پَست پست و بخیل [کذا ] و کوتاه و پهن شده همه پهن بوند، مُنجیك گفت: چرات ریش دراز آمده است و بالا پست محال باشد بالا چنان و ریش چنین.

 پَست پست و بخیل [کذا ] و کوتاه و پهن شده همه پهن بوند، مُنجیك گفت:    چرات ریش دراز آمده است و بالا پست            محال باشد بالا چنان و ریش چنین.   واژگان پهلوی؟

در لغت‌نامه اسدی طوسی و نسخه دست‌نویس آن، ذیل واژه «پست» (در معنای کناییِ کوتاه و پهن‌شده یا فرومایه)، این بیت هزل‌آمیز و معروف از مُنجیک تِرمِذی (https://www.google.com/search?kgmid=%2Fg%2F1237vx48&q=%D9%85%D9%8F%D9%86%D8%AC%DB%8C%DA%A9+%D8%AA%D9%90%D8%B1%D9%85%D9%90%D8%B0%DB%8C) (شاعر قرن چهارم) به عنوان شاهد آورده شده است. عبارت داخل قلاب شما («کذا»)، احتمالاً به تصحیح یا ضبط متفاوت لغت‌نامه‌نویسان از توصیف قد و قامت یا صفت «سفله و خسیس بودن» فرد مورد هجو اشاره دارد. [1] (https://abadis.ir/fatofa/%E2%80%8D%D9%BE%D8%B3%D8%AA/), [2] (https://vajehyab.com/dehkhoda/%D9%BE%D8%B3%D8%AA-2), [3] (https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%B1%DB%8C%D8%B4-2), [4] (https://kalamejou.ir/words/hi6n/%D9%BE%D8%B3%D8%AA)

ریشه پهلوی (پارسی میانه) واژگان کلیدی این عبارات و بیت به شرح زیر است:

۱. پَست

• ریشه پهلوی: این واژه در پارسی میانه به صورت pest یا pacyast (برگرفته از paiti-stā- در ایران باستان به معنی پائین، زیر و فرود) به کار می‌رفته است. [1] (https://abadis.ir/fatofa/%E2%80%8D%D9%BE%D8%B3%D8%AA/)

۲. بخیل

• ریشه پهلوی: این واژه عربی است و ریشه پهلوی ندارد. اما در پهلوی به جای آن، برای این مفهوم از واژگانی مثل pany (خسیس) یا arsšk (حسود و تنگ‌نظر) استفاده می‌شد. [1] (https://kayhan.ir/fa/news/245728/%D8%A8%D9%8F%D8%AE%D9%84%C2%A0-%D9%88-%D8%B1%D8%A7%D9%87-%D8%AF%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D9%86)

۳. کوتاه

• ریشه پهلوی: در پارسی میانه به صورت kōtāh (و در شکل قدیمی‌تر kōtak به معنی کوچک یا کوتاه) بوده است.

۴. پهن

• ریشه پهلوی: در زبان پهلوی به صورت pahn یا pahan (برگرفته از paθana- در زبان‌های باستانی ایران) به معنی گسترده و عریض بوده است.

۵. ریش

• ریشه پهلوی: واژه ریش (به معنی موی صورت) در پارسی میانه به صورت rēš تلفظ می‌شده است. [1] (https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%B1%DB%8C%D8%B4-2)

۶. دراز

• ریشه پهلوی: در زبان پهلوی دقیقاً به صورت drāz (برگرفته از drājah- اوستایی) به کار می‌رفته است.

۷. بالا (قد و قامت)

• ریشه پهلوی: واژه بالا به معنی قد و قامت یا گرده، در پارسی میانه به صورت bālāy بوده است. [1] (https://vajehyab.com/dehkhoda/%D9%BE%D8%B3%D8%AA-2)

۸. محال

• ریشه پهلوی: این واژه عربی است (از ریشه حول، به معنی ناممکن یا دگرگون‌شده). در پهلوی برای این مفهوم از واژه an-asaj یا abē-rah (بی‌راه/ناممکن) استفاده می‌کردند.

آیا مایلید ریشه پهلوی واژگان دیگر این بیت (مانند «چرات»، «چنان» یا «چنین») را بررسی کنیم، یا تمایل دارید سبک شعری هجویات منجیک ترمذی را بیشتر بشناسید؟