عرب نمیتواند، و آمریکا به تنهایی هم نمیتواند.هادلی گمبل: پس موفقیت این هیئت صلح را چطور ارزیابی میکنید؟ چقدر موفق میتوانند باشند؟پرنس ترکی: هنوز موفقیت زیادی ندیدیم. اسرائیل هر روز آتشبس را نقض میکند، فلسطینیها را میکشد. به بهانه افراطیها یا مبارزان حماس که بیرون میآیند و شلیک میکنند. اما این بهانهای نیست. حماس تقریباً نابود شده. به همین دلیل حماس آمده. شنیدیم آقای ترامپ از حماس تعریف کرده که به قولش عمل کرده. پس هنوز منتظرم ببینم این شورا آیا واقعاً عمل میکند یا فقط حرف میزند.هادلی گمبل: چند روز پیش در ریاض بودم و برای اولین بار به یک شبکلاب در عربستان رفتم. چند سال پیش، قبل از اینکه زنان بتوانند رانندگی کنند، شما گفتید تغییر را زنان باید پیش ببرند. آیا میتوانستید تصور کنید که روزی در مورد شبکلابها در عربستان حرف بزنیم؟پرنس ترکی: خب، نمیدانم منظورتان از شبکلاب چیست چون من آنجا نبودم و ندیدم چه دیدید. پس واقعاً نمیتوانم قضاوت کنم. اما جوامع، هر جا و هر جور که باشند، همیشه خوب و بد داشتهاند، چه مخفیانه، چه علنی.هادلی گمبل: این علنی بود.پرنس ترکی: خب، ممکن است باشد، اما تا وقتی نبینم چه کار میکند و چه ارائه میدهد، نمیتوانم اسمش را شبکلاب بگذارم.هادلی گمبل: عالیجناب، خیلی عالی بود دیدنتون. ممنون.پرنس ترکی: ممنون، خانم گمبل. لطفاً دفعه بعد جای گرمتری انتخاب کنید.هادلی گمبل: سعی میکنم. خیلی ممنون.
